Җаң лоң: хитай сақчи даирилири хәйригүлниң өлүмидә мәсулийити барлиқини рәт қилди (2)

Мухбиримиз әркин
2017-12-06
Share
tunggan-jang-long-xeyrigul.jpg Тйәнҗинлик туңган җаң лоң ханими хәйригүл өмәр. (Вақти вә орни ениқ әмәс)
Xeyrigül ömerning éri Jang Long teminligen

Тйәнҗинлик бир туңган билән той қилип, узун йиллардин бери бу шәһәрдә яшап келиватқан хәйригүл өмәр 2016-йили 19‏-январ күни тутқун қилинип, уйғур аптоном районлуқ җ х даирлириға өткүзүп берилиду.

Хәйригүлниң йолдиши җаң лоңниң тәминлигән учурлиридин мәлум болушичә, униң тутқун қилиниши әр-аял иккийләнниң 2015‏-йили 9‏-айда хәйригүлниң юрти маралбешиниң сериқбуя базириға берип, униңға паспорт илтимас қилиши билән башланған. “чеградин қанунсиз чиқишқа урунған” дәп тутқун қилинған хәйригүл уйғур аптоном районлуқ җ х назарити җинайи ишлар баш әтритиниң үрүмчидики бир қамақханисиға солиниду.

У, үрүмчигә йөткәп чиқилип тәхминән бир айдәк болғанда даириләр униң тйәнҗиндики йолдишиға уқтуруш қилип, хәйригүлниң әһвалиниң еғирлиқи, униң түрмә сиртида давалинишиға йол қоюлидиғанлиқини билдүриду.

Җаң лоң чаршәнбә күни зияритимизни қобул қилғанда өзиниң уқтурушни елипла дәрһал үрүмчигә йетип барғанлиқини билдүрди. Униң қәйт қилишичә, 2‏-айниң оттурилирида үрүмчигә йетип кәлгән хәйригүлни алди билән үрүмчиниң мидоң районидики бир түрмә дохтурханисиға, арқидин аптоном районлуқ хәлқ дохтурханисиға йөткигән болсиму, бирақ кесәлниң вақти өтүп кәткәчкә давалаш үнүм бәрмигән. У, дохтурларниң хәйригүлгә “ашқазан раки ахирқи басқучи” дәп диагноз қойғанлиқини билдүрди.

Җаң лоң мундақ дәйду:“биз аптоном районлуқ хәлқ дохтурханисиға кесәл ахирқи басқучиға келип қалғанда кәлдуқ. Лекин, аптоном районлуқ хәлқ дохтурханисиниң қолидинму башқа амал кәлмәйтти. Чүнки, бимар бәк кечиккән, давалаш вақти өтүп кәткән иди. Улар бимарни өсмә кесәлликләр дохтурханиға йөткәп, химийилик давалашни тәклип қилди. Бирақ биз мусулманларниң адитидә химийилик давалаш миллий тибатәттә давалашқа йәтмәйду. Шуниң билән биз үрүмчидә "бәхт йоли бағчиси" қорусидин бир өйни иҗаригә елип бир мәзгил турдуқ. Чүнки шинҗаңниң һаваси тйәнҗинниңкидин яхширақ, йемәк-ичмики нисбәтән бихәтәр иди. Бу җәрянда мән бир қанчә қетим тйәнҗингә берип қайттим. Бир қетим америкиға чиқип, хюстонда өткүзүлгән бир йиғинға қатнишип кәлдим. Шинҗаңдики вақтимизда хәйригүлниң тамиқи азийип кәтти. Униң үстигә у һәр күни ағриқниң дәрдидә қийнилатти. Аптоном районлуқ хәлқ дохтурханисидики баш врач өз вақтида маңа аялимниң тамиқи тартилип, ахирда ачлиқтин өлидиғанлиқини ейтқан. Үрүмчидә униң тамиқи күндин күнгә азийип маңди. Ахири биз 2016‏-йили 7‏-айда тйәнҗингә қайтип кәлдуқ”.
Җаң лоңниң қәйт қилишичә, хәйригүлниң бурун ашқазан кесили бар болуп, у қишниң күни түрмидә соғуқ су ишлитишкә мәҗбур болған. У, хәйригүлниң бу әһвалға келип қелишида сақчи тәрәпниң еғир җавабкарлиқи барлиқи, түрмидики муамилә уни бу әһвалға кәлтүрүп қойғанлиқини илгири сүриду. Униң билдүрүшичә, түрмә тәрәп хәйригүлни давалашқа рухсәт қилған болсиму, әмма униң кесили һәққидә һечқандақ учур бәрмигән.

Җаң лоң, аялиниң тйәнҗингә қайтип кәлгәндин кейинки ахирқи минутлирини әсләп, униң ахирқи 10 күндә тамақтин пүтүнләй қалғанлиқини билдүрди. У мундақ дәйду: “аялимниң 7‏-айниң ахирлиридин 8‏-айниң 19 ‏-күнигичә болған арилиқтики әһвалиға кәлсәм, дәсләпки чағда бир аз яхши болуп қалғандәк қилди. У бу мәзгилдә азрақ бир нәрсә йәйтти. Униңға асасән сүйүқ-сәләң нәрсиләрни қилип берәттуқ. Ахирқи 10 күндә һечнемә йейәлмәс болди. Пәқәт азрақ су ичәтти. Лекин, у шундақ әһвалдиму һәр күни есигә кәлсә намаз оқуйтти. Мән бир қәғәз қутиға топа қачилап әкирип бәрдим. У шу топида тәйяммум қилип, ятқан пети намаз оқуйтти. Бирдәмдин кейин йәнә һошидин кетәтти. Униң қизи бир миллий тебабәт дориси тепип кәлгән болсиму, бирақ у пүтүнләй тамақтин қалғачқа һечнемә йейәлмәйтти. У вапат болушқа бир күн қалғанда униң чоң акиси, акисиниң аяли вә аписиму кәлгән иди. Униңдин бурунму улар бир қанчә қетим келип йоқлап кәткән. Бирақ улар ахирқи қетим кәлгәндә у көзини ачалмиди. Пүтүнләй һошсиз ятатти. Әтиси биз талаға чиқип кәткән йолда өйгә телефон қилсақ һечким алмиди. Шуниң билән дәрһал қайтип кәлдуқ. Биз өйгә кирсәк қизи бир қачиға соғуқ су елип униң йүзини сүртүвататти. У ахирқи қетим көзини ечип, мәңгүгә юмди. Бу чағда 8‏‏-айниң 19 ‏-күни әтигән саәт 10:05 өткән иди.”

Хәйригүл қолға елинишниң алдида җаң лоңниң уни тйәнҗиндики тевипларға апирип давалатқанлиқи мәлум. Тйәнҗиндики ши фамилилик бир туңган тевип зияритимизни қобул қилип, хәйригүлниң өз вақтидики саламәтлик әһвалиға даир бәзи учурларни бәрди.
У: “раст, мушундақ бир иш бар. Конкрет вақти есимдә қалмапту, бәлки 2015‏-йилиғу дәймән. Мән тевип. Өз вақтида униң чоң тәритидин қан кәптикән. Мән бимарниң өзини көрүп бақмиған. Униң йолдиши маңа аялимниң тәритидин қан келиватиду, қандақ қилсақ болиду, деди, мән өз вақтида униңға буни ғәрб тебабәтчилик усули бойичә дәрһал тәкшүртүп беқишни ейтқан. Рентген, к т ға селип тәкшүрүп беқишни тапилиған идим. Униң кесилигә мәнму диагноз қоялмидим. Тибабәтчиликтә буни қан келиш дәймиз. Тебабәтчилик кесәлни әнәниви усулда давалайду. Мән униңға ғәрбчә усулда давалайдиғанларға көрситип беқишни тапилиған” деди.

Америкидики бәзи туңган паалийәтчилириниң билдүрүшичә, даириләр хәйригүлни қолға алғанда униң еғир ашқазан кесили барлиқини билгән болсиму, бирақ буниңға тәдбир қолланмиған.

Америкада турушлуқ туңган паалийәтчи сулайман гуйи әпәнди мундақ дәйду: “у түрмигә елинғанда униң тәритидин қан келиш бар иди. Униң әйни вақиттики кесәллик әһвалиға қариғанда униң әһвали рак кесилиниң оттура мәзгилигә берип қалған болса керәк. Бирақ, униң кесәллик әһвали унчилик ениқ әмәс болуп, бимарниң өзиму билмәйду. Лекин түрмидә униң кесили бәк тез тәрәққий қилған. Җаң лоңниң төләм тәләп қилиш һәққидики әрзинамисидин қариғанда униң түрмидики ахирқи 10 күни түрмә дохтурханисида өткән. Түрмә дохтурханиси кесәлни контрол қилалмайдиғанлиқини көрүп, униңға уқтуруш қилған.”

Сулайман гуйи әпәнди, җаң лоңниң хәйригүл қолға елинғанда тйәнҗинлик сақчиларға униң кесили барлиқини ейтқанлиқини билдүрди.

Сулайман гуйи: “мән җаң лоңниң маңа әвәтип бәргән әрзинамисидә түрминиң униңда ашқазан раки барлиқини байқиғанлиқиға даир һечқандақ учур көрмидим. Түрмә тәрәп униң аилисигә хәйригүлниң кесәллик әһвалини тәпсилий уқтурмиған. Хәйригүлниң түрмидә ашқазини қаниғанлиқи ениқ. Лекин түрмә тәрәп уни тәпсилий тәкшүрдиму, бу ениқ әмәс. Җаң лоң аялиниң түрмидики ахирқи 10 нәччә күнлүк саламәтлик әһвалиға даир учурларни елан қилишни тәләп қилған. Түрмә хәйригүлниң ашқазан раки икәнликини билгән, чүнки бу униң ашқазан қанишидин мәлум болиду. Улар буни билип амалсиз хәйригүлни давалашқа қоюп бәргән. Болмиса, у тйәнҗиндә қолға елинғанда җаң лоң сақчиларға униң кесили барлиқини ейтип, униңға дора апирип бәргән. Әйни чағда тйәнҗин сақчи понкитидикиләр уни хатирҗәм бол, биз диққәт қилимиз, дәп йолға салған” деди.

Җаң лоңниң илгири сүрүшичә, у 2016‏-йили 5‏-айда хәйригүлни чәтәлдә давалитиш үчүн 2‏-қетим паспортқа илтимас қилған болсиму, лекин даириләр униңға паспорт ишләп беришни йәнә рәт қилған.
Җаң лоң мундақ дәйду: “әйни вақитта мән аялимниң делосиға мәсул болған аптоном районлуқ җ х назарити җинайи ишлар баш әтритиниң хадими билән көрүшүп, униңға аялимни америкада давалитиш пиланим барлиқини ейтқантим. У маңа дохтурниң доклатини көтүрүп маралбешиға берип паспортқа илтимас қилсаңла болидиғу, деди. Шуниң билән маралбешиға бардим. Мән алди билән наһийәлик сиясий -қанун комитетиға кирдим. Сиясий -қанун комитетиниң чен фамилилик хитай секретари, алдида маңа җ х назаритиниң паспорт берилсун дәйдиған хетини әкәлсәң паспорт ишләп беримиз, деди. Арқидинла гепини өзгәртип, сән қаидә тәртип бойичә паспортқа илтимас қилсаңлар ишләп беримиз, деди. Шуниң билән наһийәлик җ х идарисиниң ташқи ишлар бөлүмигә бардим. У йәргә барсам наһийәлик дөләт аманлиқ әтритиниң башлиқиму шу йәрдә икән. Мән бу адәмни бурун аялимға тунҗи қетим паспорт илтимас қилғанда бир қетим көргән иди. У маңа, аялиң контрол қилинидиған адәмләр тизимоликидәк чәтәлгә чиқса болмайду, деди.”

Биз бу мунасивәт тйәнҗин шәһири шичиң районлуқ дөләт аманлиқ әтрити, уйғур аптоном районлуқ җ х назарити җинайи ишлар баш әтритиниң мәзкур делоға мәсул хадими мутәллип вә маралбеши наһийәлик җ х идариси қатарлиқ орунларға телефон қилип, хәйригүлниң делосини сүрүштүрдуқ. Лекин бу органлар телефонимизни алмиди. Алғанлар соалимизға җаваб беришни рәт қилди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт