Қәлбинур сидиқ: икки нәпәр виҗданлиқ оқутқучиниң қисмити йүрикимни азаблайду

Мухбиримиз гүлчеһрә
2020-10-09
Share
Exmet-Turghun-lager.jpg Хитай мудирниң уйғур оқутқучиларни хорлиғанлиқини әскәрткәнлики үчүн лагерға әкетилип из-дерики болмиған виҗданлиқ оқутқучи әхмәт турғун әпәнди.
Qelbinur Sidiq teminligen

«Бу йил оқутқучилар байрими йәни 9-айниң 10-күни оқутқучи болғиниға 30 йил толған болиду» дәйду қәлбинур сидиқ ханим. У лагерға оқутқучи қилип әвәтилиштин бурун 28 йил хизмәт қилған 24-башланғуч мәктәптә 2017-йилидин буян униң оқуғучилириниң йерими азлап кәткән, һәтта оқутқучиларму барғанчә азлиған. Униң көңлини һәммидин йерим қилидиғини, хизмәтдашлиридин икки нәпәр виҗданлиқ тәнтәрбийә оқутқучисиниң туюқсиз тутқун қилинғандин кейинки ечинишлиқ қисмити. Уларниң бири тутулғандин кейин из-дерики йоқ йәнә бири болса намәлум сәвәбләр билән өлүп кәткән.

Қош тил мәктәпкә өзгәргәндин кейин 76 нәпәр уйғур муәллимдин аран 16 си қалған

Қәлбинур сидиқ өзи 28 йил хизмәт қилған үрүмчи шәһәрлик 24-башланғуч мәктәпниң қош тиллиқ мәктәп қилип өзгәртилмәстики чағлирини худди бир чоң уйғур аилисигә охшитиду. «Мәктипимиз пүтүнләй миллий мәктәп иди, оқутқучи-оқуғучилар һәммимиз, өзимизла болғачқа бәкму азадә аҗайип хушал чағлар икәндуқ, оқуғучилар балилиримизға, оқутқучилар өзара қериндашларға охшайттуқ. Қачаники 2004-йилидин башлап хитай мәктәп билән бирләшкәндин кейин, худди қабаһәтлик чүштәк мәктипимиздә асман земин өзгиришләр болди» дәйду қәлбинур.

Қәлбинур хитай тили оқутушидин башқа, мәктәптики архип хизмитигә мәсул болғаникән. Шуңа у «мәктәпниң санлиқ истатестика мәлуматлирини яда биләттим» дәйду.

Униң дейишичә 2004-йили бу мәктәптә җәмий 76 нәпәр уйғур оқутқучи болуп мәктәпниң мудир қатарлиқ мәмурийитидикиләрму уйғур оқутқучилар икән. Хитай мәктипи билән бирләштүрүлгәндин кейин, хитайлаштуруш маарипиниң қәдәмму-қәдәм күчәйтилишигә әгишип 2018-йили қәлбинур пенсийигә мәҗбурий чиққан вақитта мәктәптә қалған уйғур оқутқучилар32 нәпәргә қисқарған. У уйғур дияридин айрилиш алдида болса бир йилға йәтмигән вақитта уйғур оқутқучиларниң сани техиму азлап 16 ға чүшкән. Қалғини һәммиси 104 нәпәр хитай оқутқучи икән.

Әхмәт муәллимни хитай мудир қәстлигән болуши мумкин

Қәлбинурниң ейтишичә, униң бу мәктәптики гүзәл әслимилириниң орнини 2017-йилидин башлап, униң қәдирлик хизмәтдашлириниң ечинишлиқ қисмәтлири қалдурған қәлб ярилири игиләп кәткән.

24-Башланғуч мәктәпкә ли хоңҗүн исимлик хитай мудир болғандин кейин, уйғур оқутқучилар давамлиқ тәнқид вә тәнбиһ нишаниға айланған. Хитай һөкүмитиниң уйғурларниң тил-йезиқ вә мәдәнийитини йоқитиш сиясәтлири барлиқ уйғурларға қаратқан бастуруш, кәмситиш сиясәтлири бу мәктәптиму өз ипадисини тепишқа башлиған.

Хитай мудир уйғур оқутқучиларниң ашкара ғуруриға тегип, : «мән силәрни йиғишштуримән», «һазир дегән биз муһим орунда, силәр дегән қулға охшаш» дәйдиған гәпләрни қилидиған болған. Униң уйғур оқутқучиларға яғдуруватқан һақарәтлиригә, адаләтсизликкә чидап туралмиған тәнтәрбийә оқутқучилиридин әхмәт турғун ахири «һәддиңдин аштиң, биз алий мәктәпләрни пүттүрүп кәлгән оқутқучилар, бундақ қилишқа һәққиң йоқ!» дегиничә униң яқисиға есилған.

Башқа оқутқучиларниң бесиши билән бу хилдики ихтилаплар бир қанчә қетим йүз берип, бесиққан болсиму лагерлар башланған мәзгилдә, 2017-йили 6-айниң бир күнидә, әхмәт муәллим мәктәпниң дәрвазиси алдидинла, сақчилар тәрипидин бешиға қара халта кийгүзүлүп тутуп кетилгән.

45 яшлиқ, бәхтлик аилиси вә бир балиси бар, кәсипчанлиқи, мәсулийәтчанлиқи билән һәммини қайил қилған әхмәт турғун мәктәпниң челиш вә путбол командилириниң мәшқавули болуп, һәр түрлүк мусабиқиләрдә униң командилири йүзлигән алтун медал вә ләвһәләрни қазинип мәктәпкә шәрәп кәлтүргән. Бу нәтиҗилик вә виҗданлиқ оқутқучи шу сәвәбсиз тутуп кетилгәнчә һазирға қәдәр хәвири йоқ икән.

Қәлбинур: «мәктәптикиләр һәммимиз әхмәтниң тутқун қилинишини, ли хоңҗүн дегән қәбиһ хитай мудирниң униңдин өч елиши дәп гуман қилдуқ, әмма һечнемә дейәлмидуқ, сориялмидуқ» дәйду.

Әкбәр муәллим уйғур қиз оқуғучини қоғдиғини үчүн өлтүрүлди

«Буниңдинму ечинишлиқи бар» дәп сөзини давамлаштурди қәлбинур сидиқ боғулған авазини түзүвалғандин кейин, әкбәр авут исимлик йәнә бир көзгә көрүнгән тәнтәрбийә муәллиминиң ечинишлиқ өлүми һәққидә сөзләп бәрди.

Әкбәр муәллим икки балиси бар, әмдила 40 яшта болуп мәктәптә һәтта шәһәрдики маарип саһәсидә һәммимиз амрақ аҗайип есил хуйлуқ бир бала иди. Хизмәтдашлиримдин аңлишимчә, әкбәр муәллим, у 2018-йили 9-айда хотән қарақаштики бир йеза мәктипигә бир йиллиқ хизмәткә чүшүрүлгән. Бир күни мәйданда йүргән әкбәр муәллим оқутуш бинасиниң биринчи қәвәт каридоридин ечинишлиқ чирқириған авазини аңлап йүгүрүп киргән. Ичкиридин кәлгән хитай оқутқучи 10-11 яшлардики 5-йиллиқта оқуйдиған бир уйғур қиз оқуғучини қаттиқ уруватқаникән. У хитай оқутқучи, әкбәрниң «қолуңни тарт, қиз балиниму бундақ урамсән?» дегинигә унимай, у қизниң дәрс билмигини, тапшуруқ ишлимигинини баһанә қилип уруштин пәслимигән. Әкбәр муәллим чидап туралмай ахири берип хитайниң гелини сиққан вә тамға бир нәччини үстүргән.

Бираздин кейинла сақчилар уни бесип елип кәткән. Әкбәр муәллим 10 күндәк тутулуп қоюп берилгән болсиму, 10 күндин кейин қайта тутулған 11-айда әкбәр муәллимниң өзи әмәс бәлки җәсити үрүмчигә қайтурулған.

Қәлбинурниң ейтишичә, сақчилар әкбәр муәллимниң җәситини аилисигә қайтурған болсиму, әмма аялиғиму көрсәтмигән, униң машина вәқәсигә учрап қутқузуш үнүм бәрмәй вапат болғанлиқини дәп, аялини һәтта үн селип йиғлисиму болмайдиғанлиқи һәққидә агаһландурғандин кейин тездин йәрликкә қойдурған. Әмма оқутқучиларниң һәммиси әкбәр муәллим сақчилар тәрипидин қийин-қистақта өлтүрүлди дәп ишинидикән.

Арқа-арқидин йүз бериватқан бу ечинишлиқ вәқәләр гәрчә барлиқ уйғур оқутқучиларға тәсвирлигүсиз азаб вә әндишиләр елип кәлгән болсиму, һечқайсиси сорашқиму петиналмайдикән. Бу мәктәпни дозахқа айландурған хитай мудир ли хоңҗүн болса, башқа бир мәктәпкә партком секртарлиқиға тәйинлинип йөткәп кетилгән.

Қәлбинур чоңқур һәсрәт иликидә «виҗданлиқ, адаләтпәрвәр бу икки қериндишим, уйғур маарип саһәсидики бу икки мунәввәр уйғур оқутқучи ашу милйонлиған уйғурларға охшаш наһәқ йоқитилди, өлтүрүлди, бу бастуруш бу адаләтсизлик һазирму давамлишиватиду.» Дәйду.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.