Америка һөкүмити "қуллар әмгәки" сәвәблик биңтуәнниң пахта мәһсулатлирини чәклиди

Мухбиримиз әркин
2020-12-03
Share
Америка һөкүмити Бир деһқанниң етиздин пахта териватқан көрүнүши. 2012-Йили 1-ноябир, қумул.
REUTERS

Америка һөкүмити 2-декабир хитайниң уйғур аптоном районидики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә қаратқан җазалаш тәдбирлирини техиму күчәйтип, шинҗаң ишләпчириқиш-қурулуш биңтуәниниң пахта мәһсулатлирини импорт қилишни чәклиди. Хитайниң уйғур елидики әң чоң пахта ишләпчиқарғучи болған мәзкур йерим ишләпчириш-йерим қораллиқ тәшкилати уйғур тутқунлирини кәң көләмлик "қуллар әмгәки" гә селиш билән әйибләнди.

Америка таможна вә чегра қоғдаш идарисиниң тәкитлишичә, бу қарар тәминат зәнҗиридики биңтуән ишләпчиқарған пахтини ишләткән башқа ширкәтләргиму иҗра қилинидикән. Бу трамп һөкүмитиниң хитайниң уйғур елидики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини җазалаш, бейҗиңға қарши позитсийәсини күчәйтиш җәһәттики қарарлириниң биридур.

Униңда америкаға киргән һәрқандақ пахта мәһсулати биңтуән пахтисиға четишлиқ, дәп қаралса, америка таможнасида тутуп қелинип, пахта мәһсулатиниң игиси униң мәҗбурий әмгәк билән ишләпчирилмиғанлиқини испатлимиғучә қоюп берилмәйдикән. 2-Декабир күни америка ички бихәтәрлик министирлиқи чақирған телефон ахбарат йиғинида мувәққәт муавин ички бихәтәрлик министири кен кучинәлли, кишилик һоқуқ дәпсәндичилириниң америка системисини контрол қилишиға йол қоюлмайдиғанлиқини билдүрди.

Униң тәкитлишичә, хитайниң уйғур елидики лагерларда кишилик һоқуқ вә инсаний иззәт-һөрмәт еғир дәпсәндичиликкә учримақта икән. Кен кочинәлли мундақ диди: "хитайниң шинҗаң уйғур аптоном райони хитай һөкүмитиниң бир милйондин 3 милйончичә болған уйғур, қазақ вә башқа етник аз санлиқ мусулманларни райондики 1300 дәк лагерда тутуп туруштәк қорқунчлуқ тутқуниға шаһит болмақта. Бу лагерлар қанунсиз өлтүрүш, қийин-қистақ, давалимаслиқ, намәлум окул селиш, мәҗбури бала чүшүрүш, мәҗбури әмгәк, меңә ююш, җинси зиянкәшлик, басқунчилиқ, диний етиқадини инкар қилишқа мәҗбурлаштәк кишилик һоқуқ вә инсанниң иззәт-һөрмитигә хилаплиқ қилиш орниға айланған."

 

У йәнә хитай бихәтәрлик аппаратлириниң вә карханилириниң мәҗбурий әмгәк билән зор пайдиға еришиватқанлиқини билдүрди. Кен кучинәлли мундақ деди: "хитай бихәтәрлик аппаратлири қуллар әмгикидин нәпкә еришип, униңдин кирим қилмақта. Нурғун хитай ширкәтлири мәҗбурий әмгәктин пайда елип кәлди. Хитайниң шинҗаң райони мәҗбурий әмгәкниң бирдин-бир макани әмәс. Хитай һөкүмити бу хил лагерларни тибәттәк җайларғиму кеңәйтишкә башлиди. Хитай комунистик һөкүмити мәҗбурий әмгәк күчлирини йөткәш программини йолға қоюп, шинҗаң лагерлиридики тутқунларни мәҗбурий йөткәп, хитайниң һәр қайсий җайлиридики карханиларни әмгәк күчи билән тәминләп кәлди."

Ахбарат йиғинида америка таможна вә чегра қоғдаш идарисиниң мувәққәт комиссари марк морган, мәҗбурий әмгәк дуняда милйонлиған кишиниң зиянкәшликкә учришиға сәвәб болуп кәлгәнликини билдүрүп, биңтуәнниң мәҗбурий әмгәк билән шуғуллиниватқанлиқиға даир йетәрлик учур барлиқини билдүрди.

У мундақ диди: "заманиви қуллар әмгики ториниң тәшкиллик хәлқара җинайи гуруһлар билән һәмкарлиқи бар болуп, йилиға 150 милярд доллар киримгә игә. Мана бу бизниң немә үчүн тутуп қелиш буйруқи елан қилип, шинҗаң ишләпчиқириш-қурулуш биңтуәни ишләпчиқарған мәһсулатлирини тутуп қелишни қарар қилишимизниң сәвәби. Биңтуән хитай компартийәсиниң қорали болуп, у шинҗаң нупусиниң 20 пирсәнтини, игиликиниң 17 пирсәнтини тәшкил қилиду. Таможна вә чегра қоғдаш идариси тутуп қелиш буйруқини биңтуән вә униңға четишлиқ орунларниң мәҗбурий әмгәк билән шуғуллиниватқанлиқиға даир йетәрлик учурларға асасән чиқарди."

Марк морганниң агаһландурушичә, мәҗбурий әмгәк кишилик һоқуққа хилаплиқ қилипла қалмай, америка ширкәтлирини адаләтсиз риқабәткә мәҗбурлап, униң иқтисадиға зиян салмақта икән. Марк морган мундақ деди: "һәр бир америкалиқ истемалчи вә һәр бир америка шеркити хитайниң шинҗаң районидики  изчил вә системилиқ мәҗбурий әмгикидин қаттиқ биарам болуши керәк. Мәҗбурий әмгәк кишилик һоқуққа еғир хилаплиқ қилмишидур. Муавин министер көрситип өткәндәк аҗиз ишчилар топини мәҗбурий әмгәккә мәҗбурлаш хәлқара тәминат зәнҗиридә адаләтсиз риқабәт муһити яритип, америка иқтисадиға бивастә тәһдит селипла қалмай, кишилик һоқуққа һөрмәт қилидиған америка ширкәтлирини ишчиларни хорлаш арқилиқ әрзан баһалиқ мәһсулат ишләйдиған орунлар билән риқабәтлишишкә мәҗбурлап кәлди. Таможна вә чегра қоғдаш идариси қошумчә тәдбирләрни елип мәҗбурий әмгәк мәһсулатлириниң америкаға киришини давамлиқ тосайду."

Америка таможна вә чегра қоғдаш идарисиниң биңтуән пахта мәһсулатлирини чәкләш қарари америка малийә министирлиқиниң биңтуәнгә йүргүзгән имбаргоси күчкә игә болушниң ахирқи қәрәли 1-декабир күни тошуп арқисидинла елан қилинди. Малийә министирлиқиниң имбарго қарари әсли бу йил 9-айниң 30-күни иҗра қилиниши керәк болсиму, лекин америка ширкәтлириниң тәлипигә бинаән 2 ай кечиктүрүлүп, 1-декабирға сүрүлгән. Бу қарар америка малийә министирлиқи ташқий мүлүк ишханисиниң тарихидики әң чоң имбарго қарари, дәп қаралған иди.

Америка һокумитиниң биңтуән пахта мәһсулатлирини чәкләш һәққидики қарари дәрһал кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң қарши елишиға еришти. Америка уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң али дәриҗилик тәтқиқатчиси һенрик шаҗивескиниң тәкитлишчә, бу қарар хитайға уйғурларни бастурушниң җавабсиз қалмайдиғанлиқини көрситидикән.

У 2-декабир зияритимизни қобул қилғанда мундақ диди: "әлвәттә, биз бу қарарни қарши алимиз. Нурғун йиллардин бери биңтуәнниң болупму уйғурларни бастуруштики бир қорал болуп кәлгәнлики һөҗҗәтләштүрүлүп келинди. Биңтуән бивастә бейҗиң тәрипидин басқурулуп, уйғурларниң 20 пирсәнт йәр-земин, байлиқ вә су мәнбәлирини игиливалған. Униң йәнә тәминат зәнҗиридә уйғурларни мәҗбурий әмгәккә селиватқанлиқи мәлум иди. Шуңа юқириқи қарар қарши елинишқа тегишлик бир қәдәм."

Һенрик шаҗивескиниң тәкитлишичә, бу қарар хитай аппаратлириға вә карханилириға күчлик сигнал бәргән. У әмди явропаниң американи үлгә елишини умид қилидиғанлиқини билдүрди. Һенрик шаҗивески мундақ дәйду: "бу хитайниң уйғурларни бастурушиға йол қоюлмайдиғанлиқиниң сигнали. Биз башқа дөләтләрниң, болупму явропаниң өз тәминат зәнҗиридә уйғур мәҗбурий әмгәкини чәкләп, буниңға охшаш мәҗбурий әмгәк мәһсулатлириниң импорт қилинишиниң алдини елиш тәдбирлирини елишини үмид қилимиз."

Америка таможна-чегра басқуруш идариси һазирға қәдәр уйғур мәҗбури әмгикигә четишлиқ 5 орунниң мәһсулатлирини чәклигән. Булар лоп наһийәлик 4-кәспий тәрбийәләш мәркизиниң мәһсулатлирини, лоп наһийәсидики санаәт бағчисиниң чач мәһсулатлирини, ғулҗа наһийәсиниң или җовән кийим-кечәк ширкитиниң мәһсулатлирини, шинҗаң җуңғар пахта-кәндир рәхт чәклик шеркитиниң мәһсулатлирини вә хефей битланд учур технологийә шикитиниң компютер запчаслирини өз ичигә алған.

2-Декабир өткүзүлгән ахбарат йиғинида йәнә америка таможна-чегра қоғдаш идариси сода ишханисиниң ярдәмчи комиссари бренда смис: "таможна-чегра қоғдаш идарисиниң хитайниң юқириқи импорт мәһсулатлириға қарита бир қатар тәдбирләрни елиши, хитайда ғәйри әхлақи вә ғәйрий инсаний әмгәк шараитиниң кәң йолға қоюлуватқанлиқини көрисидиғанлиқи" ни билдүрүп, "һалбуки, таможна вә чегра қоғдаш идариси буниңға көз юммайду," дегән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт