“13-нөвәтлик дуня шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ учришиши” ниң хуласә доклати елан қилинди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2021.10.12
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
“13-нөвәтлик дуня шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ учришиши” ниң хуласә доклати елан қилинди 13-Нөвәтлик дуня шәрқий түркистанлиқлар қериндаш учришиш йиғини хуласә доклати елан қилиниватқан көрүнүш. 2021-Йили 11-өктәбир, сарайево, боснийә.
RFA/Arslan

Дуня вәзийитиниң күнсери өзгириши, чоң күчләр оттурисидики өз ара риқабәтләрниң кәскинлишигә әгишип, уйғур мәсилисиниң хәлқара сиясий сәһнидики орниму йүксилип бармақта. Мушундақ бир пәйиттә 13-нөвәтлик дуня шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ учришиши вә 4-нөвәтлик шәрқий түркистан миллий бирлик шураси йиғини 2021-йили 8-өктәбирдин 11-өктәбиргичә боснийәниң сарайево шәһиридә өткүзүлди. Мәзкур йиғинда дуня вәзийитәгә мас һалда һәрикәт қилиш, туғуливатқан пурсәтләрдин үнүмлүк пайдилиниш, шундақла шәрқий түркистан давасида алдимиздики бир йилда илип берилиши зөрөр дәп қаралған иш-һәрикәтләр музакирә қилинди.

13-Нөвәтлик дуня шәрқий түркистанлиқлар қериндаш учришиш йиғини хуласә доклати елан қилиниватқан көрүнүш. 2021-Йили 11-өктәбир, сарайево, боснийә.

Йиғинда “боснийә вә шәрқий түркистан давасида дөләт қуруш җәряниниң селиштурулмиси”, “өзгириватқан дунядики шәрқий түркистан даваси-тәрәққиятлар вә күнтәртипләр”, “ғәрб дөләтлириниң хитай сиясити-тәһдитләр вә пурсәтләр”, “ислам дунясиниң хитай сиясити-тәһдитләр вә пурсәтләр”, “афғанистан-оттура асия вәзийити вә шәрқий түркистан мәсилиси”, “хитайниң өзгириш еһтимали болған сиясий синарийәси”, “шәрқий түркистан дәвасиниң тәшкилатчилиқтин дөләтчиликкичә тәрәққий қилиши”, “шәрқий түркистан дәвасиниң кәлгүси қәдәмлири” қатарлиқ темиларда муһим доклатлар берилди.

Үч күн давам қилған бу қетимлиқ йиғинниң ахирида холасә докилати елан қилинди. Холасә докилатини шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ җәмийити шундақла хәлқара шәрқий түркистан тәшкилатлар бирлики рәиси һидайәтуллаһ оғузхан оқуп өтти.

Һидайәтулла оғузхан хуласә доклатидики муһим ноқтиларни баян қилип мундақ деди: “хитайниң ониверсал қиммәт қарашларға вә инсанийлиққа тамамән зит болған сиясий системиси, мәдәнийити, иҗтимаий күлтүри вә хәлқара мунасивәтләрдики һийлигәрликини ечип ташлаш вә агаһландуруш; ғәрб дөләтлиридә һәрикәт қиливатқан кишилик һоқуқ тәшкилатлири, исламий һәрикәтләр вә һәр саһә шәхслири билән хитайға қарши һәмкарлиқ орнитиш; шәрқий түркистан тәшкилатлириниң тәшкилат системисини тәрәққий қилдуруш, кәспилишишни тизлитиш вә кәспий мутәхәссисләр қошонини күчәйтиш; шәрқий түркистан мәсилисидә ислам дунясиниң қоллишини қолға кәлтүрүш вә ислам дунясини хитай тәһдидин агаһландуруш; шәрқий түркистан давасинң ана пиринсиплирини қоғдаш асасида өз ара һәмкарлиқ орнитип, һәрхил күчләрниң хирисиға тақабил туруш; охшимиған пикирләр вә түрлүк тәшкилатлар арисидики һәмкарлиқни күчәйтиш вә ортақ хизмәтләрни көпәйтиш; тәшкилатлар оттурисида һәмкарлиққа тосалғу болидиған барлиқ амилларға қарап чиқип, өз-ара ишиниш, чүшиниш, қоллаш вә қоғдаш роһини орнитиш; ислам әллири-оттура асия вә балқан дөләтлиридә хәлқ дипломатийәсини қанат яйдуруп, дәвайимизниң хәлқаралишишини йәниму бир балдақ юқири көтүрүш, һәр хил тилларда тәшвиқат елип бериш; яшларниң тәрбийә қурулушиға алаһидә әһмийәт бириш, дәваниң кәлгүсидә лаяқәтлик яшларниң йетилиши үчүн муһим болған һәр түрлүк хизмәтләрни елип бериш; шәрқий түркистан мустәқиллиқиниң ваз кечилмәс пиринсип икәнликини һәрвақит тәкитләш, шәрқий түркистанниң ишғал қилинған тупрақ икәнликини қобул қилдурушқа тиришиш.”

Һидайәтуллаһ оғузхан хуласә сөзидә йәнә “хитайни қоллаватқан дөләт вә органлар билән көрүшүп, уларниң хитай билән болған дипломатик алақисидин пайдиллинип, шәрқий түркистан мәсилисидә хитайға бесим қилишқа чақириш; хитай билән чоң дөләтләр оттурисидики зидийәтләрдин үнүмлүк пайдилиниш; тарихимиздики шәрқий түркистан дәвасида чоң рол ойниған өлималиримиз, сиясийонлиримизниң иш-излиридин тәҗрибә савақ елиш; аялларниң дәвадики ролини актиплаштуруш; хитайға рәқип күчләргә ниспәтән шәрқий түркистанниң истиратигийәлик әһмийитини тәкитләш; ислам дунясиға қарита йеңи пилан вә қәдәмләрни түзүп чиқиш; хитай-ислам дуняси оттурисидики муһим келишимнамиләрни инчикә тәтқиқ қилиш; әрәб дөләтлиридә илмий вә тәшвиқат хизмәтлирини қанат яйдуруш вә хәлқ дипломатийәсини күчәйтиш; балқан вә оттура асия дөләтлири билән болған мунасивәтни күчәйтиш, шундақла бу районлардики хәлқләрниң шәрқий түркистан даваси һәққидики чүшәнчисини юқири көтүрүш үчүн уларниң тилида китап-жорнал нәшир қилиш вә башқа ахбарат вастилири арқилиқ шәрқий түркистан давасини тонуштуруш; тәшкилатларниң аҗизлиқ вә артуқчилиқлирини яхши анализ қилиш вә башқа тәшкилатларни өзигә толуқлима дәп көрүш; шәрқий түркистанлиқлар арисидики һәмкарлиқни күчәйтип, оттура асияда өзбекчә, қазақчә, қирғизчә вә росчә тәшвиқатларни көпәйтиш” қатарлиқ муһим нуқтиларни тәкитләп өтти.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.