Қазақистандики уйғурлар ана тилида оқуйдиған балилар санини көпәйтишкә тиришмақта

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2022.08.04
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Қазақистандики уйғурлар ана тилида оқуйдиған балилар санини көпәйтишкә тиришмақта Алмута шәһириниң бостандиқ наһийәсидә өткүзүлгән балиларни уйғур мәктәплиригә топлаш паалийитидин көрүнүш. 2022 Йил 1-июл, қазақистан.
RFA/Oyghan

Һазир қазақистанниң уйғурлар яшаватқан районлирида ана тилида оқуватқан балилар санини көпәйтиш мәқситидә тәшвиқат ишлири барғансери күчәймәктә.

Бу, ата анилар арисида ана тилида билим елишниң әвзәлликлирини чүшәндүрүшкә қаритилған. Шундақтиму йәнила һәл болмайватқан мәсилиләр ашкариланмақта.

Мәмликәтниң уйғур аһалиси зич олтурақлашқан алмута шәһири вә алмута вилайитидики мәһәллә вә йезиларда оқутуш уйғур тилида йүргүзүлидиған мәктәпләр мәвҗут. Ахирқи мәлуматларға қариғанда, уларда 17 миңдин ошуқ уйғур пәрзәнти ана тилида билим алидикән.

Қазақистан һөкүмитиниң нопуси көпрәк рус, өзбек, таҗик вә уйғур милләтлири үчүн айрим мәктәп вә синипларни ечип бәргәнлики мәлум. Рус тилиниң тәсири мәвҗут болғанлиқтин балилирини рус тиллиқ синипларға бериш әһвали болупму қазақлар билән уйғурлар арисида кәң таралған. Әмма бу көпрәк уйғурларни биарам қилидиған мәсилә икәнлики оттуриға чиқмақта. Уйғурлар барғансери ана тилида билим еливатқан балилар саниниң қисқирип кетиватқанлиқидин әндишә қилип, һәр хил һәрикәтләрни қилмақта.

Алмута шәһириниң бостандиқ наһийәсидә өткүзүлгән балиларни уйғур мәктәплиригә топлаш паалийитидин көрүнүш. 2022 Йил 1-июл, қазақистан.

Кейинки вақитларда мундақ һәрикәтләр уйғур синиплири вә мәктәплири йоқ районлардиму елип бериливатиду. Шуларниң бири алмута шәһириниң бостандиқ наһийәсидә болуп өтти. Униңда мәзкур наһийәниң алмагүл, орбита, қазақфилим, бағанашил вә башқиму җайлирида яшаватқан уйғурлар баш қошти.

“миллий маарип-милләтниң йүрики!” шоари астида өткән бу паалийәтни бостандиқ наһийәлик уйғур мәдәнийәт мәркизи уюштурди. Бу наһийәгә шу мәркәзниң рәиси вә йәнә баш йигит беши алимҗан гайитоф рәһбәрлик қилиду. Мәзкур паалийәттә сөзгә чиққан җәмийәтлик тәшкилатлар вәкиллири, зиялийлар, җамаәт актиплири уйғур тилидики мәктәпләргә бала топлаш, бу мәктәпләрни маддий вә мәниви қоллап қуввәтләш, бу йөнилиштә тәшвиқат ишлирини техиму күчәйтиш бойичә өз пикирлири билән ортақлашқан.

Алимҗан гайитоф әпәнди мундақ деди: “бу чарә тәдбирдә миллий кимликимизгә аит көплигән мәсилиләр әтрапида яхши пикирләр ейтилди. Болупму ана тилимизни сақлаш, өрп-адәтлиримизгә, узундин келиватқан миллий қәдрийәтлиримизгә һөрмәт билдүрүш тоғрилиқ қизиқарлиқ пикир тәклипләр чүшти. Шәһиримизниң биз туридиған районлиридики мәктәпләрдә уйғур синиплири йоқ. Шуңлашқа биз балилиримизни уйғур синиплири яки мәктәплири бар районларға апириш ишлириниму қарап чиқиватимиз. Биз шундақла өзлиримиз туруватқан юртларда орунлашқан балилар бағчилирида уйғур гуруппилирини ечиш мәсилисиниму муһакимә қилдуқ. Чүнки мундақ гуруппиларни ечиш уйғур синиплириниң келәчикини тәминләйду”.

Оқутуш уйғур тилида йүргүзүлидиған мәктәпләрни қоллап қуввәтләш мәқситидә өткән йили җумһурийәтлик уйғур етно-мәдәнийәт мәркизи тәркибидә “уйғур мәктәплиригә һәмкарлишиш” аналитикилиқ мәркизи қурулғаниди. Шуниң әзаси, филологийә пәнлириниң кандидат доктори шәмшидин аюпоф әпәнди миллий маарипниң уйғурларниң миллий кимликиниң, мәвҗутлуқиниң асаси, булиқи, түгимәс мәнбәси икәнликини тәкитлиди.

У мундақ деди: “көпчилик амминиң, болупму йигитбашлири вә ханим қизларниң маарипқа аит мундақ сәмимий көзқариши вә көйүнүшини униң миллий қәдрийәтлирини сақлаш, асраш вә техиму тәрәққий әткүзүш мәқситидә тәшкилләнгән җумһурийәтлик, шәһәрлик һәм наһийәлик мәдәнийәт мәркәзлириму қизғин қоллап қуввәтлимәктә. Уларниң өз паалийитидә маарип мәсилисини биринчи орунға қоюп, униң мәвҗут мәсилилирини һәл қилиш үчүн ат селиши әлвәттә, көпчиликни хурсән қилиду. Мәлумки, өткән оқуш йилниң башлиниши алдида кочиму коча арилап, пәрзәнтлиримизни ана тилида оқутайли, дәп тәшвиқат ишлирини елип бериш нәтиҗисидә мәктәп алди тәйярлиқ гурупписиға вә 1-синипқа һөҗҗәтлирини тапшурған гөдәклиримизниң сани хели өсти”.

Униң ейтишичә, мәктәп алди тәйярлиқ гурупписиға 1030 бала, 1-синипқа 1493 бала кәлгән. У миллий маарип җанкөйәрлириниң тиришчанлиқ көрситиши арқисида бу оқуш йилиму ана тилида оқуйдиған балилар саниниң өсидиғанлиқиға ишәнч билдүрди. Шәмшидин аюпоф шуниңға қаримай, көпчиликни тәшвишләндүридиған мәсилиләрниңму мәвҗут икәнликини баян қилди.

У пәрзәнтни ана тилида оқутушниң вә өзара пәқәт ана тилида сөзләшниң һәр бир уйғур үчүн муқәддәс бурч вә мәҗбурийәт икәнликини билдүрди.

Ана тиллиқ мәктәпләргә бала топлаш һәрикити “миллий маарип-милләтниң келәчики” мавзусида панфилоф наһийәсидиму өткән. Уни наһийәлик уйғур мәдәнийәт мәркизи, ханим қизлар кеңиши тәшкиллигән. Һазир наһийәдә икки таза уйғур тиллиқ мәктәп вә 13 оқутуш арилаш, йәни рус, қазақ вә уйғур тиллирида йүргүзүлидиған мәктәпләр мәвҗут. Актипларниң тиришчанлиқи билән, мәсилән, хелил һәмрайеф намидики мәктәпниң 1-синипиға һазирға қәдәр 40 бала топланған.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.