Qirghizistan Uyghurliri milliy ussul arqiliq Uyghur kimlikini julalandurushqa tirishmaqta

Bishkektin ixtiyariy muxbirimiz féruze teyyarlidi
2023.07.25
Tomiris-ussul-topi-yeni-nomuri-bilen-1024 Tomiris ussul ömikining ussulchiliri ussul oynawatqan körünüsh, 2023-yili iyul, qirghizistan
RFA/Feruze

Uyghur ussuli köp esirlik Uyghur milliy sen'itining eng rengdar we eng julaliq örnekliridin biri hésablinidu. Qirghizistandiki Uyghur sen'etkarliri, bolupmu milliy ussul yétekchiliri yashlargha Uyghur ussuli ögitish we bu ularning sahediki maharetlirini östürüsh arqiliq, qirghizistandiki Uyghur jama'itining medeniyet-sen'et hayatini béyitishqa, qirghizistandiki bashqa qérindash xelqlerge Uyghurlarning sen'et jewherlirini tonushturushqa tirishchanliq körsetmekte.

Melumki, qirghizistan jumhuriyiti qazaqistandin qalsila Uyghurlar bir qeder köprek olturaqlashqan ottura asiya dölitidur.

Dil sadasi ansambilining kichik ussulchiliri, 2023-yili iyul, qirghizistan
Dil sadasi ansambilining kichik ussulchiliri, 2023-yili iyul, qirghizistan

Qirghizistanda xéli uzun zamanlardin buyan yashap kelgen Uyghurlar mewjut bolsimu, emma hazirqi qirghizistan Uyghurlirining köp qismini 1960-yillarning bashlirida Uyghur diyaridin sabiq sowétlar ittipaqigha köchüp chiqqan Uyghurlar teshkil qilidu. Qirghizistan musteqil bolghandin kéyin, bu memlikette yashawatqan Uyghurlar özlirining tili, örp-aditi we milliy medeniyitini saqlap qélish üchün alahide tirishchanliq körsitip kelmekte. Qirghizistan Uyghurliri “Ittipaq” jem'iyiti bu sahelerde türlük pa'aliyetlerni uyushturup, yash ewladlarni milletsöyerlik we wetenperwerlik rohida terbiyeleshke yétekchilik qilmaqta.

Melumki, muhajirettiki Uyghurlar, shu jümlidin qirghizistan Uyghurliri duch kéliwatqan eng muhim we eng texirsiz mesililerning biri, qandaq qilip ana tilni we ana tildiki medeniyetni saqlap qélish hemde uni dawamlashturush mesilisidur. Qirghizistanni misal qilsaq, bu döletning ma'arip sistémisida Uyghur tili we yéziqini öginish shert-shara'iti yoq, Uyghur til-yéziqida oqutush élip baridighan birer bashlan'ghuch yaki ottura mektepmu yoq. Qirghizistandiki Uyghur balilirining köpinchisi ana tilini peqetla a'ilisidin, ata-anisidin we Uyghur jama'itining kolléktip pa'aliyet sorunliridinla ögineleydu. Köpinche yashlar ana tilni chüshensimu, lékin özliri sözliyelmeydu.

Senem ussul ömikining ussulchiliri ussul oynawatqan körünüsh, 2023-yili iyul,  qirghizistan
Senem ussul ömikining ussulchiliri ussul oynawatqan körünüsh, 2023-yili iyul, qirghizistan

Halbuki, mushundaq emeliy qiyinchiliqlargha köre, qirghizistan Uyghurliri öz imkaniyetliridin paydilinip, özlirining milliy kimliki we medeniyet bayliqlirini saqlash hemde rawajlandurush üchün tirishchanliq körsetmekte. Qirghizistan Uyghurliri “Ittipaq” jem'iyiti medeniyet bölümining re'isi, “Yultuz” Uyghur milliy ussul guruppisining sen'et yétekchisi (bedi'iy rehbiri) gülnaz mexsutowa ene shu xildiki kespiy bilim igilirining biridur. U, ziyaritimizni qobul qilip, özlirining mumkin bolghan da'iride milliy ussul arqiliq Uyghur sen'iti we medeniyitini qirghizistandiki bashqa milletlerge tonushturuwatqanliqini bildürdi.

U mundaq dédi: “‛siz némishqa Uyghur milliy ussuli bilen izchil shughulliniwatisiz?‚ désingiz, buning jawabi biz duch kéliwatqan ré'alliq bilen munasiwetlik. Yeni bügünki künde qirghizistan Uyghurlirining tili, milliy kimliki, medeniyet en'eniliri we sen'et bayliqliri bekmu échinishliq ehwalda turmaqta. Shuning üchün héch bolmighanda, men ussul arqiliq Uyghurlarning we medeniyitini we tarixini tonutushqa tirishiwatimen. Her bir ussulni ögitishning aldida men qizlargha bu ussulning tarixini éytip bérimen. Méning guruppamda bashqa millettin bolghan qizlarmu bar, yeni tunggan, rus, qirghiz, tatar qizlarmu bar. Ularmu Uyghur sen'et miraslirini omumlashturushqa we qoghdashqa qiziqidu. Shundaqla Uyghur milliy ussulini yaxshi öginip, Uyghurlarning ésil sen'et örneklirini tonutushqa tirishchanliq körsetmekte.”

Yultuz ussul ömikining ussulchiliri ussul oynawatqan körünüsh, 2023-yili iyul,  qirghizistan
Yultuz Uyghur ussul ömikining ussulchiliri ussul oynawatqan körünüsh, 2023-yili iyul, qirghizistan

“Yultuz” Uyghur milliy ussul guruppisining ezasi méhrim ziyaritimizni qobul qilip, Uyghur milliy ussullirini 8 yildin buyan öginiwatqanliqini tilgha aldi. U qirghizistan xelqining Uyghur milliy ussullirini bekmu yaxturidighanliqini tekitlidi.

Qirghizistan xelqlirining Uyghur milliy sen'iti, bolupmu Uyghur naxsha-ussullirini qanchilik yaxturidighanliqi we ularning bu heqtiki qarashlirini igilesh üchün bishkekte tonulghan pa'aliyet uyushturghuchi gülbostan ensarowagha muraji'et qilduq. Gülbostan xanim qirghizistanda Uyghur naxsha-ussullirigha bolghan qiziqishning künsayin küchiyiwatqanliqini, shundaqla özining Uyghur ussul toplirining bedi'iy rehberlirige bolghan minetdarliqini bildürdi.

Yéqinda qirghizistanda “Dil sadasi” ansambilining konsérti ötküzüldi. Bu konsértta qirghiz, Uyghur, özbék, rus, hetta hindi we ereb ussulliri orundaldi. “Dil sadasi” ansambili bashqa milletlerning ussulliri bilen bir waqitta, Uyghur milliy usullirighimu alahide ehmiyet bérip kelmekte. Mezkur konsértqa qatnashqan bélowodsk kentidin kelgen gülshat eliyéwa ziyaritimizni qobul qilip, ustaz shahadet ehmetowagha rehmitini bildürdi.

Bügünki künlerde qirghizistanda Uyghur milliy ussuli xéli omumlashqan bolup, her bir ussul topining nomurlirida Uyghur milliy ussulighimu orun bérilmekte. “Yultuz” Uyghur milliy ussul guruppisi hetta xelq'araliq ussul musabiqilirige qatniship, mukapatlargha érishmekte. Yene bir tonulghan ussul topi qara-balta shehiridiki “Senem” Uyghur milliy ussul guruppisidur. Undin bashqa balét topi “Tomiris” we uning bedi'iy rehbiri yuliya muhammet aliyéwa, Uyghur ussulliri bilen qirghizistan we qazaqistanda tonulghandur.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.