Майк помпейо берлиндики муһим нутқида хитай тәһдити үстидә нуқтилиқ тохталди

Мухбиримиз ирадә
2019-11-11
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка ташқи ишлар министири майк помпейо әпәнди германийәдики зиярити мәзгилидә «берлин теми» өрүлгәнликиниң 30 йиллиқ хатириси мунасивити билән муһим нутуқ сөзлиди. 2019-Йили 8-ноябир, берлин.
Америка ташқи ишлар министири майк помпейо әпәнди германийәдики зиярити мәзгилидә «берлин теми» өрүлгәнликиниң 30 йиллиқ хатириси мунасивити билән муһим нутуқ сөзлиди. 2019-Йили 8-ноябир, берлин.
AP

Америка ташқи ишлар министири майк помпейо германийәдики зиярити мәзгилидә «берлин теми» өрүлгәнликиниң 30 йиллиқ хатириси мунасивити билән муһим нутуқ сөзлиди. У 8-ноябир күнидики «1989-йилидики савақлар: әркинлик вә бизниң келәчикимиз» мавзулуқ нутқида асаслиқ нишанини йәнә хитай вә русийәгә қаратти.

Майк помпейо 30 йил аввал қәһриман шәрқий германийә хәлқиниң берлин темини өрүш арқилиқ коммунист реҗимини аяғлаштурғанлиқини вә бу арқилиқ ғәрб дөләтлириниң соғуқ урушниң ғәлибисини қолға кәлтүргәнликини әсләп мундақ деди: «берлин вә московада коммунизмниң битчит болуши җүмлидин пүткүл шәрқий билогда битчит болуши билән биз буни дуняда тосувалғили болмайдиған бир еқим, дәп ойлиған идуқ. Һәтта буни ‹бир тарихий дәврниң аяғлишиши' дәп тәсвирлигәнләрму болған. . . Әпсуски, биз хаталашқан идуқ. Биз нурғун дөләтләрдә инсанларниң вәзийитиниң һазирқидәк болидиғанлиқини, уларниң дөләт башқуруш йөнилишиниң һазирқидәк болидиғанлиқини пәрәз қилалмидуқ.»

Майк помпийо сөзиниң давамида русийәдин мисал берип, сабиқ к г б хадими тәрипидин башқурулуватқан русийәниң бүгүнки күндә қошна дөләтләрни ишғал қилип, өктичиләрни болупму окраинийә, татар вә чечән өктичилирини қаттиқ бастуруватқанлиқини билдүрди.

У арқидин хитай һәққидә узун-узун тохтилип, мундақ деди: «хитайда хитай компартийәси һакиммутләқлиқниң йеңичә нусхисини вә дуняда узун вақиттин бери көрүлүп бақмиған нусхисини шәкилләндүрмәктә. Хитай компартийәси өз пуқралириға бесим қилишта қоллиниватқан метод вә тактикилар сабиқ шәрқий германийәликләргә интайин тонуш. Хитай азадлиқ армийәси қошна дөләтләрниң игилик һоқуқиға дәхли-тәруз қиливатиду. Хитай компартийәси қарши пикирдикиләрниң саяһәт қилиш һоқуқини чәкләватиду. Һәтта хитайниң кишилик һоқуқ хатирисини тәнқид қилған германийәлик парламент әзасиму буниң ичидә. Хитай компартийәси чәтәлләрдә панаһлиниватқан мусулманларниң шинҗаңдики уруқ-туғқанлирини тәһдит қиливатиду. Бизниң мушу йәрдә олтурған һәммимизниң мәҗбурийити бар. Нөвәттә биз һөр дөләтләрниң һөр болмиған дөләтләр билән қиммәт қараш риқабити ичидә икәнликини тонуп йетишимиз лазим. . . Шуңа биз бу өткән 30 йилни һәм хушаллиқ һәм әстайидиллиқ билән тәбриклишимиз, бу дуняда әмәлийәттә қандақ болса шу бойичә баһалишимиз керәк.»

Майк помпейо сөзидә йәнә буниң үчүн германийә вә американиң, барлиқ NATO дөләтлириниң җүмлидин ғәрб дөләтлириниң хәвпкә ортақ тақабил турушиниң зөрүрлүкини тәкитлиди. У йәнә сөзидә германийәниң хитайниң 5G техникисини киргүзмәкчи болуватқанлиқи үстидиму тохтилип: «мана бу немә үчүн мениң хитай компартийәси дуняға пәйда қиливатқан тәһдитләр һәққидә бунчә көп вақит аҗритип сөзләйдиғанлиқимниң сәвәбидур. Хитай компартийәси игидарчилиқидики бу техника ширкәтлири дуняниң йеңи интернет тор қурулушини қурушниң койида болуватиду, буниң һәммиси хитай компартийәсини күчләндүрүшни мәқсәт қилған,» дәп әскәртти.

Майк помпейо сөзини төвәндики җүмлиләр билән аяғлаштурди: «бизниң әркинликимизгә қилиниватқан тәһдитни шундақла йәнә инсанларни башқуруш орниға уларға һөкүмранлиқ қилидиған, өзлирини қоғдаш үчүн инсанларниң һоқуқлирини бастуридиған, бүгүн биз тәбрикләватқан бу хатирә күнни байрам әмәс әксичә қорқунчлуқ сигнал дәп қарайдиған реҗимләрдин келиватқан бу тәһдиткә һәргиз сәл қаримаслиқимиз керәк. . . Биз һәммимиз ортақ һалда бу тәһдитни йеңиш үчүн бирлишишимиз керәк. . . Һәммимиз бүгүн қәтий нийәткә келәйли, йәни һөкүмәттикиләр вә тиҗарәт дунясидикиләр һәммимиз бирликтә дәс турайли!»

Майк помпейо берлиндики «ташқи сиясәтләр мунбири» намлиқ йиғиндики нутқини аяғлаштурғандин кейин соалларға җаваб бәрди. Бу қисимда майк помпейодин соралған соалларму йәнила хитайни асас қилди. Риясәтчи нора ханим майк помпейодин тунҗи болуп сориған соалида униң нутқида хитай һәққидә наһайити узун тохталғанлиқини вә бу нутуқ берилгән орунниң дәл «соғуқ уруш» ниң башлиниши һәм аяғлишишиниң символи болған орун икәнликини тилға елип туруп: изчә бу америка-хитай арисидики риқабәт 21-әсирдики соғуқ урушму?» дәп сориди. Майк помпейо буниңға җавабән өзиниң бу мәсилини америка билән хитай арисидики тоқунуш дәп қаримайдиғанлиқини, буниң хитай компартийәсиниң һакиммутләқ реҗими билән дунядики әркинликни сөйидиған барлиқ хәлқләрниң риқабити, дәп қарайдиғанлиқини билдүрди.

У йәнә мундақ деди: «силәр һәммиңлар буни байқиялайсиләр. Хитайға берип баққан кишиләр ши җинпиңниң дөләтни қайси йөнилишкә елип меңиватқанлиқини көрәләйду. Мәсилән, пакитларға қарап беқиңлар, хитай һазир җәнубий деңизда қорал системисини орунлаштуруп болди. Улар учур техникиси арқилиқ өз пуқралириға номур қоюватиду. Бу келәчәктә хусусий учурлири системиға киргән һәрқандақ адәмниң бешиға келиду, дегәнлик. Шуңа сиз интернет торлирини, кимниң кейинки он йилда дунядики учур-тор еқимини башқуридиғанлиқини ойлап беқиң. Сиз сабиқ совет иттипақиниң сизниң ул әслиһәлириңизни, сизниң учур-алақә тор қурулушини башқурушини халамтиңиз. Мәнчә, бу толиму лилла бир соал. Шуңа бу һөрлүкни қоғдашни халайдиған, қанун билән идарә қилишни муһим дәп билидиған вә һакиммутләқ түзүмләргә қарши кишиләр бирликтә һәмкарлишип, идеологийәси арқилиқ өз хәлқигә вә дуняға тәһдит пәйда қиливатқан реҗимләргә зәрбә беридиған риқабәттур.»

Америка ташқи ишлар министири майк помпейониң юқириқи нутқи хитайни қаттиқ биарам қилған. BBC Ниң бу һәқтики хәвиридә ейтилишичә, хитай ташқи ишлар министирлиқиниң баянатчиси гең шуаң буниңға дәрһал инкас қайтуруп, помпейони сиясий бир тәрәплимилик билән әйиблигән. У йәнә «хитай компартийәси билән хитай хәлқини айриш әмәлийәттә пүтүн хитай хәлқини қаттиқ ғәзәпләндүриду вә бу муқәррәр мәғлубийәткә учрайду,» дегән.

«Вашингтон почтиси» вә BBC қатарлиқ ахбаратларда елан қилиниватқан бу һәқтики хәвәрләрдә көрситилишичә, хитай зорийиватқан һакиммутләқниң йеңи символи сүпитидә көрситиливатқан болуп, майк помпейониң америка билән хитай арисидики бу зиддийәтни «һөр дөләтләрниң һөр болмиған дөләтләр билән болған қиммәт қараш җәһәттики риқабити» дәп баһалиши диққәт қозғайдикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт