Қирғизистан, қазақистандики президент вә алий кеңәш сайламлириға уйғурларму актип қатнашмақта

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2021-01-07
Share
Қирғизистан, қазақистандики президент вә алий кеңәш сайламлириға уйғурларму актип қатнашмақта Қирғизистанда парламент-алий кеңишиниң сайлиминиң йәкүнлиригә нарази болған бир нәччә партийәләр тәрәпдарлири пайтәхт бишкәк шәһиридә өткүзгән аммиви намайиштин көрүнүш. 2020-Йили 9-өктәбир.
REUTERS

Өткән йили қирғизистан вә қазақистан аммиви ахбарат васитилиридә 2021-йили 10-январда қирғизистанда болидиған муддәттин илгири қирғизистан президенти сайлими һәмдә қазақистанда өтидиған қазақистан парламенти алий кеңишиниң вә йәрлик алий кеңәшлириниң сайлими һәққидә хәвәрләрниң елан қилинғанлиқи мәлум. Игилишимизчә, һазир һәр икки әлдә мәзкур сайламларға тәйярлиқ ишлири қизғин кетип бармақтикән.

Муддәттин илгири қирғизистан президенти сайлимини өткүзүш тоғрилиқ қарар өткән йили 24-өктәбирдә қирғизистан мәркизий сайлам комиссийәси тәрипидин қобул қилинғаниди. Мәлум болушичә, 4-өктәбирдә өткән қирғизистан парламенти сайлимидин кейин мәмликәт пайтәхти бишкәк шәһиридә аммиви наразилиқ һәрикәтлири башлинип, униң ақивитидин илгирики президент сооронбай җейенбекоф истепа бәргәниди. Шуниңдин кейин президент вәзиписини вақитлиқ садир җапароф орунлап кәлгән.

Биз қирғизистанда өтидиған президент сайлими һарписидики әһвал һәққидә қирғизистанлиқ сиясәтшунас рәһим һапизоф әпәндидин мәлумат игилидуқ. У зияритимизни қобул қилип, мундақ деди: "президент намзатлиқиға һазирқи күнгә қәдәр 18 киши күрәш қилмақта, шуларниң ичидин бирла адахан мадумароф сабиқ президент әсқәр ақайефтин башлап һөкүмәтниң һәр хил чоң дәриҗилик орунлирида хизмәт қилған. Қалғанлири қирғизистан алий кеңишиниң сабиқ әзалири, һөкүмәтниң оттура вә төвәнки хизмәтлиридә ишлигән. Бу намзатларниң бир қисми чоң вә кичик мәһкимиләрниң, банкиларниң мудирлири, тиҗарәтчиләр. Бу сайламниң алаһидилики шуки, бу намзатларниң көпчилики өткәнки сабиқ президентларниң һөкүмәтлири билән ишлимигән. Тақәтлик қирғизистан хәлқи президент сайлиминиң мувәппәқийәтлик өтүшини күтмәктә".

Рәһим һапизофниң ейтишичә, қирғизистан уйғурлири илгирики президентлиқ сайламларға қандақ актип қатнашқан болса, бу қетимқи сайламғиму шундақ қатнишиши күтүлмәктикән. Улар болупму қирғизистан алий кеңишигә уйғур намзатлириниң көрситилишидин көп үмид күтмәктикән.

"келәрки алий кеңәш сайламлириға уйғур хәлқи ичидин үч намзат бар. Биринчиси, һазирқи алий кеңәш әзаси пәрһат толендибайеф, йәнә иккиси болса, исмайилоф вә хәлилоф. Биз ойлаймизки, бу йигитлиримиз өтүп кетиду дәп. Тарихта бу һеч қачан болуп бақмиған. Улар һәм иҗтимаий иштиму, һөкүмәт ишлиридиму актип. ‹Иттипақ'қиму яхши ярдәм көрситиватиду. Мән ойлаймәнки, қанчә вәкиллиримиз көп болса, уйғурлар үчүнму утуқ болиду."

