Uyghur élida ghayib balilarni izdesh 48 sa'ettin kéyin bashlinidu

Muxbirimiz gülchéhre
2017-05-23
Élxet
Pikir
Share
Print
Yütken balilarni izdesh elani chaplimaqta.
Yütken balilarni izdesh elani chaplimaqta.
Social Media

Her yili 25-may küni "Xelq'ara yoqap ketken balilar küni" bolup, mexsus ghayib balilar üchün birleshken döletler teshkilati teripidin békitilgen bu kün, amérikada 1983-yili 5-ayning 25-küni sabiq prézidént réganning teshebbusi bilen yolgha qoyulghan.

Bundaq bir xatire künide, shu xil qismetler dawamliq yüz bérip kéliwatqan Uyghur jem'iyitining weziyitige nezirimizni aghdurmay turalmaymiz elwette. Xitay gerche, ghayib balilarning tépilishi 1% ke yetmeydighan bir dölet bolsimu, jama'et xewpsizlik ministirliqining yoqap ketken balilarning uchurini derhal élan qilish supisi échilghanliqigha emdi bir yil boldi. Halbuki igileshlirimizdin melumki, Uyghur élida bu sistéma, muqimliqni saqlashni eng aldinqi orun'gha qoyidighan jama'et xewpsizlik orunlirining ghayib balilar mesilisige jiddiy qarishigha türtke bolalmighan. Sistémining mukemmelsizliki, ata-anilarning bixudluqi, saqchilarning perwasizliqimu mezkur mesilining dawamliq éghirlishidiki halqiliq sewebler ikenlikini ashkarilimaqta.

Xelq torining 18-may xewirige qarighanda, 17-may, xitay j x ministirliqi yoqap ketken balilarning uchurini derhal élan qilish supisining 3-qararliq ishlitilish murasimini ötküzgen bolup, jama'et xewpsizliki ministirliqi yoqap ketken balilarning uchurini derhal élan qilish supisidiki "Jem qilish" sistémisi ishqa sélin'ghan bir yildin buyan, yoqap ketken 1317 neper balining uchurini élan qilip, uning ichidiki 1274 neper balini qutquzup tépip kelgenlikini, tépilish yaki iz-dérikini qilish nisbiti 96.74% Ke yetkenlikini élan qilghan. Bextke qarshi ziyankeshlikke uchrighan balilardin 29 neperning iz-dériki élan qilin'ghan, emma ularning ichide millet ayrimisi heqqide melumat bérilmigen.

Xitay jem'iyitide balilarning yoqap kétishi uzun yilliq we chongqur bir ijtima'iy mesile. Shundaqla ghayib balilarning tépilish nisbitimu izchil 2% kimu yetmey kelmekte idi. Yéqinqi yillarda balilirini yoqitip qoyghan ata-anilarning ijtima'iy alaqe wasitiliridin paydilinip yütken balilarni a'ilisige qayturup kélishte bir ammiwi heriket bashlinip mezkur mesile metbu'at yüzide we xelq'aragha ashkarilan'ghanliqi shundaqla balilarni yaman niyetlik kishilerdin qoghdash we balilarni oghrilash sétish qilmishlirigha qanun arqiliq qattiq zerbe bérish telipi kücheygen idi. Jem'iyette balilar mesilisige bolghan diqqetning küchiyishi bilen, yoqap ketken balilarning uchurini élan qilidighan nopuzluq orun tesis qilish ammining texirsiz éhtiyajigha aylan'ghan idi, buning bilen xitay da'irilirimu memliket miqyasida ghayib balilarni izdesh sistémisigha bezi islahatlarni kirgüzüp yeni bultur béyjingda xitay jama'et xewpsizliki ministirliqi yoqap ketken balilarning uchurini derhal élan qilish supisini qozghatqan idi. Xitay dölet ishliri kabinéti aldap sétishqa qarshi turush komitéti we jama'et xewpsizliki ministirliqi jinayi ishlarni tehqiqlesh idarisi qatarliq orunlar we taratqular birliship, alibaba shirkitining téxnika yardimi bilen, jama'et xewpsizliki ministirliqining yoqap ketken balilarning uchurini derhal élan qilish supisi achti. Buning xitayda memliketning her qaysi jayliridiki aldap sétishqa zerbe bérish 1-sépidiki saqchilarning jaylardiki yoqap ketken balilarning uchurini derhal melum qilishigha ishlitilidighanliqi körsitilgen.

Xitay da'irilirining tonushturushiche, alaqidar uchurlar aldi bilen "Jama'et xewpsizliki ministirliqining yoqap ketken balilarning uchurini derhal élan qilish" hökümet blogi qatarliq yéngi taratqu, "Gawdé" xeritiliride jama'etke élan qilinidu, shuning bilen bir waqitta, munasip yollar arqiliq balilar yoqap ketken jayning etrapidiki alaqidar kishilerge aptomatik yetküzülüp, téximu köp kishilerni hökümet tereptin toghra uchur bilen teminlep, j x organlirining aldap sétish délolirini téz pash qilip, yoqap ketken balilarni baldurraq tépishigha maslishidu.

Ijtima'iy taratqularda bala izdesh uchurliri, yütken balilarni tépish üchün teshkillen'gen her xil ijtima'iy teshkilat we topluqlarning uchuridin, Uyghur élida balilarning yoqap kétishi hélihem éghir boluwatqan bir jay ikenliki melum. Biz nöwette xitay boyiche "Jama'et xewpsizliki ministirliqining yoqap ketken balilarning uchurini derhal élan qilish" sistémisining Uyghur élidiki yürüshüsh ehwalini igilesh meqsitide, balilarning yütüshi éghir bolup kéliwatqan orunlardin aqsu wilayetlik saqchi idarisige téléfon uliduq, ziyaritimizni qobul qilghan saqchi, bizning bala yütkenlik délosi melumat qilin'ghandin kéyin jama'et xewpsizlik tarmaqliri derhal izdeshke heriket qilamdu dégen so'alimizgha "Yaq, ata ‏-anilar bala yütkenlik uchurini bérip 48 sa'ettin kéyin resmiy délo turghuzulup izdeshke bashlaymiz" dep jawab berdi.

Bir yil ilgiri aqsudiki bir neper saqchi rayonda jama'et xewpsizlik asasliq küchining muqimsizliqqa da'ir jinayetlerge zerbe bérishke qaritilghanliqi üchün, balilarning yütüp kétish délolirigha jiddiy qariyalmaydighanliqini iqrar qilghan idi. Démek qattiq basturush dawam qiliwatqan Uyghur élida balilarning yütüp kétish délolirigha saqchilarning inkasi yenila kona sistéma boyiche dawam qilmaqta.

Uyghur diyarida yéqinqi yillarda bala yütüsh ehwalining éghirlishishi, tépilishning tes bolushi, da'irilerning jiddiy qarimasliqi qatarliq sewebler bilen perzentini yoqitip qoyghan ata-anilarning teshebbusida, ündidar qatarliq ijtima'iy wasitilerde yütken balilarni tépip a'ililirige qayturushni meqset qilip nurghun pida'iylar etretliri qurulghan idi. Shu xil pida'iy etretlirining biride xalis xizmet qiliwatqan bir Uyghur ziyaritimizni qobul qilip, Uyghurlar qurghan balilarni izdeshke xalis xizmet qiliwatqan pida'iylar birer balining yütkenlik uchuri élin'ghan haman Uyghur élining hemme jayida tengla uchur tarqitip izdep kéliwatqanliqini we balilarning tépilishida bu xil etretlerning zor roli boluwatqanliqini bildürdi, emma jama'et xewpsizlik tarmaqliri ularning xalis herikitige maslishishning ornigha orunsiz tosalghular yaritiwatqanliqini éytti.

Ziyaritimizni qobul qilghan bu pida'iy, özining bir qanche yilliq yütkenlerni izdesh jeryanida hazir gerche yütkenler arisida ikki-üch yashliq, eqilge tolmighan naresidilerning yoqap kétishi bir qeder azlighan bolsimu, ata-anining balilargha mes'ul bolmasliqi, bixudluqi, a'ile majirasi, xorluqqa uchrash dégendek sewebler tüpeylidin öydin chiqip yoqap ketkenlerning yuqiri salmaqni igilewatqanliqini bildürüp, balilarning ghayib bolushida jem'iyet, a'ilining ortaq mes'uliyiti barliqini eskertti we balilarning bixeterlikini qoghdashta eng awwal ata-anilarning mes'ul bolushini, terbiyide sewrchan bolushini eskertti.

Pütün xitayda j x organliri aldap sétish jinayitining aldini élish, zerbe bérishige masliship, yoqap ketken balilar a'ilisining "Jem bolush" arzusini ishqa ashurush üchün küch qoshushqa seperwer qiliniwatqan bolsa, shayar nahiyisidiki bir qanche saqchixana saqchilirining bala yutush délolirigha tutqan perwasizliqi Uyghur diyarida ösmür balilarning ghayib bolup kétish weqelirining hökümetning yéterlik derijide köngül bölüshige érishelmigenlikini körsitip bermekte.

Xitay metbu'atliridiki melumatlargha asaslan'ghanda, xitayda bala yoqap kétish weqesi kishini chöchütküdek derijide éghir bolup, yiligha ghayib bolidighan bala sani 200 mingdin ashidu. 7 Yashliq süriyening bortaladiki öz öyining ishik aldida oynawatqan yéridin ghayib bolush weqesi pütün Uyghur élini zilzilige salghan we u, xitayda memliket derijide ortaq izdesh élip bérilghan tunji Uyghur balisi idi. Emma 3 yilgha yéqinlashti süriye hélihem ghayib, izdesh uchurliridin yütüp ketkinige 10, 20 yil bolghan Uyghur balilarningmu az emesliki diqqetni chékidu.

Uyghurlar ijtima'iy taratqularda yoqap ketken balilarning aldap sétiwétilgen, öydin chiqip ketken, yoldin adiship yoqap ketkendin sirt, yéqinqi yillarda yene téximu qorqunchluq bir teqdirge yoluqush éhtimalinimu otturigha qoyup kelmekte, u bolsimu adem ichki eza etkestchilirining tuziqigha chüshüp qélish.

Yütken balilarni izdesh pida'iysi, Uyghur élida yütken Uyghur balilarning ichide ziyankeshlikke uchrap ölgen yaki ichki organliri oghrilan'ghanlarning qanchilik nisbetni igileydighanliqi namelum bolsimu, taratqularda bu heqte ghulghula qozghighan bala oghrilirining sin körünüshliri, yoqap ketken balilarning bu xil bextsizlikke uchrash éhtimalliqini nezerdin saqit qilghili bolmaydighanliqini eskertidu.

Toluq bet