Америкидики ширкәтниң хотәндики йиғивелиш лагерида ишләнгән кийимләрни сетиши қаттиқ тәнқидкә учриди

Мухбиримиз әркин
2018-12-18
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур районидики хитайниң 13-девизийәси «тәрбийәләш лагери» ниң алди дәрвазиси. 2017-Йили алдинқи йерим йили, қумул.
Уйғур районидики хитайниң 13-девизийәси «тәрбийәләш лагери» ниң алди дәрвазиси. 2017-Йили алдинқи йерим йили, қумул.
BITTER WINTER

Америка ташқи сода қанунида һәр қандақ бир ширкәтниң түрмә яки җаза лагерлирида кишиләрни мәҗбурий әмгәккә селиш арқилиқ ишләпчиқарған мәһсулатлирини импорт қилип, америка базириға селиши қаттиқ чәкләнгән. Нөвәттә америкидики баҗер тәнтәрбийә кийимлири ширкити хитайниң «тәйда кийим-кечәк һәссидарлиқ чәклик ширкити» хотәндики йиғивелиш лАгерлирида тәсис қилған кийим-кечәк завутиниң мәһсулатлирини импорт қилип, бу қанунға хилаплиқ қилиш билән әйибләнмәктә.

«Ню-йорк вақти» гезити 17‏-декабир күнидики хәвиридә, хитайниң уйғур районидики лагерларда яки лагерниң йенида завут қуруп, лагердики тутқунларни мәҗбурий әмгәккә селиватқанлиқи, «тәйда кийим-кечәк ширкити» әнә шу карханиларниң бири икәнликини, баҗер ширкити «тәйда» ниң хотәндики бир лагерда қурулған завутиниң мәһсулатлирини импорт қилип, америка базириға салғанлиқини илгири сүргән иди.

Бу мәсилә америка дөләт мәҗлисиниң бәзи әзалири «уйғур кишилик һоқуқ қанун лайиһәси» ни оттуриға қоюп, президент трамп һөкүмитини уйғур районидики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә иштирак қиливатқан әмәлдарларни вә уларға һәмдәмдә болуватқан ширкәтләрни җазалашни тәләп қиливатқан мәзгилдә ашкариланди. Бәзи кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң илгири сүрүшичә, хәлқара ширкәтләрниң уйғур районидики һадисиләр билән мунасивити йоқ болсиму, әмма уларниң мал билән тәминләш мәнбәәсини қаттиқ сүрүштүрүш мәҗбурийити бар икән.

Кишилик һоқуқ көзитиш тәшкилати хитай бөлүминиң директори софийә ричардсон мундақ деди: «шинҗаңдики мәҗбурий әмгәккә селишқа даир бу йеңи һадисиниң интайин муһим икки һалқиси бар. Биринчиси, шинҗаңдики даириләрниң кишиләрни халиғанчә тутқун қилип мәҗбурий әмгәккә селиши һәйран қаларлиқ әмәс. Бу хитайда узундин бери мәвҗут болуп кәлгән бир хил тактика вә кесәллик. Лекин буниң иккинчи муһим һалқиси, шинҗаңда йүз бериватқан ишлар билән хәлқара ширкәтләрниң реал бир мунасивити йоқ. Бу йәрдики соал башқа ширкәтләрдәк бәзи хәлқара ширкәтләр үрүмчидә ишхана ачтиму-ачмидиму, дегән мәсилә әмәс. Бирақ, кишиләр халиғанчә тутқун қилинип, хәлқара ширкәтләргә мәһсулат ишләпчиқириш тәләп қилинған болса, бу ширкәтләрниң мал билән тәминлиниш мәнбәсини тәкшүрүп, униңға диққәт қилиш, җавабкарлиқни сүрүштүрүш җәһәтләрдә униң җиддий вә алаһидә мәҗбурийити бар».

Баҗер тәнтәрбийә кийимлириниң мәһсулати америкиниң һәр қайси җайлиридики университет, тәнтәрбийә кулублирида кәң сетилиду. Бу мәһсулатларниң қайсисиниң лагерларда ишләпчиқирилғанлиқини айриш мумкин болмисиму, әмма униң қисмән мәһсулатлириниң лагерларда ишләпчиқирилғанлиқи мәлум. Америкидики адвокат, уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң рәиси нури түркәл америка ширкәтлириниң һәрикити униң ташқи сода қануниға берип тақашқанлиқини билдүрди.

Нури түркәл: «америкиниң ширкәтлири бу ишниң бундақ чоңийип кетишини бурун һес қилмиған болуши мумкин. Бу бир тәрипи, иккинчидин, бу мәсилиниң қанунға тақишип, америкиниң експорт-импорт қануниға дәхли-тәруз болидиған йәргә келип қелишиниму улар күтмигән болуши мумкин. Чүнки, тиҗарәт дунясида бәзи вақитларда көргәнни көрмәскә селивалидиған, билгәнни билмәскә селивалидиған иш бар. . . . . . . Шуниң үчүн һазир америкида ню-йорк вақти гезитидә чиққан мақалидики миккензей болсун яки башқа ширкәтләр болсун, булар өзини бир тәкшүридиған, үркүйдиған, чөчүйдиған һаләткә кәлди, дәп ойлаймән.»

Нури түркәлниң билдүрүшичә, һазир уйғур аптоном районида тиҗарәт қиливатқан 500 дәк америка ширкити бар икән. У, бу ширкәтләрниң ким билән тиҗарәт қиливатқанлиқиға диққәт қилиши керәкликини билдүрди.

Нури түркәл: «ташқи сиясәт журнилиниң йеқинда елан қилған бир мақалисидә ашкарилинишичә, шәрқий түркистанда тиҗарәт қиливатқан 500 дин артуқ америка ширкити бар икән. Уларниң бәзилири саяһәткә, бәзилири ишләпчиқиришқа, бәзилири бихәтәрлик әслиһәлирини тәсис қилиш, йеңилаш ишлириға мунасивәтлик дегәндәк. Әгәр америкиниң дөләт ичидә тизимлатқан бу ширкәтләр әгәр билип-билмәй хитайниң лагерлардики қанунсиз әмгәккә еришиштәк ишларға четилип қалса, америка ташқи сода қануниниң җазасиға учрайдиған вәзийәткә дуч келиду. Шуниң үчүн америкиниң ширкәтлири җазаға учрап қалмаслиқи үчүн өзлириниң кимләр билән немә тиҗарәт қиливатқанлиқини, америкиға импорт қиливатқан маллириниң мәнбәсини, қандақ әмгәк күчи вә қандақ шараитта ишләпчиқириватқанлиқини тәкшүрүши керәк».

Һалбуки кишилик һоқуқ көзитиш тәшкилатидики софийә ричардсонниң қаришичә, уйғур районида йүз бериватқан һадисиләр хәлқара җәмийәтниң дәрһал һәрикәт қоллинишини тәләп қилмақта икән. Лекин, у һазирға қәдәр тәнқидләрниң болуватқанлиқини, әмма әмәлий бир тәдбир елинмиғанлиқини билдүрди.

Софийә ричардсон мундақ дәйду: «нурғун һөкүмәтләр һазирға қәдәр бәзи тоғра сөзләрни қилған болсиму, лекин һечким әмәлий бир тәдбир қолланғини йоқ. Биз хәлқара бир иттипақниң қурулғанлиқини техи көрүп бақмидуқ. Биз техи хәлқара тәкшүрүш гурупписи қурулғанлиқиға шаһит болмидуқ. Шундақла биз техи һөкүмәтләрниң б д т кишилик һоқуқ алий комиссарини қоллап, униң уйғур районида тәкшүрүш елип бериш чақириқиға һәмдәмдә болғанлиқини туймидуқ. Һазирға қәдәр һөкүмәтләрниң дегән сөзи һәрикәткә айланмиди. Әгәр бейҗиң өзи һес қилғудәк бир бесимға учримиғучә өзиниң һәрикитини өзгәртмәйду».

Хотәндики йәрлик ахбарат васитилириниң илгири бәргән хәвиридә ашкарилинишичә, баҗер ширкитиниң базар ишлириға мәсул директори гиний гасвент бу йил 2‏-айда тәйда ширкитиниң хотәндики завутлирини зиярәт қилған. Хитай таратқулирида гиний гасвентниң «мән хотән хәлқиниң бәк достанә, гүзәл, қизғин вә әмгәкчанлиқиға һәйран қалдим. Мән ишинимәнки, бизниң һәмкарлиқимиз барғансери зорийиду» дегәнлики илгири сүрүлгән. Хәвәрдә қәйт қилинишичә, шу қетим тәйда ширкити мурасим өткүзүп, тунҗи түркүмдә қиммити 400 миң долларлиқ 150 миң тал кийимни хәлқара базарға йоллиған икән.

Биз сәйшәнбә күни баҗер ширкитигә телефон қилип, уларниң инкасини елишқа тиришқан болсақму, бирақ телефонимизға җаваб бәрмиди. Әмма мәзкур ширкәтниң иҗраийә директори җон антон 17‏-декабир күни тветирда баянат елан қилип, хотәндики тәйда вә униңға алақидар ширкәтләрниң мәһсулатини импорт қилишни дәрһал тохтатқанлиқини елан қилған. У: «бизниң бир пирсәнт һәтта униңдин аз мәһсулатимиз хотән тәйда ширкитидин импорт қилинған. Биз бу ширкәттин алған һечқандақ бир мәһсулатимизни херидарлиримизға сатмаймиз» дегән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт