D u q xitayning "1-Mart künming weqesi" ge baghlap üch Uyghurgha ölüm jazasi bergenlikini eyiblidi

Muxbirimiz méhriban
2015-03-26
Élxet
Pikir
Share
Print
Kunming poyiz istansisidiki pichaqliq hujum qilish weqesige chétishliq dep qaralghan turghun toxtiniyaz sotta. 2014-Yili 12-séntebir, kunming.
Kunming poyiz istansisidiki pichaqliq hujum qilish weqesige chétishliq dep qaralghan turghun toxtiniyaz sotta. 2014-Yili 12-séntebir, kunming.
Imaginechina

Xitayning hökümet taratquliri 24-mart küni, bultur xitayda yüz bergen "1-Mart künming poyiz istansisi pichaqliq hujumi"ni pilanlighuchilar dep eyiblen'gen iskender ehet, turghun toxtiniyaz we hesen muhemmed qatarliq 3 Uyghurgha bérilgen ölüm jazasining ijra qilin'ghanliqini xewer qildi. 26-Mart küni dunya Uyghur qurultiyi naraziliq bayanati élan qilip, xitay hökümitini "Uyghurlarni ölümge höküm qilish arqiliq, öz üstige élishqa tégishlik siyasiy mes'uliyettin qéchishqa urunuwatidu" dep eyiblidi.

Aldinqi küni xitay hökümet taratquliri bultur yünnen ölkisining künming shehiride yüz bergen "1-Mart künming poyiz istansisi pichaqliq hujumi" gha chétishliq dep qaralghan üch Uyghurgha bérilgen ölüm jazasini ijra qilghanliqi heqqide xewer bergendin kéyin, ikki kündin buyan xelq'ara metbu'atlarda, kishilik hoquq teshkilatlirining tor béketliride, xitay hökümitining weqe yüz bergen neq meydanda bolmighan üch Uyghurgha ölüm jazasi bérishining adaletsizlik ikenliki otturigha qoyulup, xitay hökümiti tenqidlenmekte.

Dunya Uyghur qurultiyi bügün yeni 26-mart élan qilghan naraziliq bayanatida, "Xitay hökümitining weqe yüz bergen neq meydanda bolmighan Uyghurlargha "1-Mart künming weqesini pilanlighuchilar" dep gunah artishi xitay da'irilirining bu Uyghurlargha bergen jazasining xelq'ara kishilik hoquq ehdinamisige xilap bolupla qalmay, belki xitayning özining qanunighimu xilap bolghan adaletsiz sot hökümi" dep eyiblidi. Dunya Uyghur qurultiyining bayanatida yene "Xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan basturush siyasiti Uyghurlarni radikal qarshiliq körsitishke mejbur qiliwatqanliqi" tekitlinip, "Xitay hökümiti Uyghurlarni térrorluq herikiti bilen baghlap, özining milliy siyasitidiki meghlubiyitini Uyghurlargha artmasliqi kérek, Uyghurlargha qarita yürgüzüwatqan basturush siyasitini toxtitishi kérek" dégen bayanlar bérildi.

Dunya Uyghur qurultiyi ijra'iye hey'et re'isi dolqun eysa ependi bügün radi'oyimizning ziyaritini qobul qilip, dunya Uyghur qurultiyining 1-mart künming weqesige chétilip ölümge höküm qilin'ghan Uyghurlar heqqidiki naraziliq bayanati heqqide toxtaldi.

Dolqun eysa ependi yene, xitay hökümitining Uyghurlarni xelq'ara térrorluq herikitige baghlap basturuwatqan nöwettiki jiddiy weziyetke dunya jama'etchilikini diqqet qilishqa we köngül bölüshke chaqirip, "Gherb démokratik döletlirining xitay bilen bolghan diplomatik munasiwetliride bu mesilini jiddiy küntertipke élip kélishi kérek" likini tekitlidi

Xitayning künming ottura soti bultur séntebir éyida 2014-yil 1-mart küni yüz bergen "Künming poyiz istansisidiki pichaqliq hujum weqesi" heqqide sot échip, neq meydanda tuttuq dep élan qilin'ghan patigül toxti we weqedin üch kün ilgiri xitayning wiyétnam bilen tutishidighan yünnen chégrasida tutqun qilin'ghan iskender ehet, turghun toxtiniyaz we hesen muhemmed qatarliq 4 Uyghurgha höküm élan qilip, patigül toxti éghir ayaq bolghini üchün muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilin'ghanliqini, qalghan 3 Uyghurning "Weqe yüz bergen neq meydanda bolmisimu, emma ular weqeni pilanlashqa qatnashqanliqini iqrar qilghanliqi üchün ölüm jazasigha höküm qilin'ghanliqi" heqqide xewer bergen. Bu Uyghurlar naraziliq erzi sun'ghandin kéyin xitayning yuqiri sot mehkimisi bultur 10-ayda künming ottura sotining eslidiki hökümini küchke ige qilip, bu Uyghurlargha bérilgen ölüm jazasi hökümining özgertilmeydighanliqini uqturghan.Xitayning bu hökümige nisbeten, bulturdin buyan xelq'ara kishilik hoquq teshkilatliri we dunya Uyghur qurultiyi qatarliq chet'ellerdiki Uyghur teshkilatliri üzlüksiz naraziliq bayanatliri élan qilip kelgen idi.

Ötken yili mart éyida xitayning jenubigha jaylashqan yünnen ölkisining merkizi künmingdiki poyiz istansisida pichaqliq hujum yüz bérip, 31 adem ölgen, 141 adem yarilan'ghanidi. Weqedin kéyin xitay da'iriliri mezkur hujumgha "Térrorluq hujumi" dep baha bergen we neq meydandiki 5 neper Uyghur hujumchidin 4 erning saqchilar teripidin étiwétilip, patigül toxti isimlik 17 yashliq ayal saqchilar teripidin étip yarilan'ghandin kéyin, eyni chaghdiki weqe qatnashquchiliridin birdin-bir jawabkarni qolgha chüshürgenlikini élan qilghan. Emma "1-Mart künming weqesi" yüz bérip ikki kündin kéyinki xitay xewerliride 27-féwral yeni weqedin üch kün ilgiri yünnenning wiyétnam chégrasi etrapida tutqun qilin'ghan üch Uyghurning özlirining "1-Mart yünnen poyiz istansisi weqesini pilanlighuchilar ikenlikini iqrar qilghanliqi" heqqide xewer bergen idi.

Xitay hökümitining eyni chaghda weqe yüz bergen neq meydanda bolmighan hem weqe yüz bérishtin üch kün ilgiri xitay bilen wiyétnam chégrasida chégradin qéchish gumani bilen tutqun qilin'ghan iskender ehet, turghun toxtiniyaz we hesen muhemmed qatarliq 3 Uyghurni "1-Mart künming pichaqliq hujumini pilanlighuchilar" dep eyiblep, ulargha ölüm jazasi bérishi, bulturdin buyan xelq'ara kishilik hoquq teshkilatliri we dunya Uyghur qurultiyi qatarliq chet'ellerdiki Uyghur teshkilatliri teripidin eyiblinip kelgen idi.

Toluq bet