Sha'ir we fizik qasim sidiqning "Xoten'ge xet" qatarliq shé'irliri seweblik 20 yilliq késilgenliki ashkarilandi

Muxbirimiz shöhret hoshur
2021-01-13
Share
Sha'ir we fizik qasim sidiqning Tamliri sim tiken bilen qorshalghan "Kespiy téxnika ma'arip merkizi" dep atalghan xitay lagérining üstige bixeterlik kaméra ornitilghan. 2018-Yili 4-séntebir.
REUTERS

Sha'ir we fizik qasim sidiqning tutqunda ikenliki heqqidiki xewirimiz aldinqi hepte élan qilin'ghandin kéyin weziyettin xewerdar kishilerdin biri radiyomizgha uchur yollap, uning "Xoten'ge xet" namliq shé'iri seweplik tutulghanliqi we tekshürüsh netijiside bashqa shé'irliridinmu "Qusur" tépilip, uning 20 yilliq késiwétilgenlikini melum qildi. Éniqlashlirimiz dawamida alaqidar xadimlar sha'ir qasim sidiqning 20 yilliq késilgenlikini ret qilmidi

Ejep körgüm keldi ey, xoten séni,

Rohim quchti, quchmidi bu ten séni.

Yétishmigen qanatta yételmidim,

Chékkisige qisturghach weten séni.

. . . . . . . .

Sha'ir qasim sidiqning eng deslepte tutululishigha sewep bolghan uning "Xoten'ge xet" namliq shé'iridin bir parchidur.


Gah samawi chüsh kebi jilwe qilding,

Jilwe qilding, ashiqiy telwe qilding.

Birni bir dep rohimda ghelwe qilding,

"Jahil" liqta dorighim bar men séni.

Ötken hepte sha'ir qasim sidiqning tutqunda ikenliki heqqidiki xewirimiz élan qilin'ghandin kéyin, sha'irning muhajirettiki dostliridin biri radiyomizgha uchur yollap, qasim siqdiqning ötmüshi we bügüni heqqide bir qisim bilidighan we anglighanlirini melum qildi. Melum bolushiche, qasim sidiq bilen zamandash we qelemdash bolghan bu kishi qasim sidiqning "Medeniyet inqilabi" mezgilide, yeni 18 yash waqtida yazghan bir shé'iri seweplik eyni chaghda 10 yil türmide yatqanliqini eslep ötti.

Shiwétsiyediki sha'ire rahile kamalmu qasim sidiqning yash mezgilide yazghan "Sanduqtiki qush" namliq shé'iri seweblik bir mezgil türmide yatqanliqini uning yéqinliridin anglighanliqini otturigha qoyghan idi.

Inkaschining ashkarilishiche, qasim sidiq bu nöwetlik tutulushida lagérda bir yilche yatqandin kéyin, 20 yilliq késiwétilgen. Qasim sidiqning ömürboyi riyazet chekken bir talant igisi ikenlikini ilgiri sürgen bu kishi qasim sidiqning bu qismitige uning talanti we heqqaniyetchilikining sewep bolghanliqini ilgiri sürdi. Heqiqiy kimlikini ashkarilashni xalimighan bu kishining tonushturushiche, qasim sidiq shé'irlirida ijtima'iy exlaq nuqtisida durustluqni, milliy xaraktir jehette jenggiwarliqini nuqtiliq tekitligen. Bolupmu "Xoten'ge xet" namliq sh'éirida bu nuqta alahide gewdilen'gen.

Birni ikki deng dése, démeydighan,

Bu nijisni yeng dése, yémeydighan.

Hemmini adil turup ölcheydighan,

Ehli wijdan xush körer jezmen séni.

Bar iken shunche ulugh bir tarixing,

Er üchün örnek iken her wariqing.

Bolsimu derdu-elem, bash aghriqing,

Boptu müshkül pükmiki düshmen séni.

Sha'ire rahile kamalmu qasim sidiqning shé'irlirining kalindarchiliqtin-medhiyewazliqtin uzaq turghanliqi, shunga shé'irlirining xelq teripidin keng-kölemde söyülüp, asasen dégüdek xelq naxshlirigha aylinip ketkenlikini bayan qildi we buning misali süpitide uning "Ili boyliri" namliq naxshisini tilgha aldi.

Biz sha'ir qasim sidiqning 20 yilliq késilgenlik uchurining toghra-xataliqini aydinglashturush üchün ghuljadiki edebiyat-sen'et tarmaqlirigha téléfon qilduq. Xadimlar qasim sidiqning ehwali heqqide melumat bérishtin özlirini qachurdi.

Xadimlardin biri qasim sidiqning 20 yilliq késilgenlik uchurini bashqilardin sorishimizni tewsiye qildi, emma bu uchurning toghriliqini inkar qilmdi. U téximu ilgirilep sorighan so'allirimizdin kéyin, qasim sdiqning 20 yilliq késilgenlikidin xewiri barliqi, emma déloning tepsilatidin melumat bérelmeydighanliqini bayan qildi.

Toyghuzupsen bir nochi rep-rep dise.

Meyli u men ulugh ereb dése.

Unimapsen, musellimilik sherep dése,

Daghda qaptu kemchigen, kemchen séni.

Meyli bay bol, xah gada bu gep emes,

Rohqa yoq, kanaygha bar "Nep" nep emes.

Heshqipichek gül bolsimu zep emes,

Qeddi meghrur gül bilur gülshen séni.

Ejep körgüm keldi ey, xoten séni,

Bolsa ömrüm körimen jezmen séni.

Yuqurida sha'ir qasim sidiqning 20 yilliq késilgenlikining delillen'genliki heqqide melumat berduq.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet