Хитайни ақлиған қазақ зиялийси қаттиқ тәнқидкә учриди

Мухбиримиз әркин
2017-06-26
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Алтайниң көктоқай наһийиси қаратуңке йезилиқ һөкүмәтниң 12-апрел тарқатқан қазақчә‏-хитайчә икки тилда чиқирилған паспорт йиғиш уқтуруши.
Алтайниң көктоқай наһийиси қаратуңке йезилиқ һөкүмәтниң 12-апрел тарқатқан қазақчә‏-хитайчә икки тилда чиқирилған паспорт йиғиш уқтуруши.
Photo: RFA

Уйғур елидә туғулған қазақистанлиқ тәтқиқатчи дукән мәсумханоғли йеқинда русийә телевизийә қанилиниң зияритини қобул қилип, хитайниң уйғур елидики қазақларниң паспорт, йешил картилирини йиғивелишиға бәзи уйғур вә қазақларниң сүрийәгә берип диний радикал гуруһларға қатнашқанлиқи сәвәб болғанлиқини билдүргән.

Дукән мәсимханоғлиниң илгири сүрүшичә, хитай һөкүмити қазақистанға көчүп чиқип олтурақлишип қалған бәзи қазақ вә уйғурларниң сүрийәгә берип, сүрийәдики диний радикал қораллиқ гуруһларға қатнашқанлиқи сәвәблик уйғур районидики қазақларниң паспорт вә қазақистан йешил картини йиғивалған.

Бирақ дукән мәсимханоғлиниң юқириқи сөзи қазақистан ахбарати вә иҗтимаий таратқулирида ғулғула қозғап, оралманларниң йәни қазақистанға көчүп чиққан қазақ пуқралириниң қаттиқ наразилиқини қозғиған. Бәзи қазақ зиялийлар мәктуп елан қилип, дукәнниң бу учурни нәдин алғанлиқиға чүшәнчә беришини, қазақистан бихәтәрлик органлириниң дукәнниң ким үчүн ишләйдиғанлиқини тәкшүрүшини тәләп қилған.

Дүшәнбә күни қазақистанда олтурушлуқ зиялий дөләтбек әпәнди зияритимизни қобул қилип, бәзи кишиләрниң қазақистан қанун органлирини дукәнниң сөзлириниң раст-ялғанлиқиға чүшәнчә беришкә чақирғанлиқини билдүрди.

Дөләтбек мундақ дәйду: «бу ахбаратниң негизи хата болуп қалди. Бизниң қазақистан қанун, һоқуқ органлириниң уйғур вә қазақларниң сүрийәгә берип урушқа, диний радикал гуруһларға қатнашқанлиқиға даир һечқандақ бир мәлумати йоқ. Бизму буни тәләп қилип баққинимиз йоқ. Униң бу ахбаратни қәйәрдин алғанлиқини биз билмәймиз. Бу ахбаратни сиз қәйәрдин алдиңиз, кимдин алдиңиз, дегән соаллар қоюлуватиду. Башқилар қазақистан баш тәптиш әмәлдариға, ички ишлар министирлиқиға дукән мәсимқаноғли бу учурни қәйәрдин алди, бу учур раст болса растини ейтиңлар, ялған болса ялған дәңлар, дәп әрз қилди. Әгәр бу учур ялған болса, уни ялған ахбарат таратқанлиқи үчүн җавабкарлиққа тартиңлар, дәп қазақистан ахбаратида елан қилинди».

Дукән мәсимқаноғли әсли илидин болуп, 1980‏-йилларда хитай мәркизи милләтләр университетиниң қазақ тил-әдәбият кәспини пүттүргән һәм уйғур аптоном районлуқ язғучилар җәмийитиниң әзаси болған. Дукән 1990‏‏-йилларда қазақистанға көчүп чиққан. Һазир, қазақистан явро -асия университети хитай әдәбияти бөлүминиң мудирлиқини атқуруватқан дукән, 3-4 йил аввал ш һ т ниң «мәдәнийәт алмаштуруш» мукапатиға еришкән иди.

У 22‏-июн русийә 1‏-телевизийә қанилиниң зияритини қобул қилғанда мундақ дегән: «маву хитайниң шинҗаң районида диний радикаллиққа қарши туруш һәрикити елип бериливатиду. Йәни шинҗаңдин кәлгән қазақ ағиниләр, уйғурлар қазақистанға келип, йешил карта алғандин кейин яшлар сүрийәгә берип, җиһад урушиға қатнашқан. Улар қазақистанни өткүнчи бекәт қилип, сәуди әрәбистанға барған, у йәрдин шәрқий түркистан гуруһлириға қошулуп, хитайниң сияситигә қарши чиққан. Бизниң шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиниң террорлуққа қарши келишими бар. Шуңа, хитай оттурида қазақистанға берип келип турғанларниң паспортлирини йиғивалди».

Қазақистан хитайниң ш һ т вә униң бир бәлвағ бир йол стератигийәсидики муһим шерики болуп, хитайниң бу һәрикити қазақистандики оралманларниң , йәни чәтәлләрдин қазақистанға йәрләшкән қазақларниң қаттиқ наразилиқини қозғиған. Бәзи қазақ паалийәтчиләр алматада ахбарат йиғини чақирип, хитайға наразилиқ билдүргән иди. Бәзи қазақ вәкилләр йеқинда астанада өткүзүлгән дуня қазақ қурултийида бу мәсилини оттуриға қоюп, қазақистан һөкүмитиниң арилишишини тәләп қилған. Қурултайда президент назарбайеф ипадә билдүрүп, қазақистан ташқи ишлар министирлиқиниң хитай билән бу мәсилини сөзлишидиғанлиқини билдүргән иди.

Дөләтбекниң билдүрүшичә, һазир хитай һөкүмити уйғур елидики қазақларниң паспорт вә йешил картилирини қайтуруп берип, бу мәсилиниң һәл болғанлиқини, паспорт вә йешил картиси йиғивелинған бәзи қазақ оралманлириниң қазақистанға қайтип кәлгәнликини билдүрди.

Дөләтбек: «мән буни толуқ билимән. Уяққа берип-келип йүргәнләрниң қолиға йешил картиси вә паспорти қайтуруп берилди. Улар қазақистанға қайтип кәлди. Һазирчә һечким тохтитип қоюлғини яки тутуп қелинғини йоқ. Бир мәзгил шундақ җедәлләр болди. Һазир һәммиси нормаллишип бурунқи әһвалға қайтип кәлди. Паспорт, йешил картиларни йиғивелиш қанун билән болған әмәс. Икки дөләт һоқуқ органлири бурунқи шәрт бойичә шинҗаңдин қазақистанға көчүп келип йешил карта яки вәтәндашлиқ алғанларға һечқандақ бесим йоқ».

Дөләтбекниң қаришичә, қазақ пуқралириниң паспорт, йешил картисини йиғивелиш йәрлик даириләр чиқарған сиясәт болуп, бу бейҗиң һөкүмитиниң қарари әмәскән.

У мундақ дәйду: «бизчә бу бейҗиңниң сиясити әмәс. Бейҗиң хәлқара қаидиләргә әмәл қилишқа мәҗбур болиду. Бирақ бу шинҗаң уйғур аптономийәси өзиниң бәлгилик аптономийәлик һоқуқи барғу. Униң өз алдиға башқуруш усули бар. Ахбарат васитилиридә бу шинҗаңни башқурушқа кәлгән бир кишиниң қилған иши, дәп ейтиливатиду. Йәни бу шинҗаңни башқуруватқан бир адәмниң позитсийиси билән мунасивәтлик дейишиватиду. Бу йәккә адәмниң өзиниң йолға қоювалған сиясити болғачқа бу түзитилди, дәп әл-юрт хушал болуватиду».

Биз дүшәнбә күни алтай вилайитигә телефон қилип, қазақларниң паспорт вә йешил картилириниң қайтуруп берилиш әһвалини сүрүштүргән болсақму, сақчилар соалимизға җаваб беришни рәт қилди. Җеминәй наһийәсидики бир сақчиханиниң хитай башлиқи, соалимиз болса җеминәйгә келишимиз керәкликини билдүрди.

У: «сән зиярәт қилмақчиму, сән зиярәт қилмақчи болсаң бу йәргә кәлгин. Ким паспортни йиғивалди, дәйду. Сән йиғивалғанлиқини көргәнмидиң. Сән йиғивалди, десәң йиғивалған боламду. Зиярәт қилмақчи болсаң, мухбирлиқ кинишкаңни елип бу йәргә келишиң керәк» деди.

Пикирләр (1)
Share

Арман

Дин Алматы

Ассалаумағалайкум көп-көп рақмет осы радио ұжымына !! Дүкен Мəсімхан деген Қытайдың нағыз шпионы екенін бірден білдіріп алды, себебі ол оқытушы бола тұрып, қытайдән келгендердің қашан Сирия ға немесе Арабия ға барғанын , соған байланысты Қытай осындай заң шығарып жатыр деп Қытайды тап-таза етіп, ақтап қазаттарды террорист деп қаралап шыға келеді. Жыл сайын Қытайдың мықты университеттері Дүкенді шақырып оған түрлі сыйлықтар жасап, оны барынша өздеріне қызмет етуге күш салады. Кезінде қытайды жамандап мақала жазатын , Қытайдың жауы болған Дүкен бұл күнде Қытайдың ең сүйікті адамы болып жүр, неге? ???

Jun 26, 2017 09:42 PM

Толуқ бәт