Истратегийә мутәхәссиси доктор әркин әкрәм үстидин сот мәһкимисигә әрз сунулған

Мухбиримиз әркин
2018-12-12
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Һаҗәтәпә университети оқутқучиси доктор әркин әкрәм «америка-хитай мунасивити вә уйғур мәсилиси» темидики йиғинда лексийә бәрмәктә. 2015-Йили 9-өктәбир, түркийә.
Һаҗәтәпә университети оқутқучиси доктор әркин әкрәм «америка-хитай мунасивити вә уйғур мәсилиси» темидики йиғинда лексийә бәрмәктә. 2015-Йили 9-өктәбир, түркийә.
RFA/Arslan

Истанбулдики җумһурийәт тәптиш мәһкимиси түркийә һаҗитәпә университетиниң дотсенти, түркийә истратегийәлик чүшәнчиләр институтиниң мутәхәссиси доктор әркин әкрәм үстидин сунулған бир парчә әрз-шикайәт тапшурувалған. Мәзкур шикайәтнамидә әркин әкрәм түркийәдики «уйғур санаәтчиләр вә тиҗарәтчиләр җәмийити» намлиқ тәшкилатниң башлиқи сабир боғдаға «һақарәт қилиш» вә уни «террорчиларға нишан қилип көрситиш» билән әйибләнгән.

Игилинишичә, истанбулдики тәптиш мәһкимиси бу әрзни қобул қилған вә сабир боғданиң әрз-шикайитигә асасән әркин әкрәм үстидин дело турғузған. Мәлум болушичә, әрз-шикайәттә түркийәдики 7-8 дәк кишиниң исми бар икән. Нөвәттә сот мәһкимисиниң әркин әкрәмгә мунасивәтлик мәзкур делони келәр йили 3‏-айда көрүп чиқишни қарар қилғанлиқи мәлум. Әркин әкрәм өткән һәптә әнқәрәдики бир йәрлик сот мәһкимисиниң бу һәқтики уқтурушини тапшуруп алған. Әркин әкрәмниң билдүрүшичә, сабир боғда шикайәтнамисидә әркин әкрәмниң илгири түркийәдики «истиқлал» тор телевизийәсиниң зияритини қобул қилғанда қилған сөзлирини өзиниң «кишилик шәхсийити вә бихәтәрликигә қилинған һуҗум» дәп қариған.

Әкрәм әкрәм сәйшәнбә күни зияритимизни қобул қилип, өзиниң сабир боғданиң шәхсийити яки кишилик бихәтәрликигә алақидар һечқандақ бир яман гәп-сөздә болмиғанлиқини билдүрди. Униң илгири сүрүшичә, у «истиқлал» телевизийәсидә сабир боғда һәққидики бир соалға җаваб берип, униң шәхсийитигә алақидар бир сөзгә қануни чүшәнчә бәргән, әмма униң шәхсийитигә тегидиған һечқандақ сөз қилмиған.

Әркин әкрәм мундақ деди: «истанбулдики ‹истиқлал тор телевизийәси' бир қетим мәндин: сабир боғдани һәммә адәм ‹хаин' дәватиду, силәр буниңға немә дәйсиләр, дәп сориған иди. Мән, нәзәрийә җәһәттин бир адәмни мәлум бир шәхс қопуп ‹хаин' десила хаин болуп кәтмәйду. Буниңға дөләт яки һөкүмәт қарар бериши лазим дәп чүшәндүргән идим. Сабир боғда, мени ашу нәзәрийә арқилиқ хаин деди, дәп, мән дегән гәптин өзиниң чүшинивалған хата чүшәнчисини оттуриға қоюватиду. Шу қетимлиқ телевизийә сөһбитидә ‹хаинларниң ақивити немә болиду?' дегән соалға, 2‏-дуня уруши мәзгилидики фирансийәни мисалға алдим. Германлар билән һәмкарлашқанларни уруш ахирлашқандин кейин асидиғанни есип, өлтүргәнни өлтүргән, дедим. У, мени әсәбий террорчиларға нишан қилип көрсәтти, дәп әрз қипту, лекин мән буни рәт қилдим.»

Әркин әкрәмниң билдүрүшичә, у адвокатларниң мәсилини өз ара мурәссәләштүрүп һәл қилиш тәклипини рәт қилған. У өзиниң һечқандақ хаталиқ садир қилмиғанлиқини илгири сүрди.

Әркин әкрәм йәнә мундақ дәйду: «аңғичә һелиқи мурәссәләштүргүчи адвокатлар келип, мениң мәһкимигә бармай туруп ‹мән хаталишиптимән' дәп очуқ-ашкара елан қилишимни тәләп қилди. Әпу сорайдикәнмән. Мән немишқа әпу сораймән, мән немә хаталиқ қилдим, мән бир тәтқиқатчи турсам, унчилик нәрсини дейәлмисәм. Бу қандақ бир демократийә болиду. Шуниң билән мән унимидим, унимиғандин кейин мәһкимигә берипту. 3‏-Айниң 15‏-күни сот ечилиду.»

«Истиқлал» телевизийәсидики мәзкур сөһбәт буниңдин тәхминән 2 йил аввал елип берилған. Биз мәзкур сөһбәт программини тордин издигән болсақму, лекин тепелмиди. Сабир боғданиң икки йилдәк сүкүт қилип, немә үчүн әмди әркин әкрәмни сотқа әрз қилғанлиқи мәлум әмәс.

