«Қарақаш һөҗҗәтлири» германийә вә явропаниң хитай сияситигә тәсир көрситәмду?

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2020-02-20
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Йеқинда ашкариланған «қарақаш һөҗҗәтлири» ниң мәлум бетиниң сүрити. 2020-Йили 16-феврал.
Йеқинда ашкариланған «қарақаш һөҗҗәтлири» ниң мәлум бетиниң сүрити. 2020-Йили 16-феврал.
AP

«Қарақаш һөҗҗәтлири» ниң германийә вә явропаниң хитай сиясити билән тоқунушқанлиқи илгири сүрүлмәктә.

19-Феврал күни «германийә авази» радийоси «‹қарақаш һөҗҗәтлири' явропаниң хитай сиясити билән тоқунушти» сәрләвһәлик бир мақалә елан қилди. Мақалидә кишилик һоқуқ тәшкилатлири вә сиясий затларниң германийә һәм явропани хитайға қарши қаттиқ сиясәт қоллинишқа чақирғанлиқи илгири сүрүлди.

17-Феврал күни «қарақаш һөҗҗәтлири» көплигән ахбарат васитилиридә бирақла елан қилинғандин кейин дуня җамаити һәм кишилик һоқуқ органлириниң күчлүк инкасини қозғапла қалмай, сиясий саһәдики затларниңму җиддий диққитини тартқан.

Мақалидә германийә һөкүмитиниң юқири дәриҗилик дөләт әрбаби һесаблинидиған хәлқара диний етиқад әркинлики комитетиниң мутәхәссиси маркус грүбелниң уйғурларниң нөвәттики вәзийитигә җиддий диққәт қиливатқанлиқи, униң бирләшкән дөләтләр тәшкилатини уйғур диярида дәрһал мустәқил тәкшүрүш елип беришқа чақирғанлиқи баян қилинди.

Маркус грүбел мундақ дегән: «биз хитай һөкүмитиниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан мәҗбурий ассимилятсийә сияситини қобул қилалмаймиз. Инсанлар етиқадлири сәвәблик тутқун қилинмақта, балилар ата-анилиридин айрилмақта. Хитай һакимийити уларниң турмушиниң һәр бир тәрәплирини назарәт қилмақта. Бундақ бир шараит астидики һаятта инсанийлиқ болмайду.»

Германийә мусулманлири мәркизи комитетиниң рәиси айман мазйек мундақ дегән «бу һөҗҗәттә хатириләнгәнләр 21-әсирдики кишилик һоқуқ апитидур». У сөзидә хитайниң җаза лагерлири арқилиқ «бүгүнки заман қуллирини езиш машиниси» ясаватқанлиқини тәкитлигән һәмдә «мән инсанийәт үчүн номус қиливатимән, бәлки биз пүтүн дунядики мусулманлар интайин зәип икәнмиз. Биз йүз бериватқан бу кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлиригә тақабил турушқа һәқиқәтәнму чарисиз қалдуқ,» дегән.

Германийә парламентиниң әзаси, йешиллар партийәсиниң ташқи сиясәт мутәхәссиси омид нурипор җаза лагерлири һәққидә «германийә авази» радийосиниң зияритини қобул қилғанда: «мән ялғуз германийә һөкүмитиниңла әмәс, пүтүн явропалиқларниң вә кишилик һоқуққа көңүл бөлидиған барлиқ инсанларниң бу тоғрилиқ интайин ениқ позитсийәсини көрүшни халаймән,» дегән.

Германийә федерал җумһурийити кишилик һоқуқ вә инсанпәрвәрлик ярдими комитетиниң рәиси гүдә йенсен уйғурлар мәсилиси һәққидә явропада конкрет сиясий һәрикәт қозғаш чақириқида болған. У мундақ дегән: «хәлқара җәмийәт болуш сүпитимиз билән бу қәдәр зор көләмлик кишилик һоқуқ дәпсәндичилики қилмишлирида бизниңму бир үлүш мәсулийитимиз бар. явропа иттипақи буниңға қарита җиддий тәдбир елишни ойлишиши лазим.»

Д у қ рәиси долқун әйса әпәнди бу һәқтә тохталғанда «қарақаш һөҗҗәтлири» ниң германийә вә явропадики сиясәтчиләр арисида бәлгилик тәсир қозғиғанлиқини әскәртти.

19-Феврал күни йәнә «фочус» хәвәрләр қанили «уйғурларниң бастурулуватқанлиқи ашкариланғандин кейин явропаниң хитай сияситини әйибләш» намлиқ бир мақалә елан қилди. Мақалидә «қарақаш һөҗҗәтлири» ниң тәсири билән хәлқарадики кишилик һоқуқ органлири вә бәзи дөләтләрниң муһим сиясий затлириниң явропа иттипақини хитайға қарши җиддий тәдбир қоллинишқа чақирғанлиқи, иқтисадий мәнпәәт сәвәблик уйғурларниң кишилик һәқ-һоқуқлириниң бу қәдәр еғир дәпсәндичиликкә учрашлириға көз юмувалмаслиқни тәшәббус қилғанлиқи тәкитләнди.

18-Феврал күни германийәдики мәшһур гезитләрдин бири болған «дуня» гезити «көз қарашлири тәләпкә лайиқ өзгәрмисә, тәрбийәләш давам қилиду» намлиқ мақалини, «күндилик гезит» болса «уйғурларни халиғанчә бастуруш» намлиқ мақалини, «н-тв» телевизийә қанили «һәр бир сәвәнлик түрмигә солайду. Хитайниң һәр күни уйғурларни җазалиши адәттики иш» намлиқ хәвәрни елан қилған иди.

Бу мақалә вә хәвәрләрдә хитайниң уйғурларни әрзимәс ушшақ-чүшшәк ишларни баһанә қилип халиғанчә тутуп қамақ җазалириға мәһкум қиливатқанлиқи яки җаза лагерлириға солаватқанлиқи, «идийә өзгириши тәләпкә лайиқ болмиса, тутқунларниң лагерларда тәрбийәлинишиниң давам қилидиғанлиқи», кимниң қанчә муддәт тутуп турулидиғанлиқини һечкимниң билмәйдиғанлиқи, «тәләпкә лайиқ өзгәргән» тутқунларниң әмдиликтә шәкли өзгәргән түрмиләрдә мәҗбурий әмгәккә селиниватқанлиқи, пүтүн бу паҗиәләрниң 21-әсирдә дуня җамаитиниң көз алдидила йүз бериватқанлиқи, буниңға сүкүт қилишниң инсанийәтсизлик болидиғанлиқи илгири сүрүлгән.

Әлвәттики, бу мақалә һәм хәвәрләрдә хитай ташқи ишлар министири ваң йиниң мюнхен бихәтәрлик йиғини җәрянида мухбирларға қилған «җаза лагерлири мәвҗут әмәс. 1 Милйон уйғур лагерда дегән гәпләр 100 пирсәнт иғва, сахта хәвәр» дегән сөзлири нәқил елинған вә «қарақаш һөҗҗәтлири» дики дәлилләрниң ваң йиниң сөзлирини тамамән инкар қилидиғанлиқи тәкитләнгән.

Д у қ тәтқиқат мәркизиниң мудири әнвәр әһмәт әпәнди бу хусуста тохталғанда хитайниң җаза лагерлирини йошуруш һийлисиниң аллиқачан ақмиғанлиқини, көплигән пакитларниң дуняға ашкара болуп болғанлиқини тилға алди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт