Шиветсийәдики хитай әлчиханисиға четилған зор җасуслуқ делоси вә униң баш-ахири

Мухбиримиз қутлан
2015-05-14
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Сүрәттә, җасус гумандари бабур мәхсутниң 2009 - йили май ейида вашингтонда ечилған д у қ ниң йиғини җәрйанида өткүзүлгән хитай әлчиханиси алдидики намйишқа қатнишиватқан күрүнүш болуп, җасус гумандари бабур мәхсут оңдин иккинчи киши.
Сүрәттә, җасус гумандари бабур мәхсутниң 2009 - йили май ейида вашингтонда ечилған д у қ ниң йиғини җәрйанида өткүзүлгән хитай әлчиханиси алдидики намйишқа қатнишиватқан күрүнүш болуп, җасус гумандари бабур мәхсут оңдин иккинчи киши.
RFA Photo

3-Қисим: җасусниң нишанлири

Шиветсийәни зилзилигә салған ишпийонлуқ делосидики 62 яшлиқ уйғур җасусниң нишанлири зади кимләр болған?

Бу соал 2009-йили 4-июн күни шиветсийәдики хитай әлчиханисиға сетилған уйғур җасус гумандари тутулғандин буян муһаҗирәттики уйғур җамаәтчиликини әң көп тәшвишләндүргән нуқтидур.

Ситокһолм шәһәрлик сот мәһкимисиниң 2010-йили 8-мартта чиқарған «б-8976-09 номурлуқ» 38 бәтлик сот хатириси билән шиветсийә дөләт радиосиниң 3-қанили бу йил апрелда тарқатқан «хитай әлчиханисиға бағланған ишпийонлуқ делоси» намлиқ 75 минутлуқ һөҗҗәтлик радио программиси бу соалға қисмән җаваб бериду.

Мәлум болушичә, 62 яшлиқ уйғур җасусниң ахбарат топлаш нишани шиветсийәдики уйғур җамаитиниң шәхсий учурлири, шиветсийәдики уйғур тәшкилатлириниң ички әһвали вә паалийәт күнтәртиплири һәтта дуня уйғур қурултийиниң чоң типтики паалийәтлиригә қәдәр берип тақилиду.

У йәнә гуәнтанамо түрмисидин қоюп берилип аввал албанийәгә, андин шиветсийәгә йәрләшкән адил һекимҗандин тартип, рабийә қадир ханим, долқун әйса, абдуҗелил қарақаш, атахан абдуғени қатарлиқ шәхсләрни өзиниң әң муһим көзитиш обйекти қилиду.

Сәпо, йәни шиветсийә дөләт хәвпсизлик хадимлириниң ашкарилишичә, 62 яшлиқ уйғур җасус йәткүзгән ахбаратлар ичидә әйни чағда хитай әлчиханиси сиясий башқармисини әң қизиқтурғини адил һекимҗанниң сиясий панаһлиқ делосиға даир учурлар болған икән.

Ундақта, хитай немә үчүн адил һекимҗанниң шиветсийәдики сиясий панаһлиқ делосиға шунчилик қизиқиду?

Мәлумки, адил һекимҗан гуәнтанамо түрмисидин «гунаһсиз» дәп қоюп берилгән тунҗи түркүмдики уйғур яшлириниң бири. У абабәкри қасим қатарлиқ 5 нәпәр уйғур яш билән биллә 2006-йили 8-майда албанийәгә йәрләштүрүлиду. 2007-Йилиниң ноябир ейида у шиветсийәдә өткүзүлгән бир гуваһлиқ бериш йиғиниға тәклип қилиниду. Гуваһлиқ бериш йиғини ахирлишиши билән шивет адвокатлириниң йол көрситиши арқисида шиветсийәдә қайтидин сиясий панаһлиқ тиләйду һәмдә ситокһолмда олтурушлуқ бир туғқан ачиси билән җәм болиду.

Дәл мушу пәйттә, йәни 2007-йили ноябирниң бир соғуқ күнидә 62 яшлиқ уйғур җасус ситокһолмдики уйғур җамаитигә қошулуп адил һекимҗанни күтүвелиш үчүн арланда айродромиға чиқиду.

Шиветсийә сақчи тәрәпниң кейинчә 62 яшлиқ җасус гумандарини сорақ қилиш хатирисидин мәлум болушичә, униң адил һекимҗанниң алдиға чиқип күтүвелиши әмәлийәттә хитай әлчиханисидики алаһидә хадимларниң орунлаштуруши билән болған.

Хитай тәрәп әйни чағда шиветсийә һөкүмити адил һекимҗанға сиясий панаһлиқ бәрмәйду дәп һесаблиған. Улар адил һекимҗанниң сиясий панаһлиқ илтимаси рәт қилинип, шиветсийә чеграсидин чиқириветилгән һаман уни тутуп хитайға елип кетиш тәйярлиқини қилған.

Аридин 8 йил өткәндин кейинки бүгүнки күндә адил һекимҗан 62 яшлиқ уйғур җасусиниң өзигә қандақ қилип йеқинлашқанлиқ җәрянлирини радио аңлиғучиларға ашкара қилди.

Һәр хил усуллар арқилиқ адил һекимҗанға йеқинлишип униң ишәнчигә еришкән җасус узун өтмәйла униң сөз-һәрикитини контрол қилишқа башлайду. У адилға мәйли шиветсийәниң болсун яки башқа ғәрб әллириниң таратқулири болсун, һечкимниң зияритини қобул қилмаслиқни тәләп қилиду.

Шундақ қилип, адил һекимҗанниң шиветсийә көчмәнләр идарисигә сунған сиясий панаһлиқ илтиҗаси вә униң һәр бир тәпсилати 62 яшлиқ җасус тәрипидин ситокһолмдики хитай әлчиханисиға йошурун һалда йәткүзүлүп туриду.

Хитай әлчиханисиниң «дипломатийә хадими» қияпитигә киривалған, әмәлийәттә шиветсийәдә йошурунчә җасуслуқ тори қуруп хитай үчүн ахбарат оғрилаватқан җу фамилилик аял бу мәзгилдә һәрикитини техиму җиддийләштүриду.

У шу мәзгилләрдә бир тәрәптин өзиниң җасуслирини ишқа селип адил һекимҗанниң панаһлиқ делоси һәққидә йошурунчә ахбарат топлиса, йәнә бир тәрәптин өзиниң «дипломат» қияпитидики ашкара йүзи билән оттуриға чиқип, шиветсийә һөкүмитигә адил һекимҗанни хитайға тапшуруп бериш тоғрилиқ тәләп қойиду:

«Адил шиветсийәгә қәдәм басқан күнила биз униң делосиға нисбәтән инкас қайтурған. Бизниң буниңға арилишиш һоқуқимиз бар, әлвәттә. Мәйли америка болсун яки шиветсийә болсун, уларниң гуәнтанамодики ‹террорчи тутқунлар' үстидин қандақ һөкүм чиқириши уларниң иши. Бизниң өз алдимизға қанун системимиз, тәптиш вә сот рәсмийәтлиримиз шундақла тәкшүрүш вә һөкүм қилиш йолимиз бар. Бизниң бу делони өз алдимизға тәкшүрүш вә қарар чиқириш һоқуқимиз бар. Биз террорлуққа қарши дуняви күрәшниң һәқиқий үнүмини ойлашқан һалда адил һекимҗанни өз ичигә алған гуәнтанамо тутқунлирини җуңгоға қайтурушни вә җуңгониң қанун системисиға тапшурушни тәләп қилимиз.»

Ундақта, 62 яшлиқ уйғур җасус адил һекимҗанға қандақ қилип йеқинлашти?

Адил һекимҗан бу җәряндики бәзи тәпсилатларни интайин әпсуслуқ ичидә мундақ әслимә қилиду:

«Мән шиветсийәгә кәлгән күнүм бабур мәқсутму җамаәткә қошулуп мени күтүвелиш үчүн арланда айродромиға чиққан икән. Мән кәлгән дәсләпки күнләрдә у маңа йеқинлишишқа башлиди. Өзиниң қолидин келишичә маңа ярдәм қилидиғанлиқини ейтти. Қарисам, у киши шу чағда җамаәткә қошулуп 5 вақ намаз оқуп, нурғун кишиләрниң һөрмитигә еришкән бири икән. Униң үстигә шу чағда шиветсийәдики уйғурлар ичидә йеши әң чоң бири икән. Шундақ болғачқа, мәнму униңға ишиниптимән. У мәндин гуәнтанамо түрмисидики кәчүрмишлиримни вә башқа шәхсий әһваллиримни сориди. Әгәрдә шиветсийәдә мәңгүлүк олтурумға еришәлисәм, вәтәндики хотун-балилиримни әкелишкә ярдәм қилидиғанлиқини ейтти. У йәнә шу чағда һечқандақ мухбир яки журналистниң зияритини қобул қилмаслиқимни, һәрқандақ иш болса униң өзидин мәслиһәт соришимни әскәртти. Мән униңдин пәқәтла гуман қилмаптимән…»

(3-Қисим түгиди, давами бар)

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт