Qazaqistan Uyghurliri üch kündin buyan noruz bayrimini qutlimaqta

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2022-03-23
Share

Melumki, ottura asiya xelqliri bilen bir qatarda qazaqistandiki Uyghurlarmu ottuz yil dawamida noruz bayrimini daghdughiliq ötküzüp kelmekte. Uyghurlar bu bayram dawamida dunyadin ötken uruq-tughqanlirini, dost-buraderlirini, xolum-qoshnilirini we bashqilarni eslep, du'a-tilawet qilish, musibet bolghan öylerni petilesh, shundaqla her qandaq yaxshi-sowabliq ishlarni qilish ishlirini yürgüzüp kelmekte. Shuningdek özlirining milliy sen'itini, örp-adetlirini, ta'amlirini terghib qilip kelmekte. Lékin axirqi ikki yil dawamida dunyagha tarqalghan korona wirusi wabasi munasiwiti bilen bashqa memliketler qatarida qazaqistandimu noruz bayrimini ammiwiy rewishte nishanlash men'i qilin'ghan idi. Bu yil hökümet teripidin bixeterlik chariliri yumshitilip, noruz bayrimini nishanlash ruxset qilindi. Shu sewebtin Uyghurlar zich olturaqlashqan barliq sheher we yézilirida yurt-jama'etchilik aktiplirining, medeniyet merkezlirining, yashlarning uyushturushi bilen noruz bayrimi atap ötüldi. Shu jümlidin almuta wilayitining emgekchiqazaq nahiyesige qarashliq bayanday yézisida noruz bayrimigha béghishlan'ghan murasim ötküzülüp, uninggha almuta shehiridin kelgen bir guruppa Uyghur ziyaliyliri ishtiraq qildi. Bayandayda yashawatqan Uyghur we qazaqlar birliship ötküzgen bu murasimni yéza hakimi shatliq adilof tebrik söz bilen achti.

Nöwette sözge chiqqan jumhuriyetlik Uyghur étno-medeniyet merkizi re'isining orunbasari, jumhuriyetlik “Uyghur awazi” gézitining bash muherriri érshat esmetof birlik, ittipaqliq, Uyghur-qazaq dostluqi heqqide toxtaldi.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan bayanday yézisining turghuni, péshqedem ustaz zeytunem turdiyéwa xanim mundaq dédi: “Xelqimizning mediniyet tarixi qanche qedimiy bolsa, uning her xil murasimliri shunchilik qedimiydur. Noruz peytide ejdatlirimiz öz qoshaqlirida noruzni xushalliq bayrimi, tün we künning tengshilidighan peytide, yazni her küni noruz bolushini tiligen. Bayanday asasiy ottura mektipining oqughuchiliri teripidin teyyarlan'ghan bayramliq konsért her tamashibinning könglidin chiqti, désem mubalighe emes. 7-8-Sinip oqughuchiliri teripidin qazaq, Uyghur xelqlirining örp-adetliridin sehnilik körünüshliri körsitildi.”

Murasim dawamida érshat esmetof, “Méktep” neshriyati Uyghur tehriratining bashliqi rexmetjan ghojamberdiyéf, “Uyghur awazi” gézitining bölüm bashliqi shemshidin ayupof, almuta shehiridiki “Meripet” meshripining bégi bextiyar soyuzoflar bayanday yézisining yurt-jama'etchiliki bilen bolghan uchrishishta ana tilini, oqutush Uyghur tilida yürgüzülidighan mektep we siniplarni saqlash, bu yönilishte teshwiq-terghib ishlirini birliship yürgüzüshni kücheytish mesililirini muhakime qildi.

Ziyaritimizni qobul qilghan “Turan” uniwérsitétining oqutquchisi, tarix penlirining kandidat doktori zulfiye kerimowa xanim mundaq dédi: “Tarixtin belgilikki, bizni, yeni türkiy xelqler bilen pars xelqlirini ezeldin hemmimizge ortaq bolghan noruz, yeni yéngi yil bayrimi birleshtürüp kelgen hem u chong tentene we daghdughiliq bilen nishanlap kéliwatqan eneniwiy we söyümlük bayramlarning birige aylan'ghan idi. Eyni waqitlarda uluq mutepekkürlirimiz mehmut qeshqerining ‛türkiy tillar diwani‚ we yüsüp balasaghunining ‛qutadghu bilik‚ oxshash ölmes yazma yadikarliqlirida noruz bayrimi tilgha élin'ghan idi. Uyghur xelqining éghiz ijadiyitide, shu jümlidin qedimidin toqughan qoshaqlirida noruzni ‛uluq ay, uluq kün, yaxshi sa'atta bashlan'ghan ish ronaq tapidu‚, ‛yil qandaq bashlansa, shundaq axirilishidu‚ dep bahalighan iken.”

Zulfiye kerimowa noruz bayrimining qazaqistanda qandaq qilip resmiyleshkenliki heqqide toxtilip, mundaq dédi: “Qazaqistanda 1926-yildin 1988-yilghiche bolghan ariliqta noruz bayrimi diniy bayram hésablinip, hökümet tereptin resmiy étirap qilinmay kelgen idi. Peqet qazaqistan musteqillikke ériship, dölet rehbiri 1991-yili 15-martta ‛xelq bahar bayrimi toghriliq‚ permanni imzalighandin buyan noruz bayrimini nishanlinip kelmekte. 2001-Yili noruz bayrimi dölet bayrimi bolup békitildi. 2009-Yildin tartip bu bayram 21-marttin 23-martqiche üch kün resmiy nishanlinidighan bolghan. Tarixiy wetinimizde noruz oxshash bayramlarni erkin ötküzüsh hökümet teripidin chekliniwatqan bir waqitta qazaqistandiki Uyghurlar bu bayramni peqet oyun-külke bilenla ötküzmey, belki özlirining ana tilini, milliy örp-adetlirini, ma'aripini, medeniyitini, sen'itini, edebiyatini terghip qilishni adetke aylandurghan. Pursettin paydilinip, barliq qérindashlarni noruz bayrimi bilen chin yürikimdin tebriklep, xelqimizge xatirjemlik, bériket we bexit tileymen.”

Igilishimizche, noruz bayrimida Uyghurlarning oghlaq tartish yaki at beygisi, milliy küresh-chélishish musabiqe oyunliri, gülenggüch oyuni, chaqpélek oyuni, buqa, qoshqar, xoraz soqushturush, it talashturush oyunliri uyushturulup kelgeniken. Uyghurlar her xil chalghu eswapliri bilen noruz qoshaqlirini, Uyghur “On ikki muqam” küy, ghezellirini we her xil mezmundiki shox we mungluq xeliq naxshilirini yangritip, milliy usullirini ijra qilip kelgen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet