Қирғизистан уйғурлири “шәрқий түркистан җумһурийити” ни хатирилиди

Бишкәктин ихтиярий мухбиримиз ферузә тәйярлиди
2023.11.14
Qirghizistan-2-jumhuriyet-kuni-2023-01

Уйғур академийәсиниң муавин рәиси, пәлсәпә пәнлириниң намзати әкбәрҗан бавудуноф сөзләватиду.2023-Йили 12-ноябир, новпокровка RFA/Feruze

Qirghizistan-2-jumhuriyet-kuni-2023-02

Қирғизистан уйғурлири “шәрқий түркистан җумһурийити” ни хатириләш паалийитидин көрүнүш, 2023-йили 12-ноябир, новпокровка RFA/Feruze

Qirghizistan-2-jumhuriyet-kuni-2023-03

Розимуһәммәт абдулбақийев сөзләватиду.2023-Йили 12-ноябир, новпокровка RFA/Feruze

Qirghizistan-2-jumhuriyet-kuni-2023-04

Қирғизистан уйғурлири “шәрқий түркистан җумһурийити” ни хатириләш паалийитидин көрүнүш, 2023-йили 12-ноябир, новпокровка RFA/Feruze

Qirghizistan-2-jumhuriyet-kuni-2023-05

Ғәйрәт җаһанов сөзләватиду.2023-Йили 12-ноябир, новпокровка RFA/Feruze

Qirghizistan-2-jumhuriyet-kuni-2023-07

Әлшир насирахунов билән артик һаҗийив җалал абад аһалисигә түркийәдин синлиқ сөзлимәктә.2023-Йили 12-ноябир, новпокровка RFA/Feruze

12-Ноябир күни дуня уйғур қурултийиниң қирғизистандики вәкили розимуһәммәт абдулбақийевниң уюштуруши билән “шәрқий түркистан ислам җумһурийити” қурулғанлиқиниң 90 йиллиқи вә иккинчи “шәрқий түркистан җумһурийити” ниң 79 йиллиқини хатириләш паалийити өткүзүлди.

Өткән әсирниң биринчи йеримида уйғур хәлқи миллий азадлиқ күришигә атлинип, икки қетим өз җумһурийәтлирини қурғаниди. Шу икки җумһурийәт 1933-йили 12-ноябир күни қәшқәрдә, иккинчи қетим 1944-йили 12-ноябирда ғулҗида қурулғаниди.

Муһаҗирәттики уйғурларниң көпинчиси өзлири олтурақлашқан дөләтләрдә өз ара һәр хил шәкилләрдә бу байрамни ғурур вә үмид билән хатириләп кәлмәктә. Қирғизистан уйғурлириму бу байрамни хатириләп, вәтәнниң азадлиқи йолида қурбан болған шеһитләргә атап хәтмә-қуран қилишти. Мурасим 12-ноябир уйғурлар зич олтурақлашқан “новпокровка” мәһәллисиниң иптарханисида өткүзүлди. Мурасимға новпокровка, лебединовка, восток, аламедин қатарлиқ мәһәллиләрдин кәлгән вәтәнпәрвәр уйғурлар қатнашти. Мәзкур паалийәт розимуһәммәт абдулбақийевниң риясәтчиликидә башланди.

Алди билән риясәтчи көпчиликкә салам йоллап, 12-ноябир байрими мунасивити билән җамаәтни тәбриклиди, арқидин вәтәнниң азадлиқи йолида қурбан болған шеһитләргә атап қуран-тилавәт қилинди. Риясәтчи розимуһәммәт әпәнди асасий доклат қилишқа явро-асия (қазақистан, қирғизистан, өзбекистан вә русийә) уйғур академийәсиниң муавин рәиси, пәлсәпә пәнлириниң намзати әкбәрҗан бавудунофни тәклип қилди. Әкбәрҗан бавудуноф өз доклатида уйғур хәлқиниң манҗу-хитайларға қарши узун йиллардин буян азадлиқ вә мустәқиллиқ үчүн күрәш қилғанлиқини баян қилип, ахири 1933-йили қәшқәр шәһиридә вә 1944-йили ғулҗа шәһиридә қурулған шәрқий түркистан җумһурийәтлириниң тарихи һәққидә тәпсилий доклат бәрди.

Мурасим давамида ихтиярий сөзгә тәклип қилинған новпокровка мәһәллисиниң җамаәт әрбаби ғәйрәт җаһанов әпәнди “1933-1949 йиллардики шәрқий түркистанниң сиясий вәзийити” темисида өз қарашлирини көпчилик билән ортақлашти.

Йиғин давамида дуня уйғур қурултийиниң қирғизистандики вәкили розимуһәммәт абдулбақийев 29-өктәбирдин 31-өктәбиргичә давам қилған японийәниң токйо шәһиридә чақирилған “хәлқара уйғур мунбири” вә униң әһмийити тоғрисида мәлумат бәрди.

Радийомиз зияритини қобул қилған дуня уйғур қурултийиниң 7-нөвәтлик қурултай вәкили мәвланҗан һошуров “хәлқара уйғур мунбири” тоғрисида сөз қилип, бирләшкән дөләтләр тәшкилатиға уйғурлар һәққидә йәнә бир мураҗиәтнамә сунуш лазимлиқини тилға алди.

Мәзкур паалийәткә қатнашқан “иттипақ җәмийити” аяллар кеңишиниң сабиқ рәиси турсунай ислам ханим бу хил паалийәтләрниң уйғур җамаити, болупму яшлар үчүн чоң әһмийәткә игә икәнликини тәкитлиди.

Икки җумһурийәтни хатириләш паалийити йәнә қирғизистанниң җәнубидики җалал-абад шәһиридиму уюштурулди. Мәзкур паалийәт җалал-абад вилайәтлик “иттипақ җәмийити” ниң сабиқ рәиси әлишир насирахунофниң тәшәббускарлиқида өткүзүлди. Әлишир әпәнди өзи давалиниш үчүн түркийәдә болсиму, қирғизистан уйғурлири “иттипақ җәмийити” ниң сабиқ рәиси артиқ һаҗийев билән видийо арқилиқ җамаәтни тәбрикләп, тарихий мәлуматлар һәққидә доклат бәрди. Җалал-абад шәһиридики җамаәт “шәрқий түркистан җумһурийити” вә униң азадлиқи йолида шеһит болғанларға атап хәтмә-қуран оқушти.

Радийо зияритимизни қобул қилған әлишир насирахунов, паалийәткә пәқәт уйғурларла әмәс, бәлки йәнә җалал-абад шәһиридики “достлуқ сарийи” ниң тәркибидики қирғиз, өзбек, таҗик қатарлиқ қериндаш милләтләрниң вәкиллириму қатнашқанлиқини тилға алди.

Йеқинқи йиллардин буян қирғизистанниң бишкәк шәһиридила әмәс, бәлки башқа наһийәлиридиму уйғур җамаитиниң бу хилдики түрлүк паалийәтләргә вә һәр хил йиғин-мурасимлириға қатнишиватқанлиқи маһийәттә бу дөләттә яшаватқан уйғурларниң өз миллитиниң тәқдиригә, җүмлидин уйғур дияридики сиясий вәзийәткә алаһидә диққәт қиливатқанлиқиниң бешарити, дәп қаралмақта.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.