“қамалдики бостанлиқ” намлиқ йүрүшлүк картон рәсимлири көрүрмәнләргә уйғур ирқий қирғинчилиқини образлиқ аңлатмақта

Вашингтондин мухбиримиз меһрибан тәйярлиди
2024.05.21
forbidden-lager-karton.jpg “унтулған земин” торбетигә чиқирилған “қамалдики бостанлиқ” намлиқ йүрүшлүк картон рәсимлириниң бири.
forbidden-oasis.com

“унтулған земин” намлиқ тор бәт йеқинқи йиллардин буян фирансийәдә паалийәт елип бериватқан бир гуруппа яшлар тәрипидин ингилизчә, фирансузчә, хитайчә вә уйғурчә төт тилда чиқирилған универсал тор мунбиридур. Йеқинда мәзкур тор бәттә “Қамалдики бостанлиқ” намлиқ йүрүшлүк картон рәсимлири елан қилинип, хитайниң уйғур дияридики ирқий қирғинчилиқи образлиқ шәкилдә аңлитилған.

Бу йүрүшлүк картонлуқ рәсимләрдә, уйғур диярида 2017-йилдин буян әвҗигә чиққан “қайта тәрбийәләш” намидики лагер системиси, районда йилларчә давам қилған юқири техникалиқ тәқиб вә қатму-қат назарәт, ковид юқуми мәзгилидики дәриҗидин ташқири қамал сәвәблик үрүмчидә йүз бәргән от апити қатарлиқ темилар әкс әттүрүлгән. Бу йүрүшлүк картон әсири елан қилинғандин кейин, иҗтимаий таратқуларда кәң тарқилип муназирә қозғимақта.

Биз бу һәқтә техиму тәпсилий учур елиш үчүн, мәзкур гуруппидики яшлардин әркин азат әпәндини зиярәт қилиш пурситигә ериштуқ. Әркин азат әпәнди алди билән фирансийәдики бир гуруппа яш паалийәтчиләрниң халисанә уюшуши нәтиҗисидә “форбидден”, йәни “унтулған земин” намлиқ тор бәтниң қурулғанлиқини, шундақла “қамалдики бостанлиқ” намлиқ йүрүшлүк картон рәсимлириниң бу тор бәттә елан қилинғанлиқини баян қилип өтти.

Униң билдүрүшичә, улар бу йүрүшлүк картонлуқ рәсимләр арқилиқ, дуняниң диққитини уйғурлар дуч келиватқан ирқий қирғинчилиққа қаратмақчи болған икән. Йәни нөвәттә дуняниң диққити исраилийә-хамас тоқунушиға вә ғәззәдики қирғинчилиққа мәркәзләшкән бир вәзийәттә, коммунист хитайниң юқири техникалиқ ирқий қирғинчилиқи давам қиливатқан уйғур дияриниң еғир вәзийити нәзәрдин сақит қилинмаслиқи керәк икән. Улар шуниң үчүн бу йүрүшлүк картон рәсимлирини йоруқлуққа елип чиққан икән.

Әркин азат әпәндиниң билдүрүшичә, төт хил тилда нәшр қилинған бу бир йүрүш картон рәсимлиридә, 2017-йилидин буян уйғур диярини қаплиған аталмиш “қайта тәрбийәләш мәркизи” намидики җаза лагерлири, лагерларға қамалған милйонлиған тутқунлар, райондики қатму-қат қамал вә тәқиб, мәҗбурий әмгәккә селиниватқан уйғурлар, ковид қамали мәзгилидә үрүмчидә йүз бәргән паҗиәлик от апити вә униңдин кейин қозғалған “ақ қәғәз һәрикити” қатарлиқ түрлүк темилар инчикә ипадиләш күчигә игә картон дуняси арқилиқ җанлиқ әкс-әттүрүлгән.

Униң тәкитлишичә, улар бу картон рәсимлири арқилиқ, уйғур диярида ирқий қирғинчилиқниң һелиһәм давам қиливатқанлиқини ипадилимәкчи болған, шундақла буниңға дуняниң инкасини қозғашни мәқсәт қилған икән.

Бу бир йүрүш картон рәсимлириниң хитайчә нәшр қилиниши чәт әлләрдики хитай паалийәтчилириниңму җиддий диққитини қозғиған.

Америкидики чикаго университетиниң тәклиплик пирофессори, кишилик һоқуқ адвокати тең бяв әпәндиниң билдүрүшичә, уйғурлар учраватқан ирқий қирғинчилиқ вәзийитини картон рәсимлири шәклидә ипадиләш вә уни хитай тилида тарқитиш, хитай һөкүмитиниң меңә ююш тәшвиқатиниң тәсиригә учриған адәттики хитай хәлқини ойғитишта муһим әһмийәткә игә икән.

Тең бяв мундақ деди: “уйғур районидики ирқий қирғинчилиқ вәзийити дуняға ашкариланғандин кейин, дуня җамаәтчиликини һәйран қалдурди. Буниң билән хитай һөкүмити күчлүк әйибләшләргә учриди. Һалбуки, хитай дөләт ичидә хитай компартийәсиниң учурларни қаттиқ қамал қилиши вә узун мәзгиллик меңә ююш тәшвиқати сәвәблик, нурғунлиған кишиләр шинҗаңда немә иш болғанлиқини биләлмәй қалди. Мана мушундақ шараитта, хитай тилида уйғурлар учраватқан ирқий қирғинчилиқ вәзийитини аңлитиш, болупму картон рәсимлири шәклидә буларни тәсирлик ипадиләш вә торда тарқитиш муһим әһмийәткә игә. Бу хил усуллар арқилиқ техиму көп хитай хәлқидә уйғурлар учраватқан ирқий қирғинчилиқини билиш имканийити яратқили болиду. Буниң нәтиҗисидә хитай хәлқиниң уйғурларға болған қаришида түптин өзгириш пәйда қилғили болиду.”

Канададики кишилик һоқуқ паалийәтчиси шең шө ханимниң қаришичә, хитай тилида изаһланған картон рәсимлири нөвәттә хитай яшлирини әң җәлп қилидиған бир сәнәт түри болуп, бу хил усулупта уйғур диярида йүз бериватқан ирқий қирғинчилиқ вәзийитини аңлитишта техиму яхши үнүмгә еришкили болидикән.

Шең шө ханимниң қаришичә, уйғурлар учраватқан ирқий қирғинчилиқ вәзийитигә қарита уни билидиған вә тәтқиқ қиливатқан кишилик һоқуқ паалийәтчилири билән тәтқиқатчилардин башқа, адәттики хитай хәлқниң уни чүшиниши, авазини чиқириши вә тәнқид қилиши һәммидин муһим икән.

Шең шө мундақ деди: “бу мәсилисидә һәқиқәтәнму техиму көп кишиләрниң оттуриға чиқиши вә виҗданий бурчини ада қилиш зөрүр. Болупму әһвални билидиған вә бу һәқтә тәтқиқат елип барғучилар әлвәттә инкас қайтуруши керәк, әмма техиму муһим болғини, мәйли шәрқий түркистан, мәйли тибәт, мәйли җәнубий моңғулийә вә яки манҗурийә болсун, хитай компартийәси ағдурулғандин кейинму улар бу земиндики хитай пуқралири билән биллә яшайду вә алақидә болиду. Әнә шундақ болғини үчүн, хитай авам пуқралириға хитай копартийәсиниң башқа милләтләргә йүргүзүватқан дөләт террорлуқи сияситини вә инсанийәткә қарши җинайәтлирини аңлитиш; уйғурлар вә башқа хәлқләр учраватқан ирқий қирғинчилиқни билдүрүш, шундақла хитай хәлқиниң һесдашлиқини қолға кәлтүрүш толиму муһим.”

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.