Майк помпейо «ваз кечилмәс һоқуқлар вә әркинликниң капалити» мавзулуқ нутқида уйғурлар учраватқан зулум һәққидә тохталди

Мухбиримиз ирадә
2020-07-17
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка ташқи ишлар министири майк помпейо «ваз кечилмәс һоқуқлар комитети» ниң қурулғанлиқиға бир йил болғанлиқи вә уларниң тунҗи доклатиниң елан қилиниш мунасивити билән соз қилмақта. 2020-Йили 16-июл, филаделфийә, америка.
Америка ташқи ишлар министири майк помпейо «ваз кечилмәс һоқуқлар комитети» ниң қурулғанлиқиға бир йил болғанлиқи вә уларниң тунҗи доклатиниң елан қилиниш мунасивити билән соз қилмақта. 2020-Йили 16-июл, филаделфийә, америка.
AFP

Америка ташқи ишлар министирлиқи 2019-йили 7-айда «ваз кечилмәс һоқуқлар комитети» намлиқ бир йеңи бир комитет қуруп, бундин кейин «ваз кечилмәс һоқуқлар» ниң американиң ички вә ташқи сиясәтлиридә муһим рол ойнайдиғанлиқини җакарлиған иди.

Америка ташқи ишлар министири майк помпейо 16-июл күни мәзкур комитет қурулғанлиқиға бир йил болғанлиқи вә уларниң тунҗи доклатиниң елан қилиниш мунасивити билән американиң филаделфийә штатида мәхсус өткүзүлгән мурасимда муһим нутуқ сөзлиди. У «ваз кечилмәс һоқуқлар вә әркинликниң капалити» мавзулуқ нутқида кишилик һоқуқ, кишилик әркинлик вә баравәрликниң американиң қурулуш пиринсипи икәнликини йәнә бир қетим тәкитлиди.

У мундақ деди: «бу һоқуқлар, йәни бу ваз кечилмәс һоқуқлар муһим әһмийәткә игә. Улар бу дөләтниң қурулуш асаси. У америкалиқ болуш сүпитимиз билән бизни биз қилған вә биз көңүл бөлидиған идийәләрниң мәркизидур.»

Америка дөләт мәҗлиси қармиқидики дини әркинлик комитетиниң комиссарий нурий түркәл әпәнди филаделафийә штатидики бу мурасимға тәклип билән қатнашқан болуп, у ташқи ишлар министири тәкитләватқан «ваз кечилмәс һоқуқлар» һәққидә чүшәнчә бәрди.

Нурий түркәл әпәнди америка қурулғанда бәлгиләнгән «мустәқиллиқ хитабнамиси» дә инсанларниң туғулғандила әркин вә баравәр туғулидиғанлиқи, яратқучи тәрипидин барлиқ инсанларға берилгән тәбиий һоқуқларниң капаләткә игә қилинишидәк маддилар мәвҗутлуқини, бу маддиларниң американиң ички вә ташқи сияситидики асаслиқ амил болуп кәлгәнликини билдүрди.

Ташқи ишлар министири майк помпейо американиң қурулуш пиринсиплирида бәлгиләнгән «ваз кечилмәс һоқуқлар» ниң америка ташқи сияситиниңму асасий икәнликини алаһидә тәкитлиди. Болупму у һазирқидәк кишилик һоқуқ еғир тәһдиткә учраватқан бир пәйттә буниң америка ташқи сиясити үчүн зөрүр бир қораллиқини әскәртти.

У мундақ деди: «кишилик һоқуқни тәшәббус қилғучилар фашизимниң мәғлубийити, шәрқий явропадики коммунизмниң йимирилиши вә «апартайд», йәни ирқий айримичилиқниң йимирилишидәк улуғ вә мәдһийәләшкә әрзигүдәк ғәлибиләрни қолға кәлтүрди. Бирақ бу ғәлибиләр шу вақитта қалди. 20-Әсирдики улуғ вә шәрәблик кишилик һоқуқ қурулуши кризисқа дуч кәлди. Дуняниң һәрқайси җайлиридики мустәбит һакимийәтләр, мәсилән, никарагуа вә венесуелада, зимбабве, иран, русийә, берма, хитай вә шималий корийәдә һәр күни еғир кишилик һоқуқ дәпсәндичилики йүз бәрмәктә.»

Майк помпейо бу нутқида кишилик һоқуқ мәсилисини мәнпәәтләргә вә һөкүмәтләрниң сиясәтлиригә қурбан қиливетиштәк әһвалларниң йүз бериватқанлиқи һәққидиму көп тохталди. У болупму бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ кеңишини алаһидә тилға елип туруп униң әсли вәзиписидин узақлишип, мустәбитләрниң буйруқини иҗра қилидиған органға айлинип қалғанлиқини билдүрди. У йәнә американиң мушундақ мустәбит һакимийәтләрни вә уларниң әмәлдарлирини җазалайдиған қораллири барлиқини вә американиң бу қораллар арқилиқ дуняниң һәрқайси җайлиридики кишилик һоқуқ дәпсәндичилирини җазалаватқанлиқини, американиң дуняда кишилик һоқуқни қоғдаш үчүн нурғун мәбләғ сәрп қиливатқанлиқини, тиришчанлиқ көрситиватқанлиқини билдүрди. У сөзидә уйғур елидики зулумда рол алған әмәлдарларни җазалиғанлиқини мисал қилип көрсәтти.

У: «бизниң иран вә кубадики кишилик һоқуқни дәпсәндә қилғучиларға йүргүзгән җазалиримиздәк кишилик һоқуқни дәпсәндә қилғучиларни җазалайдиған қораллиримиз бар. Биз йеқинда йәнә шинҗаң мәсилисидә вә у йәрдә сода қиливатқан ширкәтләр һәққидә бир буйруқ чиқардуқ. Биз һәрқандақ бир америка ширкитиниң қул әмгикидин билип туруп пайда елишиниң алдини елишни халаймиз» дегән.

Майк помпейо нутқида йәнә уйғур елидә йүз бериватқан зулумни йәнә бир қетим «һазирқи әсиргә чүшкән дағ» дәп атиған. У мундақ деди: «техи алдинқи һәптә ташқи ишлар министирлиқимиз вә малийә министирлиқимиз мән шәхсән бу ‹әсиргә чүшкән дағ' дәп атайдиған вә хитайниң шинҗаң районидики уйғурлар вә башқа түркий мусулманларға кәң көләмлик зиянкәшлик қилиш һәрикитидә рол алған юқири дәриҗилик хитай әмәлдарлириға қарита җаза тәдбири қойдуқ. Биз бу ишларниң һәммисини ваз кечилмәс һоқуқларни капаләткә игә қилиш үчүн қилдуқ.»

Нурий түркәл әпәндиниң билдүрүшичә, майк помпейо әпәнди сөзидә уйғур елидики мәҗбурий әмгәк мәсилисини интайин муһим мәсилә сүпитидә тилға алған болуп, бу интайин муһим икән.

Майк помпейониң бу нөвәтлик нутқида американиң қурулуш принсиплирини қайта тәкитлигән. У ваз кечилмәс һоқуқларниң американиң пүтүн дуняға қаратқан сиясәтлириниң асасий болуши керәкликини, уни йоқитишниң американиң қурулуш принсиплириға зитлиқини тәкитләп, бундин кейин американиң дуняда күчәп тәшәббус қилидиғанлиқини тәкитлигән. Нурий түркәл әпәнди радийомизға қилған сөзидә буниң уйғурларниң бешиға келиватқан зулумни аяғлаштурушқа пайдилиқ вәзийәт яритидиғанлиқини билдүрди.

Мәлум болушичә, мәзкур комитет кишилик һоқуқ мутәхәссислири, кишилик һоқуқ паалийәтчилири, америкадики җумһурийәтчи партийә вә демократчи партийә әзалири һәм шундақла охшимиған арқа көрүнүш вә дини гуруппиларға тәвә вәкилләрдин тәркиб тапқан болуп, улар америка ташқи сияситиниң американиң кишилик һоқуқ вә хусусий әркинлик, дини әркинликни әң муһим орунға қоюштин ибарәт қурулуш принсиплириға асасән елип берилиши үчүн мәслиһәт беридикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт