Қирғизистандики уйғур кишилик һоқуқ паалийәтчиси камилҗан розийеф сотта ақлинип чиққан

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2022.08.15
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Kishilik-hoquq-paaliyetchisi-kamiljan-ruziyef.jpg Кишилик һоқуқ паалийәтчиси камил рузийеф әпәнди.
RFA/Oyghan

 

12-Авғуст күни қирғизистанда мирзақамақта тутуп турулуватқан кишилик һоқуқ паалийәтчиси камилҗан розийеф делоси үстидин сот ечилған. У илгири тән җазасиға вә аилә зораванлиқиға қарши туруш ишлири билән шуғуллинип кәлгән паалийәтчи иди. “сахта һөҗҗәт ясаш” җинайити билән әйиблинип қолға елинған камилҗан розивеф бу қетимлиқ сотта толуқ ақлинип чиққан.

Бу һәқтә “азатлиқ” радийоси елан қилған “сот кишилик һоқуқ паалийәтчиси камилҗан розийефни ақлап чиқти” намлиқ мақалида тәпсилий мәлумат берилгән. Қирғизистанниң иссиқкөл вилайити қарақол шәһәрлик соти тонулған кишилик һоқуқ паалийәтчиси камилҗан розийеф үстидин сот ачқан болсиму, әмма сотта униң “җинайи қилмиши” дәлиләнмигәнликтин қоюп берилгән. Дөләт тәрипидин бәлгиләнгән әйиблигүчи уни “әйиблик” дәп қарап, уни бәш йил  әркинликидин айриш, әмма кәчүрүм арқилиқ қоюп беришни тәләп қилған икән.

Камилҗан розийеф сотта
Камилҗан розийеф сотта
RFA/Oyghan

Мақалидә ейтилишичә, қарақолдики “вәнтус” кишилик һоқуқ тәшкилатиниң рәһбири камилҗан розийеф узун йиллар мабәйнидә кишилик һоқуқни қоғдаш органлири тәрипидин тән җазасиға вә рәһимсиз муамилигә дуч кәлгән кишиләргә ярдәм бериш, шундақла аилә ичи зораванлиқи бойичә қануний ярдәм көрситиш қатарлиқ ишлар билән шуғуллинип кәлгән икән.

Сот болған күни қарақол шәһәрлик сот бенаси алдида бирмунчә кишиләр топлинип, камилҗан розийефни қоллап чиққан. Улар қоллириға “һәқиқәтни күтимиз”, “кишилик һоқуқ паалийәтчисини тәқибләшни тохтитиңлар”, “розийефқа әркинлик” дегән тахтайларни көтүрүп вә шоар товлап намайиш қилған.

Камилҗан розийефниң сот сиртидики қоллиғучилири
Камилҗан розийефниң сот сиртидики қоллиғучилири
RFA/Oyghan

Мақалидин йәнә мәлум болушичә, камилҗан розийефниң делосиға һәтта бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ паалийәчилириниң әһвали бойичә мәхсус вәкилиму арилашқан.

Биз бу һәқтә мәлумат игиләш мәқситидә қирғизистанниң қарақол шәһиридә яшаватқан камилҗан розийеф билән алақилаштуқ.

У мундақ деди: “һәқиқәтәнму мениң кишилик һоқуқ паалийәтчиси сүпитидики мәмликәтлик вә хәлқара қанунлуқ һоқуқлириминиң қопал түрдә дәхил-тәрузға учриғанлиқиға бирләшкән дөләтләр тәшкилатиму арилашти. Сәвәби ‛баравәрлик үчүн иттипақ‚ вә башқиму кишилик һоқуқ тәшкилатлири бир нәччә мәртәм хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлириға, җүмлидин қирғизистанниң ‛омбудсмен‚ институти, “баравәрлик иттипақи” вә пуқралар җәмийитиниң кишилик һоқуқ паалийәтчилири вә актиплири, аммивий ахбарат васитилириға мураҗиәт қилған иди. Өткән йили бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң кишилик һоқуқ паалийәчилириниң әһвали бойичә мәхсус баянатчиси мери лоулорму қирғизистан даирилиригә мураҗиәт қилғанди. У мениң үстүмдин елип бериливатқан әйибләшләрниң тохтитилишини вә мән илгири тәләп қилған тән җазаси бойичә тергав ишлирини тәкшүрүшни сориған иди. Мушуниң барлиқи мениң ақлинип чиқишимға тәсир қилди, дәп ойлаймән.”

Камилҗан розийеф, гәрчә дохтурлар давалиниш тоғрилиқ көрсәтмә бәргән болсиму, әмма һазирчә уни грузийәгә давалинишқа қоюп бәрмәйватқанлиқини, әгәр тәптиш бу қетимлиқ соттин нарази болуп, йәнә әрз бәргидәк болса, өзиниң ақлиниш үчүн йәнә тиришидиғанлиқини билдүрди. У өзиниң кишилиқ һоқуқ паалийити билән шуғуллинишиға тосалғулар болуватқанлиқини оттуриға қойди.

Юқирида аталған мақалидә көрситилишичә, “баравәрлик үчүн иттипақ” тәшкилати қирғизистан даирилирини хәлқара тәшкилатларниң мәслиһәтлиригә қулақ селишқа чақирған. Сот болуштин бир нәччә күн илгири мәзкур тәшкилат қирғизистан даирилиригә, кишилик һоқуқ қоғдаш органлириға вә хәлқара тәшкилатларға камилҗан розийефқа мунасивәтлик әйибләшләрни тохтитиш тәлипи билән мураҗиәт қилған.

Хәвәрләрдин игилишимизчә, буниңдин икки йил илгири камилҗан розийеф иссиқкөл вилайити қарақол шәһәрлик дөләт хәвпсизлик комитети тәрипидин тутқун қилинған. Аридин бираз вақит өтүп қарақол шәһәрлик сот тәрипидин униңға мирзақамақ (нәзәрбәнт) җазаси берилгән һәмдә униңға “сахта һөҗҗәт ясаш” вә “мәккарлиқ” җинайәтлири артилип әйибләнгән. Камилҗан розийеф үстидин җинайәт делосиниң турғузулушиға униң кишилик һоқуқни қоғдаш паалийити билән шуғуллиниши биваситә сәвәб болған дегән қарашларму болған. У көпинчә сақчилар вә дөләт хәвпсизлик органлири хадимлириниң елип барған қанунсиз һәрикәтлиридин, тән җазалиридин зәрдаб чәккәнләргә ярдәм берип кәлгән. Униң үстидин ечилмақчи болған сот бир нәччә қетим түрлүк сәвәбләр түпәйлидин кейингә қалдурулуп кәлгәниди.

Камилҗан розийеф делосиниң мушу күнгә қәдәр арқиға созулушиға немә сәвәб болди?

Камиҗан розийефниң адвокати чинара жакупбекова мундақ деди: “һәр вақитта судийәләр өзгирип турди. Шундақла корона вируси вабаси бу сотниң давамлишишиға йол бәрмиди. Мана мушулар тәсир қилди. Уни асасән ‛сахта һөҗҗәт ясаш” җинайити билән әйиблиди. Бу һөҗҗәтни тиббий мәркәз рәсмий бәргән турса, уни қандақларчә сахта дейишкә болиду? қанун бойичә рәсмий һөҗҗәтни ясиған адәм җавабкарлиққа тартилиши керәк. Лекин униңға берилгән бу һөҗҗәт рәсмий һөҗҗәт болуп һесабланмайду. Мән сотта буни дәлилләп чиқтим. Шуниң билән сот уни ақлап чиқти.”

Чинара жакупбекова прокуратураниң, йәни тәптишниң бу қарар үстидин әрз берип, ишниң йәнә давам қилишини тәләп қилиишиниң мумкинликини билдүрди.

Игилишимизчә, 2020-йили дуня уйғур қурултийи баянат елан қилип, қирғизистан даирилирини камилҗан розийефниң һоқуқиға һөрмәт қилишқа, униң үстидин турғузулған делони бикар қилишқа вә уни дәрһал қоюп беришкә чақирғаниди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.