Ataqliq sha'ir abdughopur qutluqof “Qazaqistanning pexriy yazghuchisi” namigha érishti

Almutadin ixtiyariy muxbirimiz oyghan teyyarlidi
2024.04.23
abdughopur-qutluqof-01 19-Aprél küni qazaqistan yazghuchilar ittipaqining edebiyatchilar öyide élip bérilghan 2023-yilliq hésabat yighini körünüshi. 2024-Yili 19-aprél, almuta
RFA/Oyghan

19-Aprél küni qazaqistan yazghuchilar ittipaqining edebiyatchilar öyide 2023-yilliq hésabat yighini bolup ötti. Uninggha almuta shehiri we almuta wilayiti hem bashqimu wilayetlerde, shundaqla qoshna özbékistanda yashawatqan wekiller, shu jümlidin Uyghur yazghuchilirimu qatnashti. Yighin'gha qazaqistan yazghuchilar ittipaqi re'isining birinchi orunbasari nurjan qu'antay'uli riyasetchilik qildi.

Qazaqistan jumhuriyitining dölet gimini yangrighandin kéyin, yighin qatnashquchiliri ötken yili alemdin ötken yazghuchilarni bir minutluq süküt bilen eslep ötti. Andin qazaq edebiyatining proza, po'éziye, diramatorgiye, balilar edebiyati, edebiy tenqid, höjjetlik proza, satira we bashqimu saheliri, shundaqla qazaqistandiki rus we Uyghur edebiyatliri boyiche on üch doklat oqup ötüldi.

19-Aprél küni qazaqistan yazghuchilar ittipaqining edebiyatchilar öyide élip bérilghan 2023-yilliq hésabat yighini körünüshi. 2024-Yili 19-aprél, almuta
19-Aprél küni qazaqistan yazghuchilar ittipaqining edebiyatchilar öyide élip bérilghan 2023-yilliq hésabat yighini körünüshi. 2024-Yili 19-aprél, almuta
RFA/Oyghan

Biz mezkur yighin heqqide melumat élish üchün, qazaqistan yazghuchilar ittipaqi terkibidiki Uyghur edebiyati kéngishining re'isi, xelq'ara “Alash” mukapatining sahibi, sha'ire we filologiye penlirining namzat doktori patigül meqsetowa bilen alaqileshtuq.

Patigül meqsetowa xanim ziyaritimizni qobul qilip, mundaq dédi: “Sha'ir-yazghuchilirimiz öz eserliride musteqil qazaqistanning bügünki nepisini, milletler ara dostluqni, birlikini yorutushni özlirining muqeddes burchi dep chüshinidu. Ötken yili Uyghur edebiyati kéngishining qollap-quwwetlishi bilen péshqedem sha'ir abdulhey rozining 100 yilliqi keng türde xatirilinip ötüldi. Ötken yili yene qazaqistan yazghuchilar ittipaqi testiqlighan ‛chinar‚ edebiy-ijtima'iy qosh ayliq zhurnalining yoruq körgenliki, xelqimizning medeniy hayatidiki tarixiy weqe boldi. Aqsaqal yazghuchi exmetjan hashirofning ‛qazaqistanning xelq yazghuchisi‚ dégen yuqiri ataqqa ige bolushini Uyghur edebiyatining hökümet tereptin étirap qilinishi, dep chüshinimiz.”

Patigül meqsetowa xanim yene ötken yili qazaqistan Uyghur edebiyatining qolgha keltürgen utuqlirining bu yighinda tekitlen'genlikini bayan qildi.

U mundaq dédi: “Ötken yili qolgha keltürülgen mushundaq utuqlar, po'éziye, proza we publitistika boyiche yoruq körgen kitablar, Uyghur edebiyati kéngishining pa'aliyiti boyiche qazaqistan yazghuchilar ittipaqining ezasi, filologiye penlirining kandidat doktori rexmetjan yüsüpof doklat bilen sözge chiqip, keng türde toxtilip ötti. Mezkur yighin axirida ataqliq sha'ir abdughopur qutluqofning qazaqistan yazghuchilar ittipaqi testiqlighan ‛qazaqistanning pexriy yazghuchisi‚ dégen shereplik namni alghanliqi Uyghur edebiyati kéngishining qolgha keltürgen yene bir chong utuqi boldi.”

Ataqliq sha'ir, qazaqistan yazghuchilar ittipaqining ezasi abdughopur qutluqof qazaqistan yazghuchilar ittipaqi testiqlighan ‛qazaqistanning pexriy yazghuchisi‚ dégen shereplik namni alghan körünüsh. 2024-Yili 19-aprél, almuta
Ataqliq sha'ir, qazaqistan yazghuchilar ittipaqining ezasi abdughopur qutluqof qazaqistan yazghuchilar ittipaqi testiqlighan ‛qazaqistanning pexriy yazghuchisi‚ dégen shereplik namni alghan körünüsh. 2024-Yili 19-aprél, almuta
RFA/Oyghan

Omumen, Uyghur edebiyati, bolupmu qazaqistandiki Uyghur edebiyatining ötmüsh tarixi we bügünki ehwali heqqide almutadiki muxter ewézof namidiki edebiyat we sen'et instituti alimlirining bir qatar tetqiqatlarni élip barghanliqi melum. Ene shu tetqiqatchilarning biri, shu institutning bash ilmiy xadimi, filologiye penlirining doktori güljahan orda xanim bolup, u radiyomiz ziyaritini qobul qildi.

U Uyghur edebiyatining qazaqistan edebiyatida özige munasip orun igileydighanliqini tekitlep, mundaq dédi: “Muxter ewézof namidiki edebiyat we sen'et instituti her yili qazaqistan xelqliri edebiyatini tetqiq qilish bilen shughullinidu. Institutning xelq'ara munasiwetler bölümide qazaqistandiki barliq milletlerning edebiyati mexsus tetqiq qilinidu. Shularning qatarida Uyghur edebiyatimu özige layiq orunni igileydu. Uyghur yazghuchiliri peqet öz xelqiningla emes, belki qazaqistanning tarixinimu teswirlep, köpligen eserlerni yazdi. Shuning bilen bille ular qazaq we Uyghur xelqliri arisidiki dostluqni medhiyelidi. Abdughopur qutluqof ene shularning biridur.”

Xelq'ara “Alash” mukapatining sahibi, tonulghan sha'ir jemshit rozaxunof abdughopur qutluqofning mezkur ataqqa ige bolushining barliq Uyghur yazghuchilirini qattiq xushal qilghanliqini bayan qilip, mundaq dédi: “Heqiqeten ijadiyette adilliq bolush kérek. Shuning üchün men abdughopur akining köp yilliq ijadiyiti adil, munasip bahasini aldi, dep hésablaymen. U heqiqeten shu ataqqa mensup, layiq adem. Insanchiliq, ijadkarliq teripidin bolsun, uning emgiki shuninggha layiq. Men abdughopur akini shu atiqi bilen chin dilimdin tebrikleymen!”

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan dunya Uyghur qurultiyining bash meslihetchisi, siyasetshunas qehriman ghojamberdi, abdughopur qutluqofning sherqiy türkistan jumhuriyiti hökümitining köpligen ezalirining yarqin qiyapitini eslitidighanliqini tekitlep, mundaq dédi: “Abdughopur aka manga 1990-yilliridin buyan tonush. Bu kishining alahidiliki - u dunya Uyghur qurultiyining bu yerdiki barliq pa'aliyetlirige qatnishidu. Her qandaq pa'aliyetke shu pa'aliyetke munasiwetlik shé'ir yézip kélidu. Her qachan Uyghur mesilisi etrapidiki weqelerge inkas bildüridu. Uning yazghanliri xelqqe küchlük tesir qilidu, milliy ghururini kötürüshke yaxshi türtke bolidu. U tinmay weten témisi etrapida yéziwatidu. 80 Din halqip ketsimu, tinmay heriket qiliwatidu.”

Ataqliq sha'ir, qazaqistan yazghuchilar ittipaqining ezasi abdughopur qutluqof ependi. 2024-Yili 19-aprél, almuta
Ataqliq sha'ir, qazaqistan yazghuchilar ittipaqining ezasi abdughopur qutluqof ependi. 2024-Yili 19-aprél, almuta
RFA/Oyghan

Qehriman ghojamberdi abdughopur qutluqofning bügünki yashlargha ülge-ibret boluwatqanliqini, uni talantliq, istédatliq, wetenperwer sha'ir dep qaraydighanliqini bildürdi.

Igilishimizche, ötken esirning 50-60-yilliri kommunist xitayning chektin ashqan milliy zulumliri sewebidin sherqiy türkistandin ottura asiya jumhuriyetlirige köpligen Uyghur yazghuchilar köchüp chiqqan idi. Shulardin ziya semedi, mesümjan zulpiqarof, dolqun yasin, yüsüpbek muxlisof, batur ershidinof we bashqimu yazghuchilar qazaqistan'gha orunliship, bu elning edebiyatining tereqqiyatigha özlirining munasip hessisini qoshqan. Abdughopur qutluqofmu shular jümlisidindur. Uning “Qazaqistanning pexriy yazghuchisi” atiqini élishi, qazaqistan Uyghurlirini söyündürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.