Shwétsiyediki xitay elchixanisigha chétilghan zor jasusluq délosi we uning bash - axiri (13)

Muxbirimiz qutlan
2015-07-31
Share
babur-mexsut-305.jpg Resimdiki qolini kötürüp turghan er babur mexsut, ong tereptiki xitay ayal shiwétsiyedin qoghlap chiqirilghan xitay ayal diplomat jow lulu. 2010-Yili.
svd.se din elinghan


13 - Qisim: jasusning nesebi we a'ile tarixi

Shwétsiye hökümiti 2009 - yili 6 - ayning 4 - küni xitay elchixanisi üchün ishpiyonluq qilghan 62 yashliq Uyghur jasusni qolgha alghandin kéyin, muhajirettiki Uyghur jama'iti heyranliq, chöchüsh we endishe ilkide so'allar qaynimigha chömüldi.

Adette qara közeynek taqap kishilerge yochun tesirat bérip kelgen jasus zadi kim? Uyghurchini buzup sözleydighan, kemsöz, ijtima'iy munasiwette anche aktip körünmeydighan bu kishi qandaq qilip shunche zor jasusluq délosigha chétilip qaldi? uning ata - anisi we a'ile nesebi qaysi jemetke yaki topluqqa tutushidu?

Shwétsiye Uyghur ma'arip uyushmisining sabiq re'isi abdulla kökyar bu heqte eslime qilip, jasus tutulghan eyni chaghda özining bashqa Uyghurlargha oxshashla uning arqa körünüshi we a'ile nesebi heqqide gumanliq so'allargha duch kelgenlikini bayan qilidu.

Shwétsiyediki péshqedem Uyghur teshkilatchiliridin faruq sadiq ependimu 1990 - yillarning axirilirida babur meqsut bilen tunji qétim körüshkenlikini hemde uningdin "Lenjoda tughuldum" dégenlikini anglighanliqini eslime qilidu.

Halbuki, eyni yilliri babur meqsutning ata - anisi bilen yéqin munasiwette bolghan, hazir muhajirette yashawatqan bir qisim hayat shahitlar uning a'ile tarixi heqqide kishilerge ayan bolmighan bir qisim tepsilatlarni ashkara qilidu.

Hazir amérikida yashawatqan edhemjan ependi bilen türkiyede yashawatqan shemshinur xanim buningdin yérim esir ilgiriki kechürmishlirini qayta eslep, babur meqsutning a'ilisi we ularning 1940 - yilardin 1960 - yillarghiche bolghan ariliqtiki xitay ölkiliridiki hayati heqqide melumat béridu. Bu ikki neper hayat shahit buningdin 5 yil burun radiyomizgha bergen bu heqtiki eslimiside babur meqsutning 10 perzentlik bir chong a'ilining oghli ikenlikini, uning dadisining Uyghur, anisining tunggan ikenlikini ilgiri süridu.

Melum bolushiche, babur meqsutning atisi meqsut ependi 1940 - yillarda xotendin xitay ölkilirige bérip olturaqlashqan hemde soda - tijaret bilen shoghullan'ghan kishi iken. Shahitlarning eslimilirige qarighanda, meqsut ependi melumatliq, quruq üzüm sodisi bilen shoghullinidighan, 1940 - yillarda lenjodiki türkistanliq qérindashlar teripidin qurulghan "Altay shirkiti" de aktip rol oynighan kishilerdin iken.

Edhemjan ependining eslimisige qarighanda, baburning atisi meqsut ependi 1946 - yili lenjodiki türkistanliq qérindashlar bilen birlikte nenjingdiki gomindangning qurultiyigha qatnishish üchün kétiwatqan exmetjan qasimi bashliq wekiller ömikini kütiwalghan iken. Baburning yene kurshat, azad qatarliq isimlardiki qérindashliri bar iken.

Halbuki, mushundaq bir a'ilide chong bolghan, 15 - esirdiki hindistanni istila qilghan impirator baburning ismini isim qilip qollan'ghan bu insanning bügünki künde xitay üchün jasusluq qilishi uning tégi - tektidin xewerdar hayat shahitlarni "Towa!" dégüzgen.

Hazir kanadada yashawatqan nurmuhemmet ependimu özining eyni yilliri tyenjinde babur meqsutning inisi azad bilen dost bolup ötkenlikini, bu a'ilining kéyinche weten'ge qaytip ketkenlikini esleydu.

Tepsilatini awaz ulinishtin anglighaysiz.

(13 - Qismi tügidi, dawami bar)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet