2015-Yilning kéyinki yérimida yüz bergen toqunushlar

Muxbirimiz méhriban
2015.12.03
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
kocha-qarlawatqan-xitay-saqchi-qoralliq-herbiy.jpg Xitay qoralliq küchlirining kocha charlawatqan körünüshi. 2014-Yili 30-iyul, qeshqer.
Imaginechina

Radi'omiz bu yil 6-7-aylardiki programmilirimizda, 2015-yilning aldinqi yérimida yüz bergen toqunushlar heqqide melumat bergen iduq. Igiligen ehwallardin melum bolushiche 2015-yilning kéyinki yérimidimu, Uyghur rayoni weziyiti tinchsiz bolghan. Töwende 2015-yilning kéyinki yérimida yüz bergen Uyghurlargha munasiwetlik toqunushlar we bu weqelerdiki ölüsh-yarilinish ehwali we weqe seweblik tutqun qilin'ghan Uyghurlar heqqidiki programmining 1-bölikini diqqitinglargha sunimiz.

13-Iyul shényang shehiridiki 3 Uyghurning étip öltürülüsh weqesi:

13-Iyul düshenbe küni saqchilar lyawning ölkisi shényang shehiride 3 neper Uyghurni étip öltürgen.

Melum bolushiche weqe “Shinjangliqlarni tekshürüsh” namidiki öy axturushta yüz bergen.

Ijtima'iy taratqularda tarqalghan, shényang sheherlik saqchi idarisining 13-iyul chiqarghan 26-nomurluq qizil bashliq höjjitidin ashkarilinishiche, xitay alahide saqchi qisimliri élip barghan, öy axturush herikiti dawamida saqchilar 7 qewetlik bir binadin 3 er, 1 ayal we 3 balini öz ichige alghan 7 neper Uyghurni bayqighan, saqchilarning öy ichige qalaymiqan atqan oqida 3 neper Uyghur neq meydanda ölgen. Xoten lop nahiyilik aman'gül mettursun isimlik 28 yashliq Uyghur ayal éghir yarilinip, doxturxanigha élip kétilgen. Xitay menbeliri mezkur öydiki 3 balining ölük-tirikliki yaki yarilan'ghan we yarilanmighanliqi heqqide héchqandaq uchur bermigen.

Ijtima'iy taratqular arqiliq ashkara bolghan mezkur höjjettiki uchurlargha qarighanda, shényang sheherlik saqchi idarisining saqchiliri 13-iyul küni chüshtin kéyin shénxé ahaliler olturaq rayonini öymu-öy tintip, öy ijare alghan Uyghurlarning bar-yoqluqini tekshürgen.

Ijtima'iy taratqularda ashkarilan'ghan qizil bashliq höjjettin melum bolushiche, 2015-yil 6-ayning 12-küni saqchilar shényang shehiridin “Hijret we térrorluq délosi” bilen munasiwetlik dep guman qilghan 16 neper Uyghurni tutqun qilghan. Shényang shehiride 13-iyul élip bérilghan öy axturup Uyghurlarni tutush opératsiyesi bu yil 6-ayda élip bérilghan “12-Iyun hijret délosi” ning dawami iken.

Xitay menbelirining bildürüshiche, saqchi idarisi chiqarghan höjjette mundaq déyilgen: “Bashlirigha qara niqab kiygen 4 neper térrorchi qolidiki uzun pichaqlirini shiltip, ghazat sho'ari towlap saqchilarni chanashqa urundi.”

Xitaydiki ijtima'iy taratqulardiki xewerlerde binadiki Uyghurlarning égizdin qaynaqsu töküp birqanche saqchini yarilandurghanliqi tilgha élin'ghan.

27-Iyul wénju shehiride 2 Uyghurning étiwétilish weqesi:

27-Iyul düshenbidiki xitayning hökümet xewerliride, jéjyang ölkisige qarashliq wénju shehiride 24-iyul jüme küni seherde bir “Térrorluq guruhi” pash qilinip, “2 Térrorchi” ning tutqun qilin'ghanliqi, Uyghurlar ijare élip olturghan öydin tépilghan pichaq we qur'an qatarliq diniy kitablar musadire qilin'ghanliqini élan qildi. Lékin bezi uchurlarda wénjuda saqchilar bilen Uyghurlar otturisida toqunush yüz bérip, 2 kishining saqchilar teripidin étip öltürülgenliki xewer qilin'ghan idi.

28-Iyul seyshenbe küni radi'oyimizning ziyaritini qobul qilghan wénju sheherlik saqchi idarisining bir xadimi, “Saqchilar érishken yip uchigha asasen shinjangliqlar ijarige alghan öylerde axturush élip bardi” dep jawab berdi. Dunya Uyghur qurultiyi bayanatchisi dilshat rishit ependi bolsa, “Xitay saqchiliri tutqun qilghan gumanliq kishiler ayallar we balilar. Atalmish qanunsiz diniy buyumlar qur'an qatarliq islam dinining muqeddes kitabliri. Xitay saqchiliri her xil bahanilerde xitay ölkiliridiki Uyghurlarni tutqun qiliwatidu” dédi.

30-Iyul ürümchi ayrodrom weqesi

Ijtima'iy taratqulardin shiwétsiyediki “Sherqiy türkistan xewer merkizi” ning 16-awghusttiki xewiride, 7-ayning 30-küni ürümchi ayrodromida weqe chiqqanliqi xewer qilin'ghan idi. Radi'omiz ürümchi ayrodromigha 17-awghust téléfon qilip ehwal igiligende da'iriler 30-iyul weqe chiqqanliqini inkar qilmidi. 17-Awghust küni radi'omiz muxbiri ürümchi ayrodromigha téléfon qilip saqchi xadimliridin mezkur weqe heqqide melumat sorighinida bir neper xadim weqe heqqide özining uchur bérish hoquqi yoqluqini éytsa؛ yene bir nepiri bu weqege alaqidar herqandaq uchurni ashkarilashqa bolmaydighanliqini we dölet mexpiyetliki ikenlikini éytti, emma her ikkisi ayrodromda weqe chiqqanliqini inkar qilmidi.

Xitay xewerliride bu weqe heqqide héchqandaq uchur bérilmigen. Emma “ Shinjang xewerler tori” ning 31-iyuldiki xewiride 30-iyul küni ürümchi ayrodromida bir qétimliq manéwir élip bérilghanliqi xewer qilin'ghan idi.

18-Séntebir bay soghan kömür kéni weqesi:

18-Séntebir küni aqsu bay nahiyiside kömürkan saqchi we xojayinlirigha hujum qilish weqesi yüz bergen.

Radi'omiz Uyghur bölümining 9-ayning 22-künidiki deslepki éniqlishida 40 etrapida kishi ölgen we yarilan'ghanliqi otturigha chiqqan.

Igiligen ehwallardin melum bolushiche, aqsu bay nahiyiside bir guruppa Uyghurlar 18-séntebir küni yeni peyshenbe küni seher sa'et 3 mezgilide térek bazarning tagh baghridiki soghan kömür kan saqchiliri we kan xojayinlirigha hujum qilghan.

Teweliktiki saqchi xadimliri we ahalilerning ashkarilishiche, weqede az dégende 40 kishi ölgen we yarilan'ghan؛ ölgenlerning 5 nepiri térek bazarliq saqchixanining xadimliri iken.

Radi'omiz xitay bölümining igilishiche, weqedin kéyin bayda mezkur weqe gumandarliri heqqide 9 kishi üstidin tutush buyruqi chiqirilghan.
9-Ayning 22-künidin 10-ayghiche yerlik da'irilerdin igilen'gen melumatlarda, qachqunlarning bir jemet üch a'ilidin 17 neper kishi ikenliki bularning ichide 4 ayal we 3 kichik bala barliqini xewer qilghan.

Xitay metbu'atliri weqe yüz bérip 56 kündin kéyin, yeni 11-ayning 20-küni xewer bérip bay kömür kan hujumigha chétishliq 28 kishining öltürülgenlikini xewer qilghan.

“Tengritagh tori” bergen xewiride, öltürülgen hujumchilar sani 28 neper, dep élan qildi. Xewerde, xitay amanliq küchlirining bay kömür kénigha hujum qilghan “Térrorluq guruhi” ning 28 adimini yoqatqanliqi bir ademning teslim bolghanliqi tilgha élindi. Emma “Tengritagh” torining xewiride, öltürülgenler ichide ayal we balilarning bar-yoqluqi tilgha élinmighan. Xewerde yene, bu guruhning 18‏-séntebir soghan kömür kan hujumida 16 kan ishchisini öltürgenlikini, 18 kishini yarilandurghanliqini ilgiri sürgen. Emma ilgiri igiligen ehwallarda, baydiki yerlik da'iriler kömür kan hujumida az dégende 50 adem öltürülgenlikini bildürgen idi.

Xitay j x ministirliqi 56 künlük axturush herikiti arqiliq qachqunlarning pütünley yoqitilghanliqini ilgiri sürgen, emma tepsilati heqqide uchur bermigen idi.
Xitay xewerliride hujumchilar guruhining rehbiri musa toxtiniyaz, memet eysaning ismini tilgha alghandin bashqa u guruhtiki qalghan kishilerning kimliki heqqide toxtalmighan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.