Ilham toxtini yoqlashni cheklesh uqturushi naraziliq qozghidi

Muxbirimiz méhriban
2015-01-01
Share
guzelnur-ilham-toxti-sot-urumchi.jpg Güzelnur xanim éri ilham toxtining sotigha qatnishish üchün aldida. 2014-Yili 17-séntebir, ürümchi.
AFP

Ilham toxtining ayali güzelnur xanimning bildürüshiche, muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilin'ghan ilham toxti 12-dékabir künidin bashlap ürümchi 1-türmige yötkelgen. Emma türme da'iriliri uning ayali güzelnurgha yazma uqturush ewetip, 2015-yil 6-ayning 15-künige qeder uning we bashqa uruq-tughqanlirining türmige kélip ilham toxtini yoqlishigha we türme sirtidin kiyim-kéchek ewetishige ruxset qilinmaydighanliqini alahide uqturghan. Türme da'irilirining ilham toxtining, mehbuslar behrimen bolushqa tégishlik eng töwen qanuniy hoquqidinmu mehrum qilinishi Uyghur jem'iyitide jiddiy inkas qozghidi. Chet'ellerdiki siyasiy analizchilardin élshat hesen ependi da'irilerning bu qilmishini qanunsizliq dep tenqidlesh bilen bille ilham ependining igilimes iradisi xitay da'irilirini amalsiz qalduruwatqanliqini tekitlidi.

Xitay da'irilirining xelq'ara jem'iyetning bésimi we eyiblishige qarimay ilham ependini muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilishi metbu'atlarda jiddiy inkas qozghawatqan bir mezgilde, türmide jaza mudditi ötewatqan ilham toxtining a'ilisidikiler bilen körüshüsh pursitidinmu mehrum qilinishi, uning a'ilisidikilerni narazi qilip, Uyghur jem'iyitide küchlük inkas qozghidi.

Uyghur weziyitini yéqindin közitip kéliwatqan siyasiy analizchilardin élshat hesen ependi türme da'irilirining bu uqturushi heqqide toxtilip, da'irilerning ilham toxtini bir mehbus érishishke tégishlik eng töwen qanuniy hoquqtinmu mehrum qilishi, bir tereptin xitayning qanunsiz dölet ikenlikini körsetse, yene bir tereptin ilham toxtining igilimes iradisi xitay da'irilirini amalsiz halette qaldurghanliqini we da'irilerning bu herikiti uning iradisini sundurushqa urunush ikenlikini bildürdi.

Élshat hesen ependi da'irilerning ilham toxti tutqun qilin'ghandin buyan uninggha qollan'ghan barliq qiyin-qistaq wasitiliri we qanunsiz qilmishliri heqqide toxtilip, ilham toxtining türmidiki weziyitini yaxshilashqa,chet'ellerdiki Uyghur teshkilatlirining jiddiy qarap barliq tirishchanliqlarni körsitishi, ilham toxti mesilisini xelq'ara kishilik hoquq teshkilatliri we démokratik döletler hökümitining küntertipige ekélip, xitaygha dawamliq bésim qilishi zörürlükini bildürdi.

2015-Yil yéngi yil harpisida radi'omiz ziyaritini qobul qilghan élshat ependi yene, yéngi yil munasiwiti bilen ilham toxti qatarliq Uyghurlar üchün özini béghishlighan barliq mehbuslarning a'ilisige yéngi yilliq salimini yollaydighanliqini bildürüp, Uyghurlarni öz qehrimanlirini qedirleshke, ularning a'ile tawabi'atlirigha ige chiqishqa chaqirdi.

Uyghurlarning qanuniy heqlirini ashkara telep qilghini üchün xitay da'iriliri teripidin "Bölgünchilik we qutratquluq" jinayiti bilen eyiblinip 2014-yil 15-yanwar küni 7 neper oqughuchisi bilen birlikte tutqun qilin'ghan Uyghur ziyaliysi ilham toxti 2014-yil 32-séntebir ürümchi ottura sot mehkimisi teripidin muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilin'ghan. Ilham ependining naraziliq erzidin kéyin, Uyghur aptonom rayonluq yuqiri sot 21-noyabir uning naraziliq erzini ret qilip, eslidiki muddetsiz qamaq jazasini küchke ige qilghan idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet