“қамалдики бостанлиқ” намлиқ картон рәсимлириниң һекайиси: лагердин қоюп берилгән полатниң сәргүзәштиси (1)

Вашингтондин мухбиримиз меһрибан тәйярлиди
2024.05.29
forbidden-lager-karton-qamaldiki-bostanliq.jpg “унтулған земин” торбетигә чиқирилған “қамалдики бостанлиқ” намлиқ йүрүшлүк картон рәсимлириниң бири.
forbidden-oasis.com

Нөвәттә фирансийәдә паалийәт елип бериватқан бир түркүм яш паалийәтчиләр тәрипидин елан қилинған “Қамалдики бостанлиқ” намлиқ йүрүшлүк картон рәсимлиридә хитайниң уйғур дияридики ирқий қирғинчилиқ вәзийити җанлиқ шәкилдә әкс әттүрүлгән. Бу мәзкур картон рәсимләр елан қилинғандин кейин, иҗтимаий таратқуларда қизғин алқишқа еришкән. Болупму охшимиған мавзулар қоюлған картон рәсимләрдә әкс әттүрүлгән вәқәликләр вә персонажларниң кәчмишлири диққәт нуқтисиға айланған.

“қамалдики бостанлиқ” намлиқ йүрүшлүк картон рәсимлири иҗадийәт гурупписидики яшлардин әркин азат әпәндиниң билдүрүшичә, мәзкур картон рәсимлиридики һекайиләр уйғур диярида йүз бериватқан ирқий қирғинчилиқниң зиянкәшликигә учриған шәхсләрниң һәқиқий кәчүрмишлирини асас қилған икән.

“қайта тәрбийәләшни қобул қилған инженер” мавзулуқ бу үч қисимлиқ картон әсиридә, 2017-йилидин буян уйғур диярида әвҗигә чиққан аталмиш “қайта тәрбийәләш” намидики җаза лагерлири вә бу лагерларда азаб чәккән бир қисим уйғур, қазақ тутқунларниң һәқиқий кәчүрмишлири тәсвирләнгән.

Әркин азат әпәндиниң билдүрүшичә, бу картон әсиридә кәчмишлири тәсвирләнгән қазақ инженер Полат, қазақистанда ишләватқан йеридин мәҗбурий чақиртилип елип кетилип лагерға қамалған икән. Кейинчә у қоюп берилгәндин кейин қазақистанға қайтип кәткән икән. Әркин азатниң дейишичә, бу қазақ инженер әслидә униң қазақистандики бир нефит ширкитидә биллә ишлигән хизмәтдиши икән.

Униң билдүрүшичә, әйни чағда қазақистанға чиқип кетип, қазақистанниң йешил картисиға еришкән, һәтта қазақистан пуқралиқиға өтүп болған бир қисим қазақлар, худди ПолатҚа охшашла хитай һөкүмити тәрипидин һәр хил баһаниларда чақиртилип елип кетилип, аталмиш “қайта тәрбийәләш” намидики лагерларға соланған икән. Кейинчә уларниң бир қисми, кишилик һоқуқ паалийәтчилири, кишилик һоқуқ тәшкилатлири вә америка башчилиқидики ғәрп демократик дөләтлири һөкүмәтлириниң хитайға бесим қилиши билән қоюп берилип қазақистанға қайтурулған икән. Һалбуки, улар қазақистанға қайтип барғандин кейинму хитай һөкүмитиниң бесими, қорқутушлири вә тәһдитлиридин халий болалмиған. Шу сәвәбтин, уларниң зор көпчилики сүкүттә турушни таллиған икән.

Кишиләрниң диққитини қозғиған йәнә бир картон рәсими “аммиви аптобустики икки лагер” мавзулуқ әсәрдур. Әркин азат әпәндиниң билдүрүшичә, униңда 2009 йили үрүмчидә йүз бәргән “5-июл қирғинчилиқи” һарписида хитайлар билән уйғурлар оттурисидики бир бирини йәкләш, һәтта өзара сүркилиш вәзийити тәсвирләнгән.

Мәзкур картонлуқ рәсимдә баян қилинишичә, хитай миллитидин болған аптобус шопури аптобусқа чиққан уйғур йолучини “беләт алмидиң” дәп аптобусни қозғашни рәт қилған. Буниң билән аптобустики хитай йолучилар хитай шопурға һәмдәм болуп уйғур йолучини қайта беләт елишқа мәҗбурлиған. Уйғурлар болса хитай шопурниң ялған ейтиватқанлиқини әйибләп, униң уйғур йолучини қайта беләт елишқа мәҗбурлишини уйғурларға қилинған һақарәт вә адаләтсизлик дәп әйиблигән. Шу сәвәблик аптобустики уйғур йолучилар билән хитай йолучилар арисида бир бирини тушмутуштин әйибләш, һәтта тоқунуш йүз бәргән.

Әркин азат әпәндиниң билдүрүшичә, аптобустики бу зиддийәт-тоқунуш әмәлийәттә хитай һөкүмранлиқидики уйғур райониниң кичиклитилгән көрүнүши икән. Униң билдүрүшичә, районға мустәмликә сиясити арқилиқ һөкүмранлиқ қиливатқан хитай һөкүмитини дәл хитай шопурға охшитиш мумкин икән. Униң тәкитлишичә, хитай һөкүмити йиллардин буян уйғурларға қарита мустәмликичилик сиясити йүргүзгәндин башқа, уйғурларни яман көрситидиған ялған тәшвиқатлириға тайинип, районға йәрләшкән хитай көчмәнлири билән бу земинниң игилири болған йәрлик уйғур хәлқи оттурисидики зиддийәтни барғанчә өткүрләштүргән. Хитай һөкүмити йәнә бу хилдики ялған тәшвиқатлири арқилиқ, өзиниң уйғур диярида йүргүзүватқан бастуруш вә ирқий қирғинчилиқ сияситини хитай хәлқи вә дуняға һәқлиқ көрситип, өзини ақлашқа урунмақтикән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.