Ruhi chenet: "Jaza lagérliri toghrisidiki qisqa filimimni 2 milyon kishi kördi"

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2019-11-25
Élxet
Pikir
Share
Print
Tonulghan höjjetlik filim ishlep tarqatquchi ruhi chenet ependi(ongda) we Uyghur akadémiyesi bashqurush hey'eti ezasi memet éli ependi. 2019-Yili 25-noyabir, türkiye.
Tonulghan höjjetlik filim ishlep tarqatquchi ruhi chenet ependi(ongda) we Uyghur akadémiyesi bashqurush hey'eti ezasi memet éli ependi. 2019-Yili 25-noyabir, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Türkiyede tonulghan höjjetlik filim ishlep tarqatquchi ruhi chenet tarqatqan "3 Milyon Uyghurgha hazir irqiy qirghinchiliq élip bériliwatidu lékin héchkim awazini chiqarmaywatidu" mawzuluq 17 minutluq höjjetlik filimni körgen kishilerning sani 2 milyon'gha yetken. U, ziyaritimizni qobul qilip, özining millitining türk ikenlikini, Uyghurlarningmu türkiy xelq ikenlikini, Uyghurlarning awazi bolush üchün bu filimni ishligenlikini, bir hepte ichide 2 milyon etrapida kishining körgenlikini bayan qildi.

Bügün, 25-noyabir küni amérikadiki Uyghur herikiti teshkilatining türkiye wekili, Uyghur akadémiyesi bashqurush hey'eti ezasi memet éli bashchiliqidiki hey'et ruhi chenetning ishxanisigha bérip, Uyghur doppisi kiydürüp, xatire buyumi teqdim qilip, Uyghurlar namidin rehmitini bildürgen. Biz ziyaret axirlashqandin kéyinla memet éli ependi, ruhi chenet ependi we Uyghur herikiti teshkilati ezasi gülmire qasim xanim bilen téléfon söhbiti élip barduq.

Ruhi chenet ependi jaza lagérliri toghrisida 17 minutluq höjjetlik filimni ishleshtiki meqsiti heqqide toxtilip mundaq dédi: "Men türk dunyasining bir nepiri. Uyghurlar türk, menmu türk. Men Uyghur qérindashlirim tartqan azabini anglattim. Uyghur qérindashlirimning awazi bolay dédim. Etrapimdiki kishilerning bu heqte melumat igisi emeslikini körgendin kéyin bu höjjetlik filimni ishlep tarqattim".

Sizche Uyghur mesilisining türkiyede yaxshi bilinmeslikidiki seweb néme? dégen so'alimizgha ruhi chenet ependi mundaq jawab berdi: "Sherqiy türkistan mesilisining türkiyede yaxshi bilinmeslikidiki seweb, kishilerning tariximizni yaxshi bilmeslikidin bolsa kérek. Chünki Uyghurlar eng qedimiy türk qowimidur. 20-Esirde ikki qétim musteqilliqini élan qildi. Lékin xitaylar teripidin qayta bésiwélindi. Biz Uyghurlarning tarixini bilmey turup bügünki weziyitini bilelmeymiz. Yene bir sewebi kishilerde bu heqte izdinish yoq. Emma hazir bu heqte ilgirilesh bar, bundin kéyin sherqiy türkistan mesilisige köngül bölidighan kishilerning sani künsayin köpiyidu dep oylaymen".

"3 Milyon Uyghurgha hazir xitay irqiy qirghinchiliq élip bériliwatidu, lékin héchkim awazini chiqarmaywatidu" mawzuluq 17 minutluq höjjetlik filimni körgen kishilerning sani bir hepte ichide 2 milyon'gha yétey dep qalghan. Ruhi chenel ependi özimu oylap baqmighan shekilde köp kishining bu filimni körgenlikini bayan qilip mundaq dédi: "Bu filimni ikki milyon'gha yéqin adem kördi. Instégramdimu eng köp kishi hembehirlen'gen filim boldi. Méning diqqitimni tartqan nerse buni körgen 50 ming etrapida kishi öz köz qarishini yazghan. Normal yutubqa qoyulghan filimlargha 3 mingdin 5 mingghiche adem köz qarishini yazidu. Bu filimni birinchi retke chiqirish üchün köp sanda kishi hembéhirlidi".

17 Minutluq filimda chet'ellik muxbirlar Uyghur diyaridin tartip chiqqan lagér toghrisidiki körünüshlerdin üzündiler qoyulghandin sirt, lagérda yétip chiqqan gülbahar jélilowa xanim we ismini ashkarilashni xalimaydighan bezi Uyghurlar bilenmu söhbet élip barghan. Tonulghan yutub sahibi ruhi chenet ependi buningdin sherqiy türkistan mesilisige qiziqidighan, Uyghurlargha yardem qilidighan kishilerning qanchilik köp ikenlikini chüshinip yetkenlikini bayan qilip mundaq dédi: "Kishilerning bu heqte yazghan bayanlirini oqusingiz kishilerning sherqiy türkistan mesilisige qanchilik qiziqidighanliqini, hemme kishining Uyghurlargha yardem qilishni xalaydighanliqini körüwalalaysiz. Méni bekla xushal qilghan nerse kishilerning Uyghur mesilisige bolghan qiziqishi intayin yuqiriliqi boldi".

25-Noyabir küni chüshtin kéyin Uyghur herikiti teshkilati türkiye wekili, Uyghur akadémiyesi bashqurush hey'iti ezasi memet éli ependi bashchiliqidiki hey'et ruhi chenet ependining ishxanisigha bérip uninggha rehmet éytqan. Memet éli ependi bu heqte melumat berdi.

Hey'ettiki Uyghur oqughuchi gülmire, ruhi chenet ependining türkiyede eng köp körgüchisi bar, meshhur kishi ikenlikini, bu filim arqiliq türkiyede hetta dunyadiki nurghun yashlarning jaza lagérliri toghrisida melumatqa ige bolghanliqini bayan qildi.

Memet éli ependi, tonulghan yutub sahibi ruhi chenetning bundin kéyinmu Uyghurlar toghrisida filim ishlep tarqitidighanliqini bayan qildi.

Ruhi chenet 1990-yili türkiyening aydin wilayitide tughulghan. Uniwérsitétni hindistanda oqush jeryanida kichik filimlarni ishlep tarqitishqa bashlighan. Hazir 2 yutub qanalining sahibi bolup, körürmenlirining sani 200 milyon'gha yetken.

Toluq bet