Рәһим һапизоф йәнә қирғизистан хәлқиниң, шу җүмлидин уйғурларниңму қирғизистанниң мустәқил сиясәт елип беришини халайдиғанлиқини, йеңи президент вә һөкүмәтниң хитайдин қәрз елиш ишлирини қәтий чәкләйдиғанлиқини һәм хитайға беқиндилиқтин қутулидиғанлиқини үмид қилидиғанлиқини билдүрди.

У мундақ деди: "пүткүл қирғизистан хәлқи йилдин йилға бейҗиңниң уйғурларға қаратқан сияситини, вәтинимиздә болуватқан вәһшийликни, паҗиәни чүшиниватиду. Шуниң үчүн йеңи президент қандақ боларкин, қирғизистан хитай тәсиригә кирип кетәрму, уйғур мәсилисини қандақ ойлайду? дәп ойлайду. Бу әң чоң мәсилиләрниң бири".

Әмди қазақистандики сайламға келидиған болсақ, йеқинда "власт" йеңилиқлар торида елан қилинған мәлуматларға қариғанда, һөкүмәт тәрипидин тизимға елинған алтә партийәниң бәши қатнишидикән. Улар "нур отун", "аул", "адал", "ақ җол" вә қазақистан хәлқ партийәси" дур. Мәзкур сайлам дуняға тарқалған корона вируси вабаси мунасивити билән барлиқ бихәтәрлик чарилирини қәтий сақлиған һалда өтидикән.

Қазақистан уйғурлириниң президентлиқ вә алий кеңәш сайламлиридики роли қандақ болған һәм қандақ болмақ?

Радийомиз зияритини қобул қилған қазақистан уйғурлириниң җумһурийәтлик етно-мәдәнийәт мәркизиниң иҗраи мудири зухруллам қурванбақийеф әпәнди мустәқиллиқниң дәсләпки йиллиридин тартип уйғурларниң қазақистанниң иҗтимаий-иқтисадий вә мәдәний һаятида чоң рол ойнап кәлгәнликини тәкитлиди. У болупму қазақистан парламенти алий кеңишигә сайланған шаһимәрдан нурумофниң уйғурлар һаятида муһим рол ойниғанлиқини оттуриға қоюп, мундақ деди: "уйғурлардин биринчи болуп қазақистан сенаторлиқиға иминҗан насироф сайланди. Униң арқисидин марис батталоф сайланди. Шуниңдин кейин уйғурлар президент сайлими болсун, парламент алий кеңәш вә башқилар болсун, сайласларға актип қатнишиватқан милләтләр қатаридин һесаблиниду. Ахирқи парламент алий кеңишидә җумһурийәтлик уйғур етно-мәдәнийәт мәркизиниң рәиси шаһимәрдан нурумоф бир муддәт әза болуп ишлиди."

Зухруллам қурванбақийеф шундақла шаһимәрдан нурмофниң алий кеңәш әзаси болуш сүпити билән абай намидики қазақ миллий педагогика университетида уйғур бөлүминиң қайта ечилиш ишлириғиму йеқиндин арилашқанлиқини, қазақистан уйғурлириниң латин йезиқиға көчүш мәсилисини оттуриға қоюп, униң дәсләпки лайиһәсини тәвсийә қилғанлиқини билдүрди.

Игилинишичә, һазир қазақистанниң һөкүмәт орунлирида, һоқуқ қоғдаш органлирида, ишләпчиқириш, саламәтликни сақлаш, билим, илим-пән, йеза игилики вә башқиму саһәлиридә көплигән уйғурлар ишләватмақтикән. Уларниң бәзилири болса, қазақистан президенти вә һөкүмитиниң юқири дәриҗилик мукапатлири билән тәқдирләнгән. Қазақистанда йәнә уйғурлар арисида пүтүн җумһурийәткә вә оттура асияға тонулған сәнәт әрбаблири, мәдәнийәт әрбаблири вә тәнһәрикәт саһәсидә нәччилигән дуня чемпийонлири бар.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт