Mayk pompéyo "Waz kéchilmes hoquqlar we erkinlikning kapaliti" mawzuluq nutqida Uyghurlar uchrawatqan zulum heqqide toxtaldi

Muxbirimiz irade
2020-07-17
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo "Waz kéchilmes hoquqlar komitéti" ning qurulghanliqigha bir yil bolghanliqi we ularning tunji doklatining élan qilinish munasiwiti bilen soz qilmaqta. 2020-Yili 16-iyul, filadélfiye, amérika.
Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo "Waz kéchilmes hoquqlar komitéti" ning qurulghanliqigha bir yil bolghanliqi we ularning tunji doklatining élan qilinish munasiwiti bilen soz qilmaqta. 2020-Yili 16-iyul, filadélfiye, amérika.
AFP

Amérika tashqi ishlar ministirliqi 2019-yili 7-ayda "Waz kéchilmes hoquqlar komitéti" namliq bir yéngi bir komitét qurup, bundin kéyin "Waz kéchilmes hoquqlar" ning amérikaning ichki we tashqi siyasetliride muhim rol oynaydighanliqini jakarlighan idi.

Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo 16-iyul küni mezkur komitét qurulghanliqigha bir yil bolghanliqi we ularning tunji doklatining élan qilinish munasiwiti bilen amérikaning filadélfiye shtatida mexsus ötküzülgen murasimda muhim nutuq sözlidi. U "Waz kéchilmes hoquqlar we erkinlikning kapaliti" mawzuluq nutqida kishilik hoquq, kishilik erkinlik we barawerlikning amérikaning qurulush pirinsipi ikenlikini yene bir qétim tekitlidi.

U mundaq dédi: "Bu hoquqlar, yeni bu waz kéchilmes hoquqlar muhim ehmiyetke ige. Ular bu döletning qurulush asasi. U amérikaliq bolush süpitimiz bilen bizni biz qilghan we biz köngül bölidighan idiyelerning merkizidur."

Amérika dölet mejlisi qarmiqidiki dini erkinlik komitétining komissariy nuriy türkel ependi filadélafiye shtatidiki bu murasimgha teklip bilen qatnashqan bolup, u tashqi ishlar ministiri tekitlewatqan "Waz kéchilmes hoquqlar" heqqide chüshenche berdi.

Nuriy türkel ependi amérika qurulghanda belgilen'gen "Musteqilliq xitabnamisi" de insanlarning tughulghandila erkin we barawer tughulidighanliqi, yaratquchi teripidin barliq insanlargha bérilgen tebi'iy hoquqlarning kapaletke ige qilinishidek maddilar mewjutluqini, bu maddilarning amérikaning ichki we tashqi siyasitidiki asasliq amil bolup kelgenlikini bildürdi.

Tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo amérikaning qurulush pirinsiplirida belgilen'gen "Waz kéchilmes hoquqlar" ning amérika tashqi siyasitiningmu asasiy ikenlikini alahide tekitlidi. Bolupmu u hazirqidek kishilik hoquq éghir tehditke uchrawatqan bir peytte buning amérika tashqi siyasiti üchün zörür bir qoralliqini eskertti.

U mundaq dédi: "Kishilik hoquqni teshebbus qilghuchilar fashizimning meghlubiyiti, sherqiy yawropadiki kommunizmning yimirilishi we "Apartayd", yeni irqiy ayrimichiliqning yimirilishidek ulugh we medhiyeleshke erzigüdek ghelibilerni qolgha keltürdi. Biraq bu ghelibiler shu waqitta qaldi. 20-Esirdiki ulugh we shereblik kishilik hoquq qurulushi krizisqa duch keldi. Dunyaning herqaysi jayliridiki mustebit hakimiyetler, mesilen, nikaragu'a we wénésu'élada, zimbabwé, iran, rusiye, bérma, xitay we shimaliy koriyede her küni éghir kishilik hoquq depsendichiliki yüz bermekte."

Mayk pompéyo bu nutqida kishilik hoquq mesilisini menpe'etlerge we hökümetlerning siyasetlirige qurban qiliwétishtek ehwallarning yüz bériwatqanliqi heqqidimu köp toxtaldi. U bolupmu birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq kéngishini alahide tilgha élip turup uning esli wezipisidin uzaqliship, mustebitlerning buyruqini ijra qilidighan organ'gha aylinip qalghanliqini bildürdi. U yene amérikaning mushundaq mustebit hakimiyetlerni we ularning emeldarlirini jazalaydighan qoralliri barliqini we amérikaning bu qorallar arqiliq dunyaning herqaysi jayliridiki kishilik hoquq depsendichilirini jazalawatqanliqini, amérikaning dunyada kishilik hoquqni qoghdash üchün nurghun meblegh serp qiliwatqanliqini, tirishchanliq körsitiwatqanliqini bildürdi. U sözide Uyghur élidiki zulumda rol alghan emeldarlarni jazalighanliqini misal qilip körsetti.

U: "Bizning iran we kubadiki kishilik hoquqni depsende qilghuchilargha yürgüzgen jazalirimizdek kishilik hoquqni depsende qilghuchilarni jazalaydighan qorallirimiz bar. Biz yéqinda yene shinjang mesiliside we u yerde soda qiliwatqan shirketler heqqide bir buyruq chiqarduq. Biz herqandaq bir amérika shirkitining qul emgikidin bilip turup payda élishining aldini élishni xalaymiz" dégen.

Mayk pompéyo nutqida yene Uyghur élide yüz bériwatqan zulumni yene bir qétim "Hazirqi esirge chüshken dagh" dep atighan. U mundaq dédi: "Téxi aldinqi hepte tashqi ishlar ministirliqimiz we maliye ministirliqimiz men shexsen bu 'esirge chüshken dagh' dep ataydighan we xitayning shinjang rayonidiki Uyghurlar we bashqa türkiy musulmanlargha keng kölemlik ziyankeshlik qilish herikitide rol alghan yuqiri derijilik xitay emeldarlirigha qarita jaza tedbiri qoyduq. Biz bu ishlarning hemmisini waz kéchilmes hoquqlarni kapaletke ige qilish üchün qilduq."

Nuriy türkel ependining bildürüshiche, mayk pompéyo ependi sözide Uyghur élidiki mejburiy emgek mesilisini intayin muhim mesile süpitide tilgha alghan bolup, bu intayin muhim iken.

Mayk pompéyoning bu nöwetlik nutqida amérikaning qurulush prinsiplirini qayta tekitligen. U waz kéchilmes hoquqlarning amérikaning pütün dunyagha qaratqan siyasetlirining asasiy bolushi kéreklikini, uni yoqitishning amérikaning qurulush prinsiplirigha zitliqini tekitlep, bundin kéyin amérikaning dunyada küchep teshebbus qilidighanliqini tekitligen. Nuriy türkel ependi radiyomizgha qilghan sözide buning Uyghurlarning béshigha kéliwatqan zulumni ayaghlashturushqa paydiliq weziyet yaritidighanliqini bildürdi.

Melum bolushiche, mezkur komitét kishilik hoquq mutexessisliri, kishilik hoquq pa'aliyetchiliri, amérikadiki jumhuriyetchi partiye we démokratchi partiye ezaliri hem shundaqla oxshimighan arqa körünüsh we dini guruppilargha tewe wekillerdin terkib tapqan bolup, ular amérika tashqi siyasitining amérikaning kishilik hoquq we xususiy erkinlik, dini erkinlikni eng muhim orun'gha qoyushtin ibaret qurulush prinsiplirigha asasen élip bérilishi üchün meslihet béridiken.

Toluq bet