Алтә нәпәр уйғур вә бир нәпәр қазақ аз дегәндә 6 айдин 3 йилғичә кесилгән болуши мумкин

Мухбиримиз гүлчеһрә
2017-03-29
Елхәт
Пикир
Share
Принт
22-Май үрүмчи әтигәнлик базар һуҗумидин кейин, уйғурларға террорчи қалпиқини кийдүрүп, мәкит наһийисидә ечилған коллектип сот мәйданидин көрүнүш. 2014-Йили 10-июн.
22-Май үрүмчи әтигәнлик базар һуҗумидин кейин, уйғурларға террорчи қалпиқини кийдүрүп, мәкит наһийисидә ечилған коллектип сот мәйданидин көрүнүш. 2014-Йили 10-июн.
Social Media

Хитай һөкүмитиниң уйғур елида давам қиливатқан қақшатқуч зәрбә бериш, юқири бесимлиқ тәһдит һалитини сақлаш һәрикитидә, учур-алақә васитилиридә қаттиқ зәрбә бериш, қанунсиз учур тарқатқанларни паш қилиш, қаттиқ җазалашни җиддий елип бериватқанлиқи мәлум, йеқинда уйғур елида 11 кишиниң қанунсиз учур тарқатқан дәп мунасивәтлик қанун-бәлгилимиләр бойичә қаттиқ бир тәрәп қилинғанлиқи хитай таратқулиридин ашкариланған иди, гәрчә буларниң ичидики төт хитайға тохтитип қоюштәк йеник һалдики мәмурий җаза берилгән болсиму, қалған алтә нәпәр уйғур вә бир нәпәр қазаққа хитайниң җинайи ишлар қануни вә террорлуққа қарши қанунлири бойичә еғир җаза көргәнлики көрситилгән. Әмма, бекиткән җаза мөһлити һәққидә мәлумат берилмигән.

Бу һәқтики ениқлашлиримиз давамида, уларниң мунасивәтлик қанун бәлгилимиләргә хилап һәр бир җинайитигә аз дегәндиму 6 айдин 3 йилғичә қамақ җазаси берилидиғанлиқи ениқланди.

Хитай даирилири 2016 йили-1 айдин башлап илгири-кейин болуп, аптоном районниң «террорлуққа қарши туруш қанунини йолға қоюш чариси», «телефон вә алақә тор абунилириниң һәқиқий салаһийәт учурини тизимлап башқуруш низами», «торда ялған учур тарқитишниң алдини елиш вә уни җазалаш низами»ни йолға қойған иди.Шинҗаң алақә тори учур ишханиси қатарлиқ алақидар орунлар қанунға хилап учур тарқатқанлиқи үчүн қаттиқ бир тәрәп қилған типик 11 делодики6 нәпәр уйғур вә бир қазақ кишиниң ушбу қанун маддилириға асасән һәмдә хитайниң җинайи ишлар қануни бойичә җазаланғанлиқи мәлум.

Даириләр бу һәқтики хәвәрлиридә уларниң алақә торидин пайдилинип, зораванлиқ, террорлуқ вә қанунсиз вәз ейтишқа алақидар сүрәт, үн-син һөҗҗитини чүшүргәнлики, тарқатқанлиқи, компютерда зораванлиқ-террорлуққа аит електронлуқ китабларни сақлиғанлиқи паш қилинған учурларға асасән қолға елинип сотланғанлиқини көрсәткән болсиму, уларға бекиткән җаза вә иҗраатлири һәққидә учур берилмигәнлики үчүн, сотниң тәртипкә мас, адил болған-болмиғанлиқи кишилик һоқуқ қоғдиғучилири вә уйғур паалийәтчилиридә әндишә вә гуманлар қозғимақта иди.

Биз юқириқи қаттиқ бир тәрәп қилинған 6 нәпәр уйғур вә 1 нәпәр қазақниң сот паалийитиниң әдлийә қанун өлчәмлиригә мас болған-болмиғанлиқини игиләш үчүн, из қоғлап тәкшүрүш җәрянида хитайниң учурларни қаттиқ қамал қилиши сәвәблик нурғун тосқунлуқ вә рәт қилишларға учриған болсақму, ахири,  бир адвокат зияритимизни қобул қилди вә алди билән бу җазаға учриғанларниң кимлики вә кесилгән җазалири һәққидики учурлар дөләт мәхпийәтликигә ятидиғанлиқи үчүн, чәтәл ахбарат оргини һесабланған әркин асия радийосиға бу һәқтә учур йәткүзүшниң өзигә дөләтни парчилашқа урунуш, қутратқулуқ қилиш, көврүклүк рол ойнаш вә дөләт мәхпийәтлики ашкарилаштәк еғир җинайәтләрниң артилидиғанлиқини әскәртип, шундақтиму буларниң сотиниң һазирқи бәлгиләп йүргүзүлүватқан қанун бәлгилимиләр бойичә, сот тәртипигә мас елип берилғанлиқини, дәлил-испатниң қанунлуқ топланғанлқини, җинайәт бекитиштә «җуңхуа хәлқ җумһурийити җинайи ишлар қануни»ниң дөләтни парчилаш җинайитиниң 120-маддисиниң айрим-айрим 6 хил маддиси бойичә җаза кесилгәнликини ейтти.

Бу адвокатниң чүшәндүрүшичә, хитайниң җинайи ишлар қанунида әсли динға аит 14 хил җинайәт бар иди, алдинқи ренда (хәлқ қурултийи) да бу җинайәтләрни 6 хил җинайәт қилип бекиткән. Улар төвәндикичә :

Дөләтниң бирлики, иҗтимаий муқимлиқ, иқтисадий тәрәққият, пән-техника тәрәққиятиға бузғунчилиқ қилиш.

  1. Миллий өчмәнликкә, миллий кәмситишкә, милләтләр иттипақлиқини бузушқа қутритиш.
  2. Миллий бөлгүнчилик, дин әсәбийлик, зораванлиқ, террорлуқни тәрғиб қилиш.
  3. Динлар инақлиқиға тәсир йәткүзүш, охшаш болмиған динлар оттурисида яки шу динниң өзидә ихтилап пәйда қилиш.
  4. Иҗтимаий әхлаққа яки җуңхуа миллитиниң мунәввәр мәдәнийәт әнәнисигә хәвп йәткүзүш.
  5. Қанун-низамлардики бәлгилимиләргә хилап башқа мәзмунлар.


-Бу категорийә чүшидиған җинайәтләрниң һәр биригә аз дегәндә 6 айдин юқири, 3 йилдин төвән җаза берилиду.

Сотқа қатнашқан бу адвокатниң дейишичә, гәрчә қаттиқ бир тәрәп қилинған бу 6 нәпәр уйғур вә бир қазақ сот җәрянида өзини гунаһсиз дәп, бекиткән җинайәтни қобул қилмиған болсиму, әмма сотта паш қилғучилар көрсәткән пакитни етирап қилған. Сотта шуларниң ичидики биригә, ақлиғучи адвокатниң вакаләтчисини ақлашқа амалсиз қалғанлиқини ейтип «әсли бу пакитни етирап қилмайдиған ишти, әмма сотта көрсәткән пакитни етирап қилғандин кейинла җинайитини категорийәгә киргүзүп қалпақни кийдүрүп җинайитини бекитип чиқидиған гәп. Әмәлий пакитни қанунлаштурувалғандин кейин, униңға қарши чиқса қанунға қарши чиққан болиду,» деди.

Исмини ашкарилашни халимиған бу яш адвокат бу делоларниң асасән җәмийәттики бир қисим кишиләрниң паш қилиши билән ениқлиғанлиқини, өзиму мушуниңға охшаш 17 делоға четишлиқ делони давамлиқ тәкшүрүватқанлиқини қистуруп өтти.

