Xu ping: xitayning qanun islahati Uyghurlarni qanunsiz jazalash herikitide héchqandaq özgirish peyda qilmaydu

Muxbirimiz erkin
2014-10-23
Élxet
Pikir
Share
Print
Sot mehkimisining 28-iyul yeken weqesige chétishliq dep qaralghan 6 neper jinayet gumandarini "Térrorluq qilish" jinayiti bilen sotlawatqan körünüsh. 2014-Yili 13-öktebir, qeshqer.
Sot mehkimisining 28-iyul yeken weqesige chétishliq dep qaralghan 6 neper jinayet gumandarini "Térrorluq qilish" jinayiti bilen sotlawatqan körünüsh. 2014-Yili 13-öktebir, qeshqer.
ImagineChina

Xitay kompartiyesi 18‏-nöwetlik 4‏-omumi yighini peyshenbe küni qarar maqullap, qanun islahati élip baridighanliqi, qanun bilen dölet bashqurushni kücheytip, sot, teptish organlirining musteqil ish béjirishini yolgha qoyidighanliqini tekitligen. Yerlik da'iriler sot, teptish organlirining xizmitige qol tiqidighan ehwallargha xatime béridighanliqi, biraq edliye sistémisini yenila partiye kontrol qilidighanliqini bildürgen.

Xitay axbarati yighinning qararini "Qanun islahatidiki zor burulush" dep tekitligen bolsimu, biraq bezi analizchilar buning xitay edliye sistémisida héchqandaq özgirish peyda qilmaydighanliqi, xitay amanliq da'irilirining hazir Uyghur élide élip bériwatqan qanunsiz basturush heriketliride özgirish peyda qilmaydighanliqini ilgiri sürdi.

Yighinning "Kompartiye merkizi komitétining qanun bilen dölet bashqurushqa alaqidar bir qanche zor mesilidiki qarari" da, hökümet bilen sotni ayrip, aliy sotning qarmiqida seyyare sot mehkimisi qurush, rayonlar ara sot we teptish mehkimilirini tesis qilish yollirini izdesh, edliye xizmitige qol tiqqan rehbiri kadirlarning tizimlik xatirisini turghuzush qatarliq mesililer otturigha qoyulghan.

Xitay axbarati mezkur qararni "Junggo qanunchiliq islahati we qanun bilen dölet bashqurush yolidiki bösüp xaraktérlik zor ilgirilesh" dep teswirligen. Biraq amérikining ataqliq "Washin'gton pochta géziti", xitayning qanun islahat qarari gherbning hoquq öz'ara ayrilghan qanunchiliq uqumidin yenila yiraq ikenlikini bildürdi. Yighinning qararida, kompartiye yenila junggoning edliye sistémisini öz ichige alghan barliq hakimiyet ishliridiki mutleq yétekchi küch ikenliki tekitligen.

Biraq analizchilarning qarishiche, xitay kompartiyesining edliye islahat qarari yerliktiki adaletsizlik we xelq ichidiki naraziliqni peseytishni meqset qilghan bolup, u xitay edliye sistémisidiki tüp mesilini hel qilmaydu. Amérikida turushluq weziyet analizchisi, "Béyjing bahari" zhurnilining bash muherriri xu ping, junggoda qanun bilen dölet bashquridighanliqigha ishenmek nahayiti tes ikenlikini bildürdi.

U: buningdin kéyin junggoda qanun bilen dölet bashqurulidighanliqigha ishenmek nahayiti tes. Aldi bilen kompartiyening qanun bilen dölet bashqurush, dégen bu uqumni chüshendürüshi bizning we adettiki kishilerning chüshenchisi bilen pütünley perqliq. Ikkinchidin, biz, uning özi otturigha qoyghan shu yolda mangidighanliqigha ishenmeymiz. U bu yighinni échiwatqan waqitning del özide kompartiye özi tüzgen qanun-nizamlargha xilapliq qiliniwatidu. Bu ehwalda uning qanun bilen dölet bashqurushigha qandaq ishen'gili bolidu, dédi.

Xu ping ependining qarishiche, junggoda sot we teptishning hoquqi bilen ijraning hoquqi ayriwétilgen teqdirdimu, organlarda hoquqning kélish menbesi bir. Ularning hemmisini kompartiye kontrol qilidu. Shunga kompartiyening ijra'at bilen sot we teptishning hoquqini ayrish dégini quruq gep.

Xu ping mundaq dédi: u otturigha qoyghan bu mesile bilen biz körgen démokratik döletlerdiki hoquqning ayrilishi pütünley oxshimaydu. Bu ellerdiki hoquq bir-biridin musteqil mewjut bolup turidu. Ularda hoquqining kélish menbesi perqliq. Junggoda bolsa hoquqning kélish menbesi oxshash. Bu organlargha hoquq kompartiye rehberlirining yol-yoruqi bilen kélidu. Shunga, uning hoquqni ayrish dégini emeliyette hoquqni ayrish emes, bir xil xizmet teqsimati.

Xitay kompartiye 18‏-nöwetlik 4‏-omumi yighini 20‏-öktebir échilishtin bir kün awwal, kishilik hoquq közitish teshkilati xitay re'isi shi jinpinggha ochuq xet élan qilghan. Ochuq xette, bu qétimqi merkizi komitét omumi yighinida qanun islahatigha alaqidar radikal islahat tedbirlirini maqullashni telep qilip, "Xitayda izchil köpiyiwatqan ammiwi weqeler, yer-mülk hoquqi, yémeklik bixeterliki, emeldarlarning jawabkarliq mesilisi qatarliq ijtima'iy-iqtisadiy hadisiler, ünümlük we musteqil qanun sistémisi bolmay turup hel bolmaydu" dégen.

Kishilik hoquq közitish teshkilati yene, qanun sistémisining ishenchlik bolushi üchün tenqidi pikirni qoghdash bilen bölgünchilik, aghdurmichiliqqa bérilgen jinayi jazani perqlendürüshke chaqirip, Uyghur öktichi ziyaliysi ilham toxtining bölgünchilik bilen eyiblinip muddetsiz qamaqqa höküm qilinishi "Hökümet tinchliq bilen otturigha qoyulghan pikirni jinayet, dep jazalighanliqining tipik misali" dégen.

Xitay kompartiye merkizi komitétining qanun bilen dölet bashqurush toghrisidiki qarari d u q xitay edliye organlirini Uyghurlargha alaqidar diniy, siyasiy délolarda özining qanunlirigha xilapliq qilip, Uyghur mehbuslirining kishilik hoquqi, adil sotlinish hoquqigha buzghunchiliq qilish bilen eyiblewatqan bir mezgilde chiqirilghan. D u q xitay edliye organlirinila emes, oxshashla xitay amanliq küchlirini Uyghurlargha chékidin ashurup qoralliq küch qollinish, bezi rayonlarda bigunah puqralarni qirghin qilish bilen tenqid qilghan.

Biraq xu ping ependi, xitay kompartiyesining qanun bilen dölet bashqurush qarari, uning Uyghur ilidiki qanun-nizamgha xilap basturush heriketliride héchqandaq özgirish peyda qilmaydighanliqini bildürdi.

Xu ping mundaq dédi: méningche uning herikitide özgirish bolushi mumkin emes. Bundaq özgirish bolidighanliqining héchqandaq béshariti yoq. Ilhamning délosi mesilini toluq chüshendürüp béridu. Chünki, ilhamning délosigha bérilgen jaza del mushu waqitta yüz berdi. Eger kompartiye heqiqeten qanun bilen dölet bashqursa, ilhamgha bundaq jaza bermesliki kérek. Ikkinchidin, biz 4‏-omumi yighindin kéyin kompartiyening özgiridighan-özgermeydighanliqigha qaraymiz. Buning tipik ipadisi u ilgiri xata höküm qilghan délolarni tüzitemdu- tüzetmemdu. Mesilen, ilhamgha bérilgen jazani tüzitemdu? eger u jazani tüzetmise, atalmish u otturigha qoyghan qanun bilen dölet bashqurush, dégen sözning qandaq gep ikenliki melum bolidu.

Ürümchi sheherlik ottura sot mehkimisi bu séntebirde ilham toxtigha "Döletni parchilashqa urunush", "Kishilerni milliy öchmenlikke qutratquluq qilish" dégen jinayetlerni artip, muddetsiz qamaqqa höküm qilghan. Biraq sotning qarari amérika, yawropa ittipaqi, xelq'ara teshkilatlarning qattiq naraziliqi we tenqidige uchrighan idi.

Toluq bet