Хотән тусаллада қечип йүргән уйғур қачқунниң тутулғанлиқи илгири сүрүлди

Мухбиримиз әркин
2015.08.26
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
pidaiy-qarshiliq-xoten-qoral.jpg 7 Хитай сақчисини етип қачқан, әхмәт тохти худабәрдини тутуш тоғрилиқ йезилиқ партком вә һөкүмәт тәрипидин чиқирилған уқтуруш. 2015-Йили авғуст, хотән.
Social Media

Түнүгүн, хотән тусалладики тутуш һәрикитигә қатнашқан бир йәрлик кадир радиомизға мәзкур йезидики сәпәрвәрлик һәрикитиниң тутуш обйекти - әхмәт худабәрдиниң сақчини өлтүрүп қачқанлиқини билдүргән иди.

Хотән тусалла йезилиқ һөкүмәт вә парткомниң 20‏-авғуст чиқарған тутуш буйруқида, әхмәт худабәрди қачқун “җинайәтчи” дәп тәрипләнгән, бирақ униң қандақ “җинайәт” садир қилғанлиқи тилға елинмиған иди.

Пәқәт тутуш буйруқида қачқунни йошурғанлар, көрмәскә салғанлар, ярдәм қилғанларниң еғир җазалинидиғанлиқи агаһландурулуп, йип учи билән тәминлигүчиләр, тутуп бәргүчиләрниң мукапатлинидиғанлиқи қәйт қилинған.

Бүгүн, тусаллалиқ бир деһқан аял әхмәт худабәрдиниң тутулғанлиқини илгири сүрди. Йәрлик даириләр бу учурни инкар қилмиған болсиму, лекин дәлилләшни рәт қилди.

Деһқан аял: бу тусалла 12-гуңше.

Мухбир: тусалладики деһқанлар чиқип, әхмәт худабәрдини тутушқа қатнишиватқантиңлар, қандақ болди буниң тәрәққияти? тутулдиму у адәм?

Деһқан аял: тутулупту. Түнүгүн саәт 10-11 ләрдә тутулған чеғи бар. Ашу 26‏-кәнттә тутулған чеғи бар. Тусалланиң 26‏-дадүйидә. Ашу йәрдә тутулупту. Ашу чаза тәрәптә тутулупту, деди. Биз шундақ аңлидуқ. 26‏-Дадүйниң җаза қурған тәрипидә тутупту. 5-6 Адәм йүгүрүп берип тутувапту, дәп шундақ деди.

Мухбир: қанчилик келиду у 26 дадүй силәргә?

Деһқан аял: қанчилик келидикин, шу 2 бекәт бармикин. Түнүгүн 10‏-11 ләрдә тутуптикән, шу чүшлүк тамақниң сәл алдида. Базарға сәйгә кәлсәм һой тутулупту, чаза ечилипту, дәп шундақ деди. Тутулуптиму десәм, 26- дадүйдин тутупту, җазидин, дәп шундақ деди. Ундақ гәпни кочилап сориғили болмиғандин кейин адәм, һә, дәп йенип кәлдим.

Мухбир: уни деһқанлар тутуптиму яки сақчилар тутуптиму, аңлидиңизму қандақ тутқанлиқини?

Деһқан аял: деһқанларни тутупту, дәп шундақ дедиғу, шу йәрниң секретари билән. Мән укамдин бәк ениқму соримидим, нәччә күндин буян ишләп, йиғин бар, дәп ахшам некәмдә пәйда болған. Бундақ гәпни йүгүрүпла сориғили болмайдикән. Лекин деһқанлар тутупту, дәп шундақ деди.

Мухбир: қачқунда қорал бар, дәвататти?

Деһқан аял: қорал йоқ чиқиптимиш. Қорал бармикән, дәп сорапти, қорал йоқкән, деди. Қачқанда қорал баркән, дегән гәпни аңлиған. Лекин қолида бир бир нәрсә бармикән, дәпти, яқ, дәп ашундақ гәпләрни аңлидим талада.

Мухбир: у немә иш қилған баликән у?

Деһқан аял: мән ениқ уқмаймәнкән уни. Сорисақ мушундақ бир қачқун қечип кетиптикән, дәп маву деһқанларни сәпәрвәр қилди. Чаза қурди. Түнүгүн олтурсақ һой тутулупту, чазини ечиветипту, деди йолға чиқсақ. Деһқанларни қоюп берип чазини ечиветиптикән түнүгүн. Нәдә тутулупту, десәк 26 дадүйдә, деди.

Мухбир: әхмәт худабәрди у силәрниң йезида деһқанмити яки сақчимити?

Деһқан аял: пуқракән бикар. Сақчи бир қандақ әмәскән ашу бикар пуқракән. Немә иш қилғанлиқини уқмайдикәнмән әмди, немә гунаһ қилип қолға чүшүп қалған немидикин, түрмидин қечип кетиптикән, дәп шундақ деди. Ундақ гәпни бәк ашкарилимайдиған чеғи әйна.

Лекин йәрлик даириләрниң бу һәқтики учурларни давамлиқ контрол қиливатқанлиқи мәлум болди. Биз тусалла йезилиқ сақчи понкитиға телефон қилсақ, сақчи понкитиниң башлиқи, униң тутулғанлиқини“биз уқмидуқ” дәп җаваб бәрди.

Биз, “әхмәт худабәрдини тутулди, дәйду, растму бу? түнүгүн 26‏-дадүйдә тутулди, дәйдиғу” дәп соридуқ. Лекин сақчи понкитиниң хадими, “уни биз уқмидуқ. Мән уқмайдикәнмән” дәп бәрди.

Шуниң билән биз сақчи понкитиниң башлиқи билән сөзлишишни тәләп қилдуқ. Телефонни сақчи понкитиниң башлиқи елип, “немә иштикән у, биз уни уқмидуқ. Уни идаридин сорисиңиз болиду. Мән уқмидим, идариниң ишханисиға телефон қилип сорисиңиз болиду. яқ, биз уқмаймиз уни” дәп телефонни қоювәтти.

Биз йәнә, тусалла йезисиниң қарашлиқ чигили кәнтиниң кәнт башлиқи әнвәр мәттурсунға телефон қилип, униңға охшаш соални қойдуқ. Бирақ уму “мән уқмидим” дәп телефонни қоювәтти.

Әнвәр мәттурсун: мән уқмидим у ишни. Мән у хәвәрни уқмаптимән.

Тусалладики тутуш һәрикитигә қатнашқан бир деһқан, әхмәт худабәрдиниң тутулғанлиқидин хәвири йоқлуқини, лекин деһқанларни тутуш һәрикитигә сәпәрвәрлик қилиш бүгүн җимип қалғанлиқини билдүрди.

Деһқан: тутулғанлиқини уқмидим. Мән сәпәрвәрликкә чиққан. Лекин тохтап қалғандәк қилиду, чүнки һечким көрүнмәйду. Мән 3күнниң алдида чиққан. Мән ағрип қелип йениш кәлгәнтим. Һазир яхшиғу вәзийәт. У бизниң кәнт билән маҗаниң арилиқи 5 километир келиду.

Илгири бәзи иҗтимаий таратқуларда, әхмәт худабәрдиниң сорақ җәрянида сақчиниң қоралини тартивелип, 7 сақчини етип өлтүрүп қечип кәткәнлики илгири сүрүлгән.

Кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң қәйт қилишичә, җуңго һөкүмитиниң миллий сиясити уйғурларниң қаршилиқини қозғап, зораванлиқ вәқәлирини кәлтүрүп чиқармақтикән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.