Америка уйғур бирләшмиси рәиси илшат һәсән әпәнди, бу һәқтә зияритимизни қобул қилип, хитай һөкүмитиниң уйғур елида йүргүзүватқан қанунлириниң, пуқраларниң қанунлуқ һәқ-һоқуқлирини қоғдаш үчүн әмәс, уларниң йәниму адаләтсизлик билән еғир җазалинишини қанунлаштуруш үчүн қоллиниливатқанлиқини, сиясийлаштурулидиғанлиқиниң муқәрәрликини билдүрди вә шу сәвәбтин һазирғичә хитай тәрипидин җазалиниватқан һәр қандақ бир уйғурниң сотиға охшаш, юқириқи җазаланғанларниң сотиниңму адил болушиға гуман билән қарайдиғанлиқини оттуриға қойди.

Мәлум болушичә, һазир уйғур елида учур тори мулазимити билән тәминлигүчи учур тор ишләткүчи билән келишим түзгәндә яки мулазимәт қилишта, һәқиқий салаһийәт учурлири йәни ройхәткә алдурған һесабат номури, нами, баш сүрәт вә қисқичә тонуштуруш қатарлиқлар билән тәминләш тәләп қилиниду. Тор ишләткүчиләр һәқиқий салаһийәт учури билән тәмин әтмисә, учур тор мулазимити билән тәминлигүчи уларға алақидар мулазимәт қилишқа болмайду. Демәкчи тор учур васитилиридин пайдилиниватқанлар даириләрниң муқим көзитиши астида болуп мәсилә байқиған һаман мунасивәтлик хатириләрни сақлап, алақидар учурларни вақтида, җамаәт хәвпсизлики қатарлиқ алақидар тармақлириға мәлум қилиду. Буниңдин сирт һәр бир тор болуқлирида тор сақчилири вә амма бир-бирини назарәт қилишни системилаштурған болуп, хитай һөкүмитиниң торда ялған учур тоқуп вә тарқатқанларни бу қетим амминиң паш қилған учурлириға асасән ениқлап бир тәрәп қилғанлиқи көрситилди. Америка уйғур бирликиниң рәиси елшат һәсән әпәнди, бу хил назарәт қилиш вә чәклимиләрниң тор учур әркинликини боғупла қалмай, йәнә кишиләрниң шәхси учур бихәтәрликигиму дәхли қиливатқанлиқини һәмдә иҗтимаий тәртипниму қалаймиқанлаштуруп, кишилик мунасивәткичә ишәнчни йоқитиватқанлиқини билдүрди.

Бу нөвәт хитай даирилири өзлири хәвәр қилип тарқатқан қанунға хилап учур тарқатқан дәп қаттиқ бир тәрәп қилинған типик 11 кишиниң ичидики 1-си «үрүмчи шәһиридики җ xx зораванлиқ-террорлуққа алақидар үн-син буюмини сақлиған, тарқатқан. 2017-Йил 28-январ, җ xx (әр, қазақ, 48 яш, үрүмчи шәһиридин). Тәкшүрүштин кейин алақидар қанун-бәлгилимиләргә асасән, җамаәт хәвпсизлики тармиқи қанун бойичә җ xx ни җинайи ишлар бойичә тутуп турған» дәп көрситилгән, бу қетим хитай даирилириниң уйғурларғила әмәс, йәнә бир қазаққиму еғир җаза көрүши вә буни хәвәрлиридә әң алдиға тизиши, уйғур көзәткүчиләрниң диққитини тартқан йәнә бир нуқта болуп, бу һәқтә пикир баян қилған илшат һәсән әпәнди: «бу, даириләрниң аптоном районда йүргүзүватқан террорлуққа қарши қанунлирини, торда ялған учур тарқитиш паалийитиниң алдини елиш вә уни җазалашқа даир низамлирини, әгәр динға вә хитайниң бихәтәрликигә четилидиғанла болса, уни уйғурлардин башқа милләтләргиму охшаш тәдбиқлаватқанлиқини көрситиду» дәп мулаһизә қилди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт