Лагер оқутқучиси қәлбинур: мән у йәрдә көргән қирғинчилиқ ичимгә патмиди (4)

Мухбиримиз гүлчеһрә
2020-10-01
Share
qelbinur-sidiq-lager-shahiti-2.jpg 28 Йиллиқ истажға игә башланғуч мәктәп хәнзу тили оқутқучиси қәлбинур сидиқ ханим. (Вақти вә орни ениқ әмәс)
Qelbinur Sidiq teminligen

Хитай уйғур диярида лагерларни қуруштин бурунла районда қозғитилған «қошмақ туғқанлишиш» сиясити, хитай һөкүмити чен чуәнгони тибәттин уйғур аптоном райониға 2016-йилиниң оттурилири йөткәп кәлгәндин кейин, «бәштә бир болуш» тәдбири арқилиқ йеңи бир басқучқа киргән. Бир милйон кадир сәпәрвәр қилинип «қошмақ туғқанлишиш» ни иҗра қилидиған хитай кадирларниң иккинчи сепи шәкилләнгән. 2017-Йили майда, хитай һөкүмити «бәш биллә болуш» намлиқ йеңи программини елан қилди.

Лагер шаһити қәлбинур сидиқниң баян қилишичә, әслидила һәр йили милләтләр иттипақлиқ ейи қилип бекитилгән 5-айдики бир айға созулидиған паалийәтләрдә, улар хитайлар билән адәттә биллә елип бармайдиған, уссул ойнаш, нахша ейтиш, тамақ етип йейиш, соғат бериш, өйигә меһманға бериш дегәндәк ишларни қилишқа мәҗбур болуп кәлгән. Бу сүний иттипақлиқ кәлтүргән бизарлиқ йәтмигәндәк, 2017-йилиға кәлгәндә хитай кадири туғқан болуп кирмигән бирму уйғур аилиси қалмиған. Даириләр буниңдики мәқсәтни «бөлгүнчилик, ашқунлуқ вә террорлуқтин ибарәт «үч рәзил күч» ниң бузғунчилиқиниң сиңип киришиниң алдини елиш дәп чүшәндүргән. Буниң билән уйғурлар милйонлиған көзитиш аппаратлири, мәҗбурий назарәт қилиш деталидин башқа, «қошмақ туғқан» дин ибарәт әр җинслиқ ят милләттин болған күтүлмигән меһманниң өйигә халиғанчә келип, йәп-ичип, һәтта улар билән бир өйдә қонидиған әһвалларға дуч кәлгән.

«Туғқан» ниң хорлиши һәптиләп давам қилидиған болди

Қәлбинурниң ери ишләватқан үрүмчи тәңритағ қурулуш материяллар ширкитиниң хитай директори 56 яшлиқ фаң зуң вә аяли униң аилисигә «туғқан» қилип қоюлған. Бу хитай хоҗайин дәсләптә аяли билән биллә кәлгән. 2017-Йили 12-айда даириләр айда бир «милләтләр иттипақлиқи һәптилики» ни бекиткән һәмдә «туғқанлар» программиси йолға қоюлуп, бу мәҗбурий теңилған хитай туғқанлар уйғурларниң өйидә бир һәптә уда биллә яшайдиған болған.

Қәлбинур бу һәқтә мундақ деди: «һөкүмәт биздин, бекитилгән хитай туғқанлар билән‹биллә яшаш, биллә тамақ етиш, биллә ғизалиниш, биллә өгиниш, биллә ухлаш'дәп тәләп қилди. Аяллар чоқум бир әр хән кадириға «туғқан» болуши, әрләрдә чоқум хитай аял «туғқан» болуши керәк. Дәсләптә улар бизгә, һәр үч айда бир һәптә биллә турушимиз керәкликини ейтти. Әмма бу наһайити тезла айда бир қетим бир һәптигә өзгәрди. Бу пилан мени һәйран қалдурди. Мән биллә ишләш, өгиниш вә биллә ғизалинишқу бопту, әмма немишқа биллә яшап, улар билән биллә ухлишимиз керәк? хитайлар өзиниң туғқанлири билән шундақ бир кариватта ятамду әҗәба?»

Қәлбинурниң хитай туғқини шундин кейин қелбинурға йүк қилишни халимайдиғанлиқини баһанә қилип, аялини биллә елип кәлмәй өзила келидиған болған. Бу хитай қәлбинурниң өйидә һәптиләп туридиған болған вә вақит узарғансери униң бәд-бәшир нийәтлири техиму очуқ ашкарилинишқа башлиған.

Бу хитай кадирниң қәлбинурниң өйидә уни «сөйүш», «қолини тутуш», «иссиқ сақлаш» үчүн кариваттин тәң бәһрилинишни халайдиғанлиқи тоғрисида тәлипини оттуриға қоюп һәр хир пурсәттә паракәндә қилиши адәткә айланған. У һәтта қәлбинурниң ериниң алдида қәстән униң ғуруриға тегип, қәлбинурниң йүзини силап туруп уйғур тамақлирини вә уйғур аяллирини қанчилик яхши көридиғанлиқини ейтқан.

Ғурури дәпсәндә қилинған қәбинур яхши көргән ериниң, бу сәскинишлик хитай ғуҗайининиң қилиқсизлиқлири алдидики амалсизлиқиға ечинған. У хитайниң һәддидин ашқан әхлақсиз тәләплирини өзи әқил билән рәддийә берип қутулған. Қаттиқрақ рәдийәсигә учриғанда у хитай қәлбинурға «мән бир туғқан болғачқа, қанунлуқ һалда сени сөйәләймән, қучақлаймән вә сән билән ухлиялаймән» дегән.

Бизниң қаршилиқ турмақ наразилиқимизни ипадиләш һоқуқимизму йоқ

Қәлбинур: «әгәр мән наразилиқини көрситишкә җүрәт қилсам, у мени яхши көрмиди дәп әйибләйду, бәзидә у мениң һуҗрисида ухлишимни арзу қилатти. Әгәр йолдишим болмиса, у һәддидин ашқан һалда һәвәслирини ипадиләйтти, әмма мән униң алға илгирилишини рәт қилип қечип қутулалидим. Бәзидә ашханида ялғуз қалаттим бундақ чағларда у маңа җинсий паракәндичилик салиду» дәп баян қилди.

Қәлбинур улуғ кичик тинивелип: «әлвәттә биз һечқандақ қаршилиқ күрситәлмәйттуқ, бизни сақчиға чақсила тутуп кетиләттуқ» дәйду.

Бу хитай уларниң өйидә бикарлиқ йәп ичип, қилиқсизларни раһәт ипадиләп йәнә техи уларға хитай һөкүмитиниң сиясәтлирини пәш қилип, һийлигәрлик билән қорқутқан.

Қәлбинур: «униң еғизимиздин тутувалғидәк сөз чиқип кетишини күткәндәк синашлириға қарита давамлиқ һошярлиқимизни сақлишимиз керәк иди» дәйду. У йәнә, униң «бу өйдә чошқа гөши йемәйдикәнсиләр. . .» Дегәндәк соаллириға күлүмсирәп тутуп: «чошқа гөшини йемәсликкә башқа сәвәб йоқ, бәк майлиқ болғачқа зиян қилидикән» дегәндәк сөзләр билән қайил қилишқа тиришқан.

Қәлбинур һәр нөвәт хитай туғқини кәлгинидә өйниң ичини ялған күлгә, ялған махташлар толған сүний бир кәйпият қаплайдиғанлиқини, әмма әр аял иккиси бурухтумлуқтин буғулғандәк болидиғанлиқини билдүрүп: «һәр қетим у хитай бир һәптә туруп кәткәндин кейин әр-хотун иккимизму һәптиләп гәп қилишмайттуқ. Бир биримиздин ағриниш, ғуруримизниң дәпсәндә қилиниши, хорлуқ вә бесимлар вә амалсизлиқ иккилимизниң аилә һаятимизни өзгәртти, мунасивәтлиримизниң соғуқлишишиға сәвәб болди» деди.

«Қошмақ туғқан дегини һөкүмәт қоллиған басқунчилиқтин башқа нәрсә әмәс»

Қәлбинур йәнә: мәнғу ери бар бир аял, бу аталмиш хитай туғқанларниң ери йоқ тул аял вә ата-анилири лагерға елип кетилгән қизларниң өйлиридә немиләрни қилидиғанлиқини қияс қилалмаймән» дәйду.

У хитай кадир қәлбинурға наразилиқини ипадилигәндә «силәр мени яхши көрмидиңлар, мән бу туғқанчилиқтин пәқәт һузурлинип бақмидим, башқа төвәнгә чүшкән кадир үлпәтлирим, тонушлирим туғқан аяллардин бәк һозурлинипту. Маңа телефонлирида видийо тартип көрситип қойди» дәп, һөкүмәтниң қошмақ туғқан сияситиниң әмәлийәттә, хитай кадирларниң болмиғур һәвәслирини қандурушиға қулайлиқ яритип бәргәнликини ашкарлиғаникән.

Бу сиясәт ашкариланғандин кейин гәрчә мәтбуатларда хәвәрләр берилип, буниң хитайниң уйғурларниң диний етиқад, өрп-адәтлирини контрол қилиш вә йәниму илгирилигән һалда уларни көзитиш, назарәт қилишни мәқсәт қилған сиясәт дегәндәк мулаһизиләр мәйданға кәлгән. Һалбуки бу хил сиясәт вә тәдбирләрниң қандақ иҗра қилиниватқанлиқини өз бешидин өткүзгән қәлбинур сидиқ ич-ичидин чиққан бир хил азаблиқ пиған билән «бу, һөкүмәтниң орунлаштурған вә қоллиған басқунчилиқ сияситидин башқа нәрсә әмәс» дәп баһалайду.

Наһайити аз сандики гуваһчи вә шаһитлар хитай һөкүмитиниң уйғурларға елип бериватқан сиясәтлириниң әсли маһийитини ечишта интайин ачқучлуқ рол ойнимақта. Қәлбинур сидиқ вә башқа лагер шаһитлириниң радийомиз вә башқа ахбаратларға тәмин әткән дәлил-испат вә гуваһлиқлири, хәлқара җәмийәтниң хитай һөкүмитиниң уйғур елидә инсанийәткә қарши җинайәт өткүзүватқанлиқи вә ирқий қирғинчилиқ елип бериватқинини җәзимләшүрүшидә муһим рол ойнимақта.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.