Қазақистан уйғурлири бу йиллиқ қурбан һейтини қизғин күтүвалди

Алмутадин ихтиярий мухбиримиз ойған тәйярлиди
2023.06.28
Almuta-qurban-heyt--5 Алмута шәһириниң достлуқ мәһәллисидә откән қурбан һейт байримидин көрүнүш 2023-йил 28-июн, алмута
RFA/Oyghan

28-Июн күни қазақистандики уйғур җамаити муһаҗирәттә яшаватқан уйғурлар билән бир қатарда бу йиллиқ қурбан һейтни күтүвалди. Қазақистан җумһурийити уйғур елидин қалса уйғурлар нопуси әң көп җайлашқан оттура асия мәмликитидур. Бүгүн қазақистандики барлиқ мәсчитләрдә қурбан һейти намизи оқулди, уйғурлар қазақистандики башқа көплигән милләтләр билән бирликтә бу йилқи қурбан һейтни күтүвалди.

Һейт намизи оқулуп болғандин кейин, әнәнә бойичә уйғурлар зич олтурақлашқан йеза вә мәһәллиләрниң көпчиликидә нағра-сунайлар челинип, шох уссуллар ойналди. Мәхсус машиниларға орунлаштурулған нағра-сунайларниң авазлири коча-кочиларда яңриди.

Қазақистандики уйғурлар асаслиқи алмута шәһири вә алмута вилайити тәвәсидики йеза-қишлақларға җайлашқандур. Биз бу мунасивәт билән алмута вилайити әмгәкчи қазақ наһийәси ғәйрәт йезисиниң турғуни, дуня уйғур қурултийиниң вәкили бәхтишат мәмәтбақийеф әпәнди сөзләштуқ. У өз юртида уйғур, қазақ вә башқиму милләтләрниң мәсчиткә йиғилип биргә һейт намизини оқуғанлиқини, һәр милләт вәкиллириниң узун йиллардин буян инақ яшап келиватқанлиқини билдүрди.

У мундақ деди: “биринчидин, мән пүткүл дуня уйғурлирини қурбан һейт байрими билән чин қәлбимдин тәбрикләймән! бизму бүгүн сәһәрдә мәсчиткә берип, һейт намизи оқудуқ. Андин қәбристанлиққа чиқип, һаяттин өткән ата-анилиримиз, йеқинлиримиз, дост-бурадәрлиримиз бешида қуран оқудуқ. Арқидин һейт пәтиси қилдуқ. Қурбанлиқларни көп балилиқ аилиләргә, ата яки анисидин айрилип, еғир әһвалға чүшүп қалған аилиләргә, мәҗруһ кишиләргә тарқаттуқ. Қурбанлиқ қилинип җамаәт йиғилған өйләрдә, мәһәллимизниң бүгүнки әһвали, елимиз қазақистанниң һазирқи вәзийити, омумән хәлқимизниң бешиға чүшүватқан қайғу-һәсрәт билән бир қатарда хушаллиқлиримиз һәққидиму параңлар қилиштуқ.”

У йәнә уйғур елидики вәзийәт һәққидә тохтилип, мундақ деди: “әлвәттә, бизни мушу күндә ана вәтинимиздики қериндашлиримизниң тәқдири бәк ойландуриду вә тәшвишләндүриду. Бүгүнки күндә түрк-мусулман мәмликәтлириниң уйғурларға тутқан муамилиси вә сиясити бизни қаттиқ ечиндуриду. Шуниң үчүн долқун әйса башлиқ дуня уйғур қурултийи һазир уйғурларниң бүгүнки паҗиәлик тәқдирини пүткүл дуняға аңлитиш үчүн чоң ишларни қиливатиду. Шу мунасивәт билән мән барлиқ қериндашлиримни вә қандашлиримни уйғур хәлқиниң қануний һоқуқлирини башқиму азад-әркинликтә яшаватқан хәлқләргә охшашла һимайә қилишқа чақиримән. Хәлқимизгә азадлиқ, әркинлик вә хатирҗәмлик тиләймән.”

Бәхтишат мәмәтбақийеф йәнә бу йил өз йезисида икки чоң йеңилиқниң йүз бәргәнликини билдүрди. Униң ейтишичә, чоңлар вә яшларниң тәшәббуси билән йезидики мәсчит кеңәйтилип, йеңи услубта ясалған һәмдә қурбан һейти намизи оқулған. Шуниңдәк юқириниң көрсәтмиси билән йеза яшлиридин шаһзат мурат оғли мәсчитниң йеңи имами болуп сайланған.

Қазақистан уйғур яшлар бирликиниң әзаси қолдаш шәмшидиноф әпәнди мундақ деди: “һазир һөкүмитимизниң яшларға болған ғәмхорлуқи күчийиватиду. Йәни өз елини, хәлқини қәдирләш, дөләт тили қазақ тилини һөрмәтләштин ташқири башқиму милләтләрниң тилини, мәдәнийитини қәдирләш, әлвәттә, елимиз бирликиниң, хәлқимиз достлуқиниң келәчәк капалити болуп һесаблиниду. Шуниң үчүн бизму барлиқ мумкинчиликләрдин пайдилинип, тилимизни, маарипимизни, тарихимиз вә өрп-адәтлиримизни сақлап қелишқа тиришиватимиз. Шу җүмлидин қурбан байримиға охшаш әнәнилиримизни вә башқа мумкинчиликләрни яритип бериватиду. Пурсәттин пайдилинип, мән барлиқ яшлиримизни ата-бовилиримизниң изини бесип, өз хәлқи, ели үчүн хизмәт қилишқа чақиримән. Қурбан һейтиңлар мубарәк болсун! ”

Җумһурийәтлик уйғур етно-мәдәнийәт мәркизи йенидики ақсақаллар кеңишиниң рәиси ярмуһәммәт кебироф әпәнди мундақ деди: “қазақистандики йеза вә мәһәллиләрдә яшаватқан уйғурлар роза вә қурбан һейтлирини бирликтә, қизғин өткүзиду. Илгири, йәни совет дәвридә ундақ әмәс иди. Һейтта аһалә топ-топ болуп үч күн бир-бирини йоқлап, һейтлишиду. Миллий музика, нахша вә уссуллирини иҗра қилиду, шундақла миллий таамлирини тәшвиқ қилиду. Мушу арқилиқ өзлириниң миллий өрп-адәтлирини сақлап келиватиду. Болупму яшларниң мушундақ диний вә миллий байрамлиримизға болған позитсийәси қәтий өзгәрди. Уларниң динға вә миллий әнәнилиримизгә болған көз қаришиму яхши тәрәпкә өзгириватиду. Әлвәттә, һазирқи күндә биздики әркинликләрни тарихий вәтинимиздики әркинликләр билән селиштурушқа болмайду. У яқта миллий, диний кәмситишләрниң болуватқанлиқини биз яхши билимиз. Шуниң үчүн бу йәрдики мумкинчиликләрни пайдилинип, өзимизниң миллий кимликимизни сақлап келиватимиз.”

Алмута шәһириниң достлуқ мәһәллисидә откән қурбан һейт байримидин көрүнүш 2023-йил 28-июн, алмута
Алмута шәһириниң достлуқ мәһәллисидә откән қурбан һейт байримидин көрүнүш 2023-йил 28-июн, алмута
RFA/Oyghan

Ярмуһәммәт кебирофниң ейтишичә, заря востока мәһәллисидә асасий җәһәттин уйғурлар вә туңганлар яшайдикән. Мәһәллидә икки мәсчит болуп, уйғурларниң топлишип, һейт намизи оқуйдиған мәсчитигә миңдин ошуқ адәм йиғилип туридикән. У мәһәллидә нарәсмий мәлуматлар бойичә, 10 миңға йеқин уйғур туридиғанлиқини, шуниңдәк “мурат һәмрайеф” намидики мәктәпниңму һазирғичә мәвҗут болуп, у йәрдә уйғур балилириниң өз ана тилида билим алидиғанлиқини билдүрди.

 “алмута шәһири әвезоф наһийәлик баш йигит беши азат ибраһимоф әпәнди мундақ деди: “һәр йили роза һейт вә қурбан һейтларда алмутаниң уйғурлар көп яшайдиған достлуқ, султанқорған, заря востока, горний гигант мәһәллилиридә айәмләр наһайити дағдуғилиқ вә қизиқ өткүзүлиду. Өзүм туридиған достлуқ мәһәллисидә һәр йили шундақ әһвални байқашқа болиду. Уйғур, қазақ, түрк вә башқа милләтләр болуп, икки-үч миңға йеқин адәм қатнишиду. Бүгүнму шундақ болди. Һейт намизидин кейин нағричилар, сунайчилар машиниға олтурувелип, кочиму-коча меңип, шох аһаңлири билән хәлқни һәйран қалдурди. Мушундақ әһвални уйғурлар көп яшайдиған яркәнт шәһиридә, чонҗа, челәк йезилиридиму байқашқа болиду.”

Азат ибраһимофниң ейтишиға қариғанда, достлуқ мәһәллисидә 20 миңға йеқин уйғур аһалиси яшайдикән. Уйғурлар яшайдиған һәр бир йеза вә мәһәллиләрдә бирдин, һәтта иккидин мәсчитләр мәвҗут икән. Уйғурларниң әң көп йиғилидиған байрамлири роза һейт вә қурбан һейт болуп, уйғурлар бу байрамларни бәк күтидикән вә әзизләйдикән.

Игилишимизчә, һазир уйғурлар қазақистанниң алмута шәһири вә вилайитидин ташқири йәнә мәмликәтниң җәнубий районлиридиму яшайдикән. Сабиқ совет иттипақи йимирилип, қазақистан мустәқиллиқ алғандин буян та һазирғичә йеңи мәсчитләр селинип, барлиқ хәлқләрниң диний әркинликлиригә кәң һоқуқлар берилип кәлмәктә. Бу йилиму қазақистан диний башқармисиниң алаһидә пәрмани билән пүткүл әлдә үч күн қурбан һейтни тәбрикләш, шу җүмлидин һейтниң биринчи күнини дәм елиш күни қилиш бәлгиләнгән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.