Дуня шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ учришишиниң хуласә доклати елан қилинди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2022.10.05
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Дуня шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ учришишиниң хуласә доклати елан қилинди 14-Нөвәтлик шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ йиғинидин көрүнүш. 2022-Йили 3-өктәбир. Истанбул.
RFA/Arslan

Истанбулдики шәрқий түркситан маарип вә һәмкарлиқ җәмийитиниң уюштуруши билән йилда бир қетим өткүзүлүп келиватқан “14-нөвәтлик дуня шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ учришиши” бу йил 2-өктәбирдин 4-өктәбиргичә истанбулда өткүзүлди.

Бу қетимлиқ учришишта бүгүнки өзгириватқан дуня вәзийидә шәрқий түркситан вә уйғурлар мәсилиси бойичә қилишқа тегишлик хизмәтләр; хитайниң уйғурларға йүргүзиватқан ирқий қирғинчилиқиға қарши туруш; уйғурларниң миллий мәвҗутлуқи вә кимликини қоғдаш қатарлиқ муһим темилар бойичә музакирә вә муһакимиләр елип берилди.

Йиғинда дуня уйғур қурултийиниң муавин рәиси доктур әркин әкрәм “өзгириватқан дуня вәзийитидә шәрқий түркистан мәсилиси вә хитай” дегән темида сөз қилди. У сөзидә һазирқи хәлқара вәзийәттин устилиқ билән пайдилинип, шәрқий түркистан дәвасини үнүмлүк һалда қанат яйдуруш һәққидә өз қарашлирини оттуриға қоюп өтти.

14-Нөвәтлик шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ йиғинидин көрүнүш. 2022-Йили 3-өктәбир.  Истанбул.

У мундақ деди: “чәт әлдики дәвада үч амил бир йәргә келиши лазим. Буниң бири, хәлқара вәзийәт, иккинчиси, хитай вәзийити, үчинчиси шәрқий түркситан вәзийитидур. Охшаш вақитта, охшаш йәрдә коллектип һәрикәт қилған чағда, андин бу дәвйимиз чәт әлдә мувәппәқийәт қазиниду.”

Шәрқий түркситан инсан һәқлирини көзитиш җәмийитиниң рәиси нурмуһәммәд түркистани өзиниң “хәлқарада шәрқий түркистан миллий күришини қанат яйдурушниң усул-чарилири” дегән доклатида уйғур мәсилисиниң хитайниң ички мәсилиси болмастин, бәлки пүткүл инсанийәт ортақ мәсилиси икәнликини тәкитләп өтти.

Шәрқий түркистан өлмалар бирликиниң муавин рәиси сираҗиддин әзизи “шәрқий түркистан дәвасиниң қизил сизиқлири вә өзгәрмәс пиринсиплири” дегән темида сөз қилди. У сөзидә шәрқий түркистан дәвасидики 20 түрлүк өзгәрмәс пиринсипни тилға елип, уларни бирму-бир шәрһийләп өтти.

Бу қетимлиқ шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ учришишида сөз қилған һәр саһәдики вәкилләр, шәрқий түркистан дәвасиниң ғәрб әллири, түркийә вә ислам әллиридики әң йеңи әһвали, җиддий өзгириватқан һазирқи хәлқара вәзийәттә қилишқа тегишлик хизмәтләр, миллий мәвҗутлуқ вә миллий мәдәнийәтни қоғдаш, аялларниң дәва ишлиридики роли вә орни қатарлиқ темиларда өз қарашлирини шәрһийләп өтти.

14-Нөвәтлик шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ йиғинидин көрүнүш. 2022-Йили 3-өктәбир.  Истанбул.

3 Күн давам қилған бу учришишниң ахирида йиғинниң хуласә доклати елан қилинди. Шәрқий түркситан маарип вә һәмкарлиқ җәмийитиниң рәиси һидайәтуллаһ оғузхан хуласә докилатидики муһим нуқтиларни хуласә қилип, мунуларни алаһидә тәкитлиди: “шәрқий түркистан дәвасида асасий пиринсипниң мустәқиллиқ күриши икәнликини тәкитлигән асаста, дуняниң һәрқайси җайлирида паалийәт қиливатқан тәшкилат вә шәхсләрни шәрқий түркистан мустәқиллиқини асаслиқ нишан қилишқа чақириқ қилиш; шәрқий түркистан дәвасини түрк дунясиниң, әрәб-ислам дунясиниң вә шундақла пүтүн инсанийәтниң ортақ дәвасиға айландуруп, шәрқий түркистан мәсилисиниң пәқәтла кишилик һоқуқ мәсилиси әмәс, бәлки әң муһими миллий мустәқиллиқ мәсилиси икәнликини тәкитләш; шәрқий түркистан дәвасида актип паалийәт қиливатқан тәшкилатлар арисидики һәмкарлиқни күчәйтиш, дәвада қоллиниливатқан аталғу вә уқумларда бирдәклик һасил қилиш, шундақла бүгүнгичә қолға кәлтүргән нәтиҗиләрни рәсмий күчкә айландуруш; шәрқий түркистанлиқларниң юмшақ күчини бәрпа қилиш; ғәрбий түркистанда хәлқ дипломатийә һәрикитини күчәйтиш; хитайниң ислам дунясидики тәтүр тәшвиқатлириға қарши тәшвиқатларни қанат яйдуруш вә ислам дунясида хитайға қарши күчлүк җамаәт пикри шәкилләндүрүш; шәрқий түркистанлиқларниң исламий вә миллий кимликини қоғдаш, ислам дининиң зулум вә ишғалийәткә қарши туруш һәққидики тәлиматлирини кәң тәшвиқ қилип, әмәлий үнүм яритиш; тәшкилатлар вә дәва адәмлиридә әһдә роһини бәрпа қилиш. . .”

Йиғин қатнашчилири хуласә доклатидики муһим нуқтиларни бирдәк қоллап-қуввәтлиди, шундақла уларни әмәлий хизмәтләрдә тәдбиқлашниң зөрүрликини тәкитләшти.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.