Биз бу һәқтики соалларға җаваб елиш үчүн сәйшәнбә күни сабир боғдаға телефон қилдуқ. У тунҗи қетим зияритимизни қобул қилип, әркин әкрәмни сотқа бәргәнликини етирап қилди.

Сабир боғда мундақ деди: «қараң, тоғра, әркинбәй қиммәтлик бир оқутқучи, қиммәтлик бир академик. Лекин өткән йили өзиниң бир программисида мән тоғрилиқ қалаймиқан сөзләрни қилди. Мән буниңға һәйран қалдим вә буни адвокатқа бәрдим. Адвокат дава ечипту. Йүзләрчә қетим һақарәт қилиндим. Байқиған болсиңиз һазирғичә бундақ бир әрз-шикайәттә болуп бақмиған идим.»

«Уйғур санаәтчиләр вә тиҗарәтчиләр җәмийити» ниң хитай һөкүмити билән болған қоюқ мунасивити, униң мәсуллириниң пат-пат хитайни зиярәт қилип, хитай сиясий мәслиһәт кеңишиниң йиғинлириға иштирак қилиши, сабиқ хитай баш министири вен җябавниң 2010‏-йили түркийәни зиярәт қилғанда сабир боғдани қобул қилиши шуниңдәк мәзкур җәмийәт мәсуллириниң түркийәдики хитай әлчиханиси өткүзгән һәр хил паалийәтлиригә актип қатнишиши муһаҗирәтики уйғур паалийәтчилириниң қаттиқ тәнқидигә учрап кәлгән.

Бу хил тәнқидләр хитай һөкүмити 2 милйондәк уйғурни йиғивелиш лагериға қамап, уларниң диний етиқади мәдәнийити, тили вә әнәнилиридин ваз кечишкә қиставатқанлиқиға даир ишәнчлик мәлуматлар кәң тарқалған мәзгилдә техиму күчәйгән иди.

Биз униңдин бу ишниң муһаҗирәттики уйғурлар арисида бундақ күчлүк инкас қозғишини хитайниң уйғур районидики һазирқи бастуруши билән алақидар дәп қарайдиған-қаримайдиғанлиқини соридуқ. Лекин у өзиниң тутқан йолини ақлап, өзиниң һәммигә очуқ-ашкара бир йол тутуватқанлиқини илгири сүрди. У мундақ деди: «сиясий мәйдан сүпитидә мән мәхпий яки йошурун иш қилмидим. Мән очуқ-ашкара мәйданда дөләт башлиқлири вә түркийә җумһурийитиниң мәсул хадимлири билән хитайға барған болсам ,мениң демәк мәхпий, йошурунғудәк бир ишим йоқ. Шуңа мән һечнемини йошурушниң һаҗити йоқ дәп қараймән. Әгәр оттурида бир қийинчилиқ болса, униңға мән сәвәб болмидим.»

Лекин доктор әркин әкрәмниң билдүрүшичә, бу әрзниң түркийә-хитай әдлийә мунасивити тез йеқинлишиватқан бир мәзгилдә сунулуши униң диққитини қозғимақта икән. У түркийә тәптиш оргининиң «дәлилсиз» вә «мәнтиқсиз» бир әрзни қобул қилип, рәсмий дело турғузушиниң уни һәйран қалдурғанлиқини билдүрди

Әркин әкрәм мундақ дәйду: «мениңкидәк бир делони баштила бу әрз ақмайду дәп тохтитиветиши керәк иди. Чүнки мән башқа нәрсә дәватимән, у буниңдин башқа нәрсини чиқириватиду. Буни чиқирип тәптишқичә апириши вә мәһкиминиң қобул қилиши, йәни мәнтиқсиз вә дәлилсиз бир нәрсиләрни мушу йәргичә елип келәлигәндин кейин бу йәрдә бир иш бар дегән гәп. Хитай билән түркийә әдлийә системилири бир биригә маслишиш вә иҗраат җәһәтләрдә бир қанчә келишимләрни имзалап болди. Дөләтләрниң арисидики мунасивәтләр бунчилик болуп кәтмәйдиғу, бәк йеқин дөләт болмиған тәқдирдә. Демәкки, икки дөләт әдлийә системисида бир һәмкарлиқ елип беришқа тиришиватиду.»

Бу йил 11‏-айда түркийәниң әдлийә министири гүл хитайни зиярәт қилип, хитай әдлийә министири фу җиңхуа билән бир қатар келишимләрни имзалиған. Гүл бейҗиңда анатолийә агентлиқиға сөз қилип, хитай әдлийә министири билән «мәсилилиримизни сөзләштуқ. Һәр икки дөләтниң әдлийәгә алақидар ишлардики һәмкарлиқини, бу җәһәттики мәсилиләрни һәл қилиш вә һәмкарлиқимизни алға сүрүш һәққидә очуқ сөзләштуқ» дегән иди. Буниң алдида хитай әдлийә министири фу җиңхуа түркийәни зиярәт қилған. Фу җиңхуа бу зияритидә йәнә түркийә җумһурийәт баш тәптиши билән көрүшкән иди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт