Qaramaydiki Uyghur mehellisi sirliq we shiddetlik ot apitining hujumigha uchridi

Muxbirimiz gülchéhre
2015-03-25
Share
qarimay-ot-apiti.jpg Qaramaydiki Uyghur mehelliside yüz bergen ot apiti
RFA/Ihsan


24 - Mart kéchidin 25 - mart tang atqiche bolghan bu kéche qaramaydiki ammigha nisbeten intayin teshwishlik, qorqunchluq, apetlik kéche boldi. Qaramaydiki yerlik ahalilerning 25 - mart radiyomizgha yetküzgen jiddiy uchurigha qarighanda, shu küni téxi tang atmasta - yérim kéche sa'et 1ler etrapida qaramay dashigogha jaylashqan“Qassaplar mehellisi” dep atalghan kepilik öyler mehelliside, shiddetlik ot apiti yüz bergen, bextke qarshi 9 bal boranda ot téz yamrap öchürüshmu pewqul'adde müshkül bolghan. Ot kétip 5 sa'etkiche toluq öchürülmigen.

Qaramaydiki ot apiti heqqide da'iriler qisqiche xewer tarqitiwatqan bolsimu, munasiwetlik tepsiliy uchurlarning tarqilip ketmesliki üchün jiddiy tedbirler almaqta. Radiyomizgha kelgen uchurgha asasen qaramaydin igiligen melumatlirimizdin bu zor ot apitige uchrighan ammining asasen Uyghurlar ikenliki, apette ölüsh, éghir yarilinish paji'elirining köp ikenliki ashkarilandi.

25 - Mart xitay merkizi téliwiziyisi we bashqa axbaratlarmu qaramayda 20 yildin buyan körülüp baqmighan bu pewqul'adde zor ot apiti heqqide xewerler tarqatti. Deslepki xewerde apetning qarimay féngxu'a olturaq rayonigha yéqin jaydiki kepilik mehellilerde yüz bergenliki, uning üstige qattiq boran'gha toghra kelgenliki üchün ot üchürüsh we qutquzush xizmetliriningmu müshkül bolghanliqi tekitlendi. Qarimaydiki ammigha qaratqan téléfon ziyaritimizdin hökümet axbaratliri tilgha almaywatqan apetning xewerlerdikidin éghirliqi ashkarilandi.

Öz ismini we awazini ashkarilmasliq sherti astida melumat bergüchi qaramaydiki Uyghurlardin biri, ot apitining éghir bolghanliqi heqqide amma arisida her xil gep boluwatqan bolsimu, hökümet terepning téxi ashkarilimighanliqini, apet rayonigha yéqin jaydiki bir meschitte deslep 25 - mart ettigende 6 méyitning namizi chüshürülgenlikini bildürdi:

Yaridarlarning ehwali heqqde yenimu tepsiliy melumat élishqa tirishqan bolsaqmu, da'iriler uchur tarqilishini jiddiy kontrol qilghan bolghachqa imkan bolmidi, yaridarlarning bir qismi apirilghan qaramay sheherlik merkizi doxturxanining jiddiy qutquzush bölümi mes'uli hetta bundaq bir ot kétish weqesidin xewirim yoq dégen jawabni berdi.

Qaramay shehiridiki yene bir xanimning bildürüshiche, ot apitige uchrighan amma qaramay sheherlik 11 - bashlan'ghuch mektepke orunlashturulghan.U özining apetke uchrighan yurtdashlirigha yardem qilish istikide bérip körgenlirini bayan qilip mundaq dédi: “Mektep derwazisi aldida liq adem. Uyghurning uyushqaqliqini yene bir qétim hés qildim. Yotqan, körpe, maddiy boyumlar, kiyim - kéchekler asasiy jehettin hel boptu. Bowaq baligha zaka kérekken.... Biri shundaq déwidi, hemmisi magizin'gha kirip bes - beste zaka élishqa aldiridi. Émizgsi barmiken ? paypiqichu, paypiqi ? bulmiqichu?...... Közlirimdin yashlar chiqip ketti. Mektep derwazisidin kirelmeywatqanlar " néme kérekken? " dep derwaza ichige telmürmekte. Hökümet yaxshi orunlashturuwétiptu. Bir a'ilidin besh bala bilen anisi qaza qiptu, dadisi éghir derijide köyüptu. Meschit aldidimu mashina, ademler köp. Petige kirip tonushmaydighan qérindashlirimiz bilen quchaghliship yighlap körüshtuq. Alla yatqan yérini jennette qilghay, makansiz qalghanlarning müshkülini asan qilghay, amin !!”

Hörmetlik radiyo anglighuchilar, 1950 - yillarda qaramayda zor néfit zapisi bayqalghandin kéyin, qaramay xitayning eng chong néfit ishlepchiqirish bazisigha aylan'ghan. Buning bilen qaramayning iqtisadi téz tereqqiy qilip, 2008 - yiligha kelgende, qaramayning yilliq maliye kirimi 66 milyard somgha yetken. Buning bilen qaramay kishi béshi otturiche kirimi, xitaydiki 659 sheher boyiche birinchi orun'gha ötken. Halbuki, yéqinqi yillarda mana bu bay - bayashat sheherde köchmen xitaylar nopusining shiddet bilen éshishi bilen Uyghurlarning barghanche chetke qéqilip bu sheherge sighmay heydiliwatqanliqi, ishsiz qalduruluwatqanliqidek ehwallar we bu heqtiki naraziliqlar radiyomizgha yetken idi. Qaramayda Uyghurlar olturaqlashqan kepilik ikki mehellining da'iriler teripidin türlük bahaniler bilen mejburiy tarqaqlashturuluwatqanliqi, ikki mingche Uyghurlarning buninggha pikir toplap munasiwetlik organlargha naraziliq bildürüwatqanliqi we shu sewebtin bezi mehellilerning waqtinche chéqilishtin qutulup qalghanliqi melum bolghan idi.

Da'iriler mezkür ot apitining kélip chiqish sewebi üstide tekshürüsh élip bériwatqanliqini bildürdi. Bu esnada Uyghur ijtima'iy taratqulirida mezkür ot apitining kélip chiqishining gumanliq we sirliq terepliri üstide qiyaslirini bayan qiliwatqan Uyghur közetchiler, bu paji'elik ot apiti yüz bergen orunning da'irilerning tarqaqlashturush pilani ichidiki mehellilerining biri bolghan “Qassaplar mehellisi” ikenliki bilen baghlap qiyas qilghanda, tasadipi yüz bergen weqelikige guman tughülidighanliqini otturigha qoymaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet