Qelbinur sidiq: “Akamning tuyuqsiz ölümi mende küchlük guman qozghidi”

Muxbirimiz gülchéhre
2023.04.13
qelbinur-sidiq-akisi-tursun-sidiq.jpg Lagér shahiti qelbinur sidiq xanim akisi tursun sidiq ependi bilen. 2016-Yili 22-may, ürümchi.
Qelbinur Sidiq teminlidi

Ikki kündin buyan, ijtima'iy taratqularda gollandiyediki lagér shahiti qelbinur sidiq xanimning akisi tursunjan sidiqning, 11-aprél küni doxturxanida tuyuqsiz qaza qilghanliq xewiri Uyghur jama'itide küchlük endishe qozghidi. Lagér shahiti qelbinur sidiq xanim, özining ilgiri oxshimighan lagérlarda xitay tili oqutquchisi bolup ishleshke mejburlinish jeryanida körgenliri asasida xitay hökümitining lagér siyasiti we irqiy qirghinchiliqini küchlük shekilde ispatliq anglinip kelmekte idi. U, hem shu sewebtin ürümchidiki qérindash we uruq tughqanlirining xitay da'irliri teripidin köp qétim soraq qilinip, izchil qattiq bésim we tehdit astida yashap kéliwatqanliqini éytqanidi.

Qelbinur sidiq xanim, yene bir lagér shahidi gülbahar xatiwaji xanim amérikadiki Uyghur kishilik hoquq qurulushining orunlashturushi bilen 20-marttin 5-aprélghiche amérikada élip barghan ziyariti jeryanida, amérika dölet mejlisining “Amérika-xitay istratégiyelik riqabet pewqul'adde komitéti” da guwahliq bergenidi. Ular yene bu 15 künlük amérika ziyaritide muhim dölet organliri hemde, kishilik hoquq fondi qatarliq kishilik hoquq teshkilatliri bilen körüshüp, Uyghur irqiy qirghinchiliqining amérika we xelq'arada qaytidin diqqet qozghishigha türtke bolghanidi.

Gollandiyediki qelbinur sidiq akisining ushtumtut ölümidin chongqur qayghu we musibet ichide bolsimu ziyaritimizni qobul qildi.

Uninggha bu qayghuluq xewer bélgiyediki jiyen oghli teripidin yetküzülgen. Qelbinur ikki yildin buyan héch körüshüp baqmighan ürümchidiki musibet ichidiki a'ilisi bilen ipadiligüsiz gunahkarliq tuyghusida körüshkenlikini we xitay hökümitining özi seweblik a'ilisidikilerge yürgüzüwatqan zulumliridin derghezepke kelgen bolsimu yenila qalghan uruq tughqanlirining amanliqidin endishe qiliwatqanliqini bildürdi.

Uning qérindashliridin sorap bilishiche, akisi tursunjan zukam we yötel alametliri seweblik, ayali uni 9-aprél küni, aptonom rayonluq xelq doxturxanisigha késel körsetkili aparghan. U doxturxanida jiddiy qutquzush bölümige élin'ghan we etisi 10-aprél küni doxturlar uning qutquzush ünüm bermey ölgenlikini dégeniken.

Qelbinur sidiqning éytishiche, emma doxturxana tursunjan sidiqning qaza qilishigha a'it héchqandaq seweb yaki di'agnoz körsitip bermigen.

Qelbinur si'idiq yene xitay da'irilirining musibet ichidiki bu a'ilige derhal dölet bixeterlik idarisi xadimlirini ewetkenliki, hetta ularning öz qérindashlirigha özini bu ölümdin xewerdar qilmasliq heqqide tehdit salghanliqidinmu xewerdar bolghan. U, bu bir qatar ehwallarning akisining tuyuqsiz ölümining sewebidin guman qilishtiki yene bir amil ikenlikini otturigha qoydi.

Qelbinur sidiqning ürümchidiki a'ilisi bilen undidarda körüshüshi jeryanida, qérindashliri uninggha “Akam bihude ketti” dep azabliq tekrarlighan. Bu uning gumanini yenimu kücheytken.

Qelbinur sidiqning bildürüshiche, uning akisi tursunjan sidiq besh balining chongi bolup, a'ilide qelbinur bilen hemmidin yéqin iken. U, bekmu köyümchan we xush-chaqchaq iken. Bir qanche yil ilgiri yürekke tirek qoyghandin bashqa uning salametlikimu yaxshi iken. Tursunjan sidiq, 1956-yili ürümchide tughulghan bolup, ürümchi saybagh rayonluq xelq hükümitide 40 yil kadir bolup xizmet qilip 2016-yildin ilgiri pénsiyege chiqqan iken. U ilgiri ürümchi sheherlik saybagh rayoni sheher qurulush idarisi partiye guruppisining sékrétari we idare bashliqi qatarliq wezipilerni atqurghaniken. Qelbinur 2019-yili lagérlar heqqide gollandiyede guwahliq pa'aliyetlirini bashlighandin buyan ikki perzentning atisi bolghan tursunjan, pütün a'ilisi we qérindashliri bilen teng, xitay hökümitining tehditige uchrashqa bashlighan.

Qelbinur sidiq akisining köp qétim soraq qilin'ghan we saqchilarning tehditlirige uchrap kelgen bolsimu, lékin uning axirqi qétim özi bilen téléfonda körüshkinde: “Singlim men sendin pexirlinimen” déyeligeniken. Akisining bu sözi qelbinurgha zor medet bolup kelgeniken.

Ijtima'iy taratqulardiki inkaslardin melumki, xitayning tehditlirige qarimay pidakarliq körsitip kéliwatqan qelbinur sidiq xanimgha kelgen bu musibettin, muhajirettiki Uyghurlarmu qayghurmaqta. Qelbinur uchrighan bu tuyuqsiz rohi zerbining tesirliridin endishe qilishmaqta iken. Dunya Uyghur qurultiyining re'isi dolqun eysa bu qayghuluq xewerni anglighan haman derhal hey'et teshkillep, qelbinurdin hal sorap we uninggha medet bérish üchün gollandiyege kelgen. Dolqun eysa: “Qelbinurning akisi xitay hökümitining ziyankeshlikige uchridi” dep qaraydighanliqini bildürdi.

Amérikadiki Uyghur kishilik hoquq qurulushining diréktori ömer qanat ependi, qelbinur sidiq xanimning 23-mart lagér shahiti gülbahar xatiwaji bilen birlikte, amérika dölet mejlisi qarmiqidiki amérika-xitay istratégiyelik riqabet pewqul'adde komitéti chaqirghan mexsus guwahliq yighinida guwahliq bérip hemde 27-mart küni kaliforniye shtat mejliside guwahliqtin ötüp, HR25 nomurluq Uyghur irqiy qirghinchiliqini eyiblesh we mejburiy emgek mehsulatlirini cheklesh qarar layihesining toluq awaz bérishi bilen qobul qilinishida türtkilik rol oynighanliqigha yuqiri baha berdi. Shundaqla u qelbinurning bu ghelibilik seperdin qaytishighila, akisining tuyuqsiz qaza qilishini “Tasadipiyliq dégili bolmaydu” dep hésablaydighanliqini bildürdi.

Ömer qanat ependining bildürüshiche, qelbinurning akisining bu qayghuluq qismitidin amérika hökümiti we munasiwetlik organlarmu qisqa ariliqta xewer tapqan we buninggha jiddiy qarimaqtiken.

Akisining ölüm xewiri gerche qelbinurning qelbini chongqur azablighan bolsimu, lékin u bügün 13-april argénténa xelq'ara sotining adwukatliri bilen körüshüp, dunya Uyghur qurultiyi bilen Uyghur kishilik hoquq qurulushi birliship qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayet sadir qiliwatqan xitay hökümiti we emeldarlirini sotlash heqqide argéntina sotiqa sun'ghan erz üchün, guwahliq bergen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.