Shinjang uniwérsitétining mu'awin mudiri dilmurat ghopur we uning tughqanliri tutqun qilin'ghan

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2018-10-11
Share
Dilmurat-Ghopur.jpg Shinjang uniwérsitétining mu'awin mudiri dilmurat ghopur ependi.
RFA/Erkin Tarim

2017-Yili, shinjang uniwérsitétining sabiq mudiri tashpolat téyip tutqun qilin'ghanda shu qatarda mezkur uniwérsitétning mu'awin mudiri dilmurat ghopurmu tutulghan. "Xitay uniwérsal iqtisadi tori"ning 2017-yili, 7-aprél künidiki xewiride xitay merkizi intizam tekshürüsh komitétining dilmurat ghopurni intizamgha xilapliq qilghanliqi üchün tekshürüsh astigha alghanliqi éytilghan idi. Dilmurat ghopurning türkiyediki singlisi rizwan'gül ghopurning éytishiche hazirghiche uning ehwali namelum iken shuningdek uning bir türküm qérindashlirimu tutqun'gha uchrighan.

Türkiyening istanbul shehiride yashawatqan Uyghurlardin rizwan'gül ghopur xanim uruq-tughqanliri toghrisida guwahliq bérip ijtima'iy taratqularda tarqatti. U, akisi, shinjang uniwérsitétining sabiq mu'awin mudiri dilmurat ghopurning 2017-yili 3-ayda, ikki achisining 2017-yili 6-aylarda tutup kétilgenlikini, ularning bala-chaqiliri toghrisida éniq melumat igiliyelmigenlikini bildürdi. U, guwahliq bergende aldi bilen akisi dilmurat ghopurning tutqun qilin'ghanliqi toghrisida melumat bérip mundaq dédi:

"Méning akam dilmurat ghopur, u, 1963-yili 1-ayda tughulghan. U, bu yil 55 yashqa kirdi. Akam shinjang uniwérsitétining mu'awin mudiri idi. U, 2017-yili 3-ayning otturilirida shinjang uniwérsitétining mudiri tashpolat téyip tutqun qilin'ghanda tutuluptu. Men akamning tutqun qilin'ghanliqini 2017-yili 3-ayning axirqi künliri ündidarda tarqitilghan bir xewerdin bilgen idim. Xewerde éytilishiche akam intizamgha qattiq xilapliq qildi dep eyibliniptu".

Rizwan'gül ghopur xanim özi igiligen melumatlargha asaslinip, akisining intizamgha xilapliq qildi dep tutqun qilin'ghanliqini, uning intizamgha xilapliq qilidighan bir kishi emeslikini bayan qilip mundaq dédi: "Akam prinsipchan, xizmette intayin estayidil, heqqaniyetni yaqilaydighan, heqiqetperwer, aq köngül kishi idi. Uning intizamgha xilapliq qilidighanliqigha ishenmeymen. Chünki akam bundin 8 yil burun özining oghli aliy mektepke imtihandin ötelmigen waqitta. Mektepte ishleydighan bezi kishiler arqa ishik arqiliq mektepke uruq-tughqanlirini orunlashturup yürgende, prinsipqa boy sunimen dep oghlini uniwérsitétqa qobul qildurmighan. Özi chong emel tutup turup, emilidin paydilinip balisini orunlashturmighan bir kishi idi. Bundaq bir kishini intizamgha xilapliq qildi dep tutup kétishi bir töhmet".

Türkiye Uyghurlar eng köp olturaqlashqan döletlerdin biri bolup, biz igiligen melumatlargha asaslan'ghanda bu Uyghurlarning köpining uruq-tughqanliri tutup kétilgen yaki jaza lagérlirigha solan'ghan. Emma türkiyediki Uyghurlar öz yéqinlirining solan'ghanliqini bilgen teqdirdimu ashkarilimighan idi. Emma, Uyghur diyaridiki bezi kishilerning qamaq jazalirigha mehkum qilin'ghanliqi toghrisidiki xewerler tarqilish bilen birge kishiler uruq-tughqanlirining ehwalini ashkarilashqa bashlidi. Bulardin biri rizwan'gül ghopurdur. U, bundin kéyin akisining dewasini qilidighanliqini bayan qilip mundaq dédi: "Men akamning dewasini axirghiche qilimen. Men bir yérim yildin buyan akamni qoyuwétip qalar dep süküt qilghan idim. Emma atalmish shinjang tébbiy uniwérsitétining mudiri xalmurat ghopur bolsun, shinjang uniwérsitétining mudiri tashpolat téyip bolsun, bular ölüm jazasigha höküm qilinip, ikki yil kéchiktürüp ijra qilish qarar qilin'ghandin kéyin yene süküt qilsam bolmaydighanliqini, a'ilemning béshigha yene bir éghir künlerning kélip qélish éhtimalliqining mewjutluqini hés qilip guwahliq berdim. Men axirghiche akamning bu dewasini qilimen. Akam dilmurat ghopurning iz-dérikini qilimen".

Rizwan'gül ghopurning akisi dilmurat ghopurdin bashqa ikki achisi we achisining bir qizimu tutup kétilgen, ikki achisining kichik perzentlirining iz-dériki yoq iken. U, bu heqte toxtilip mundaq dédi: "Méning qeshqer wilayiti yéngisheher nahiyesi yapchan yézisida ikki acham bar. Birsining ismi sélimegül, bu yil 39 yashta, kichikining ismi hélimegül bu yil 37 yashta. Kichik achamdin we uning baliliridin héchqandaq xewer yoq. Kichik achamning chong qizining ismi arzugül abdumijit, u, tébbiy uniwérsitétining 2-yilliqida oquytti. 2017-Yili 6-ayda tutup kétilgenlik xewirini anglidim. Bu singlim bilen 2016-yili ündidarda körüshken, belki shuni bahane qilip tutup ketken bolushi mumkin.
Bu singlimning abdulla abdumijit, patime abdumijit, abduzahir abdumijit isimlik ine-singilliri bar. Bulardinmu peqet xewer yoq. Bularning qeyerde ikenlikini éniq bilmeymen. Héchqandaq alaqe qilalmaywatimen. Chong acham selimegül bultur a'ile boyiche tutqun qilin'ghanliqini anglidim. Achamning yoldishining ismi tursun mexet, bu yil 42-43 yashlarda. Chong oghlining ismi abduqadir tursun 23 yashta, abduqadir ukimizning 2 yashliq bir oghli bar, ismi ilham. Bulardinmu xewer yoq".

Uyghur diyarining bezi jaylirida burunmu "Ochuq terbiyelesh" namida kishilerni yighidighan yerler bolghan iken. Xitay hökümiti gumanliq dep qarighan kishilerni kündüzliri bu yerlerde öginishke salghan. Rizwan'gül ghopur xanim xitay da'irilirining ikki achisini pasportqa iltimas qilding, pilanliq tughutqa xilapliq qilding dep ikki yildek kent merkizide öginishke chaqirghanliqini, u yerde ularning haqaretke uchrighanliqini tilgha élip mundaq dédi: "Acham 2014-yili pasportqa iltimas qilghanliqtin we kichik balisini éghir jerimane tölep tughqanliqtin etigen kentke bérip axsham qaytip kélip 2 yil terbiyelen'gen. Etigendin kechkiche özining pasportqa iltimas qilghan jinayiti, pilandin sirt baliliq bolghanliq jinayiti bilen eyiblinip etigendin kechkiche towiname yézip towa qilip, ikki yilni ötküzgen iken. 2016-Yilidin burun ochuq terbiyelinish üchün kentke kirgende téléfonini étiwétip kiridikenduq, eger téléfon kélip qalsa haqaretke uchraydikenduq, emeliyette bular kishilerning eqelliy bir heqqi".

Biz shinjang uniwérsitéti mu'awin mudiri dilmurat ghopurning tutulushi, ehwali we sewebliri heqqide uchur igilesh meqsitide shinjang uniwérsitéti mudir ishxanisigha téléfon qilduq, téléfonimizni qobul qilghan kishi bizning erkin asiya radiyosi muxbiri ikenlikimizni anglap, dilmurat ghopurning ehwaligha a'it so'allirimizgha jawab bérishni ret qilip, téléfonni qoyuwetti.

Melumki, 2017-yili, shinjang uniwérsitétining sabiq mudiri tashpolat téyip tutqun qilin'ghanda shu qatarda mezkur uniwérsitétning mu'awin mudiri dilmurat ghopurmu tutulghan. "Xitay uniwérsal iqtisadi tori"ning 2017-yili, 7-aprél künidiki xewiride xitay merkizi intizam tekshürüsh komitétining dilmurat ghopurni intizamgha xilapliq qilghanliqi üchün tekshürüsh astigha alghanliqi éytilghan idi. Dilmurat ghopur 1984-yili shinjang uniwérsitéti fizika fakultétini püttürüp, mektepte qalghan. Kéyin bir mezgil oqutquchiliq qilghandin kéyin fizika fakultétining mu'awin mudiri, 2006-2007-yili fizika-téxnika instituti partiye guruppisi sékrétari bolghan. 2015-Yili shinjang uniwérsitétining mu'awin mudirliqigha östürülgen. U, ilgiri bir yil yaponiyede bilim ashurghan iken. Ismini ashkarilashni xalimaydighan burun shinjang uniwérsitétida ishligen bir kishining éytishiche dilmurat ghopur 1996-yili kommunistik partiye ezasi bolghan. U, Uyghur oqughuchilargha köngül bölidighan bir kishi iken.

Xewerlerge asaslan'ghanda, hazirghiche köp sanda Uyghur ziyaliysi tutqun qilin'ghan. Izmirdiki ege uniwérsitéti oqutquchisi, proféssor alimjan inayet ependi xitay hökümitining her xil bahaniler bilen Uyghur ziyaliylirini tutqun qilishidiki seweb heqqide toxtilip, buning Uyghur medeniyiti, milliy kimliki we ma'aripigha nisbeten éghir zerbe ikenlikini bildürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet