Xitay hökümiti tutush buyruqi chiqarghan 6 neper Uyghurning hazirgha qeder iz-dériki melum emes

Muxbirimiz erkin
2016.02.22
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
tutush-buyruqi-chiqirilghan-6-uyghur.jpg Xitayning her qaysi ölke, sheherlirige tarqitilghan, Uyghur aptonom rayonluq j x nazariti 2015‏-yili chiqarghan tutush buyruqidiki 6 neper Uyghur.
dysga.gov.cn

Uyghur aptonom rayonluq j x nazariti 2015‏-yili 8‏-ayda abdulla memet, isma'il hesen, metturdi qadir, memet yüsüp metrozi, hemidulla imin, abduqadir sawut qatarliq 6 kishige tutush buyruqi chiqarghan.

Aptonom rayonluq j x nazaritining uqturushida, rayondiki we her qaysi xitay ölke, sheherliridiki saqchi organliridin axturush élip bérip, yuqiridiki gumandarlar bayqalsa derhal qolgha élishni we j x nazaritining 5-idarisige melum qilishni telep qilghan.

5‏-Idarining wezipe da'irisi bizge melum emes, emma sichüen ölkisi déyang rayonluq shöbe saqchi idarisi tarqatqan yerlik uqturushida, bu kishiler “Éghir zorawanliq jinayiti”ge chétishliq, déyilgen.

Ichki mongghul wuxey sheherlik j x idarisining uqturushida bolsa, tutush buyruqidiki 6 kishining biri-isma'il hesenning döletni parchilash délosigha chétishliq “Zor délo sadir qilghan” gumandar ikenliki ilgiri sürülgen.

Uning heqqide yip uchi bilen teminligüchilerge, uni tutushqa yardemleshken organ we shexslerge 50 ming som xelq puli mukapat béridighanliqi élan qilin'ghan.

Shu munasiwet bilen biz Uyghur rayonidiki yerlik saqchi orunlirigha, sichüenning déyang shehiri, ichki mongghulning wuxey sheherlik saqchi organlirigha téléfon qilip, bu Uyghurlarning aqiwitini sürüshtürduq, emma ular uchur bérishni ret qildi.

Ichki mongghulning wuxey shinxu'a yoli saqchi ponkitining bir mes'ul xadimi, “Undaq tutush buyruqidin xewirimiz yoq” dédi.

U mundaq dédi: “Bu shinxu'a yoli saqchi ponkiti, qandaq gépingiz bar! siz, dégen u tutush buyruqidin méning xewirim yoq. Bizning j x idarisidin chüshürgen tutush buyruqi bolghan bilen men anglap baqmidim. Men undaq tutush buyruqini tapshuruwalmidimghu! chong délolar bolsa bizning saqchixanigha kélidighanliqi rast. Emma bu tutush buyruqi bizge kelmidi. Méning xewirim yoq.”

Déyang sheherlik j x idarisining bir kechlik nöwetchi xadimi bolsa, bu déloni ishlewatqan mes'ul bölümge téléfon qilip sorishimizni bildürdi. Emma u, u bölümning téléfon nomurini bérishni ret qildi.

U mundaq dédi: “Bu déyang échiwétish rayonluq saqchi emes, déyang sheherlik saqchi. Bizning siz dégen u kishilerning aqiwitidin xewirimiz yoq. Biz u déloni bilmeymiz. Uningdin délo ishligen shu bölümning xewiri bar. Buni shulardin sorash kérek. Men u tutush buyruqini qaysi tarmaqning chüshürgenlikini bilmeymen. Siz muxbir bolsingiz, bizning u délodin xewirimiz yoq. Ularning aqiwiti qandaq bolghanliqi da'ir uchurlar manga ayding emes.”

Yuqiriqi 6 neper Uyghurning ichidiki metturdi qadir kériye nahiyesining kökyar yézisigha qarashliq kökyar kentining ahalisi. Biz bu yil 32 yashlardiki metturdi qadirning iz ‏-dérikini qilip kökyar yéziliq saqchi ponkitigha téléfon qilduq. Emma saqchi ponkitining bir xadimi, “Buni sizge déyishke bolmaydu ” dédi. Némishqa bizge déyishke bolmaydighanliqini sorisaq, téléfonni qoyuwetti.

Saqchi: “Shundaq, bu kökyar yéziliq saqchixana. Siz bularni ‏)metturdi qadirning ehwalini( sorap néme ish qilisiz. Xapa bolmang, siz muxbir bolsingiz, buni özingiz bérip, alaqidar orundin yüzturane sorisingiz bolidu, téléfonda sorisingiz bolmaydu. Kechürüng, siz chet'eldin uruwétipsiz, xapa bolmang, buni sizge déyishke bolmaydu” dédi.

Xitayning 6 kishilik tutush buyruqi tizimlikidiki kishilerning eng chongi 40, eng kichiki 21 yashlarda. Tizimliktiki isma'il hesen bu yil 40 yashlarda bolup, u toqsu nahiyesning ich'ériq yéza jayi kentining ahalisi. 39 Yashlardiki abdulla memet xoten guma nahiyesining puqrasi. Memet yüsüp metrozi bolsa xoten shehiri, hemidulla imin awat nahiye besh'ériq yézisining qumhoyla kenti, abduqahar sawut bolsa ürümchi tengritagh rayonining ahalisi.

Emma xitay j x organlirining tarqatqan tutush buyruqida, ularning “Éghir zorawanliq délosi” yaki döletni parchilashqa alaqidar undaq “Zor délo” sadir qilghudek konkrét qandaq heriket bilen shughullan'ghanliqigha héchqandaq chüshenche bérilmigen.

Xitay edliye tarmaqlirining Uyghurlargha alaqidar siyasiy délolarda ochuq-ashkara bolmasliq ehwali kishilik hoquq teshkilatlirining tenqidige uchrap kelgen. D u q ning bash katipi nurmemet musabay ependi, bu ehwal zor heqsizliklerge yol échiwatqanliqini bildürdi.

Nurmemet musabay: “Xitay qanun döliti emes, shunga, ular tutush buyruqi chiqarghan kishi, bolupmu Uyghurlar heqqide tepsiliy melumat bermeydu. Emma siyasiygha chétishliq herqandaq bir kishige tutush buyruqi chiqiriwéridu.
Bu yerde Uyghurlar bilen xitaylargha bolghan mu'amile perqliq boluwatqanliqtin, bu siyaset mushundaq kétip baridu. U xitaylar toghriliq élan chiqarsa hemmini tepsiliy béridu. Lékin Uyghurlargha tutush buyruqi chiqarsa uninggha héchqandaq éniqlima bermeydu. )Tomtaqla( tutush buyruqi, deydu, uni her qandaq yerde körgen xitay yaki xitay hökümiti bolsun, resimini kördima, so'al-soraqsiz tutup apirip bériwéridu. Bu yerdiki mesile, xitayning özining qanunini özining puqralirigha oxshash ijra qilmaywatqanliqidiki mesile” dédi.

Nurmemet musabay yene, xitayning térrorluqqa qarshi turush siyasitini tenqidlep, uning “Térrorluq”ni suyi'istémal qilip kéliwatqanliqini bildürdi.

U mundaq dédi: “Xitayda öyge basturup kirgen saqchigha, némishqa öyümge basturup kirisen, dégen Uyghurning qolida pichaq bolup qalsa, u térrorchi. Bu yerde xitay térrorchi,dégen isimni suyi'istémal qilip, Uyghurni xalighanche öltürüwatidu.

Emdi xitay bu yerde u 6 Uyghurgha tutush buyruqi chiqirip, ularning 'jinayitini toluq atimasliqi, démek u 6 sining qilghan qilmishi xelq'ara ölchemlerge chüshmeydighanliqini, ularni térrorchi, dey dése, térrorluqqa chüshmeydu. Bölgünchi, dey dése, bölgünchilikke chüshmeydu. Jinayetchi, dey dése, jinayetke toshqudek nerse yoq. Ular peqetla, xitayning siyasitige qarshi naraziliqini ipadiligen puqralar.

Xitayning ulargha artqan 'jinayiti' ölchemge toshmaydu. Mana bu, uning ularning 'jinayiti' heqqide toluq melumat bérelmeslikidiki seweb.”

Xitay hökümiti tinch we qanunluq yollar bilen musteqilliq telep qilghan yaki hökümetning siyasitige qarshi turghan Uyghur siyasiy, diniy öktichilirini uninggha qoralliq qarshiliq körsetken Uyghurlar bilen perqlendürmey basturup keldi.

Bu ehwal Uyghur teshkilatlirining, xelq'ara kishilik hoquq organlirining we amérika hökümitining tenqidige uchrighan. Amérika dölet ishlar ministirliqi özining ötken yilliq kishilik hoquq doklatida, xitayni zorawanliqqa arilashqanlar bilen özining qarshi pikrini tinch yollar bilen ipadilewatqan Uyghurlarni perqlendürüshke chaqirghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.