Байден һөкүмити уйғур елида ишләпчиқирилған қуяш ениргийә материяллирини чәкләш қарариға кәлгән

Мухбиримиз әркин
2021-06-23
Share
Уйғур дияридики қуяш енергийәсигә йошурунған мәҗбурий әмгәк Чоң типтики қуяш енергийә батарейәсиниң көрүнүши. 2013-Йили 8-май, қумул. явропа иттипақи 47% таможна беҗи билән хитайдин импорт қилиш тәклипи бәргән.
AFP

Байден һөкүмити уйғур елида ишләпчирилған қуяш ениргийәси тахтисиниң көп крсталлиқ кримнейни ‍өз ичигә алған һалқилиқ хам матерялллирини америкаға импорт қилишни чәкләш қарариға келип қалған. Анализчиларниң ‍игири сүрүшичә, қуяш ениргийә тахтиси "шинҗаң даирилири" ниң пахтидин қалсила әң муһим иқтисадий мәнбәлириниң бири болуп, байден һөкүмитиниң қарари сабиқ трамп һөкүмитиниң уйғур елида ишләпчирилған пахта, пәмидур вә башқа мәһсулатларни чәклишидин кейинки тәсири чоң муһим қарарларниң бири болидикән.

"политико", йәнә "сиясат" жорнилиниң ашкарлишичә, ақсарай вә америка қуяш ениргийәси саһәсидики байден һөкүмитиниң мәзкур пиланидин хәвәрдар 4 киши президент байденниң көп кристаллиқ кримнейни өз ‍ичигә алған қуяш ениргийә тахтиси материяллирини чәкләшни ойлишиватанлиқини билдүргән. Хитай дунядики әң чоң қуяш ениргийә тахтиси ишләпчиқарғучи дөләт болуп, дунядики қуяш ениргийә тахтисиниң 50 пирсәнтини дигүдәк хитай ишләпчиқиридикән.

Мәлум болушичә, көп кристаллиқ кримней қуяш ениргийә тахтисиниң әң һалқилиқ хам әшяси болуп, хитайда ишләпчирилған көп кристаллиқ кримней омуми мәһсулатиниң 90 пирсәнти дегүдәк уйғур елида ишләпчиқирилидикән. Германийәидики "бренрютер тәтқиқәт орни" намлиқ хәлқара қуяш ениргийә тахтиси базири анализ мәркизиниң дериктори җоһаннес бренрютер, хитайниң қуяш ениргийә тахтиси ишләпчиқиришида мәҗбурий әмгәккә четишлиқ бир қанчә мәсилә мәвҗут ‍икән.

Җоһаннес бренрютер 22-июн бу һәқтики зияритимизни қобул қилип мундақ диди: "қуяш ениргийә тахтиси ишләйдиған көп киристаллиқ кримнейниң хам маддиси кримней метали. Дунядики әң чоң кримней метали ишләпчиқиридиған ‹хошин кримней ширкити' шинҗаңға җайлашқан. Дунядики 8 чоң көп кристаллиқ кримней завутиниң һәммиси ‹хошин кримней ширкити' ниң херидари. Бу чоң мәсилә болсиму, бирақ диққәт қозғимай кәлди. Бурун башқа дөләтләрдики көп кристаллиқ кримней завутлириму ‹хошин кримней ширкити' ниң херидари иди. Бирақ һазирму шундақму, буни билмәймән."

Җоһаннес бренрютерниң ейтишичә, хитайниң уйғур илидики "хошин кримней шеркити" ни өз ичигә алған көп кристаллиқ кримней завутлириниң көпи мәҗбури әмгәккә четишлиқ ‍икән.

Җоһаннес бренрютер йәнә мундақ деди: "хешиң ширкитиниң шинҗаңдики бир завутиниң кәң көләмлик мәҗбурий әмгәкни ишлитидиғанлиқи ениқ, бу 1-мәсилә. Көп кристаллиқ кримней ишләпчиқириш зәнҗиридики 2-мәсилә болса уларниң шинҗаңда 4 кримней завути бар болуп, уларниң аз дегәндә қалған үчиму мәҗбурий әмгәккә четишлиқ. Бу 4 завут 2020-йили дуня көп кристаллиқ кримней омуми мәһсулатиниң 45 пирсәнтини ишләпчиқарған."

Байден һөкүмити америка дөләт мәҗилиси вә кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң уйғур елида ишлпчирилған көп кристанллиқ кримней мәһсулатниң америка базириға киришни чәкләш тоғрисида қаттиқ бесимиға учраватқан мәзглдә бу қарарға кәлгән. Йеқинда америка авам палатасиниң 24 нәпәр әзаси америка таможна вә чегра қоғдаш идарисиниң башлиқиға мәктуп йезип, американиң алақидар қануниға асасән уйғур елида ишләпчиқирилған көп кристаллиқ кримней мәһсулатини тутуп қелишни тәләп қилған.

Мәктупта хитайниң шинҗаңдики "көп кристаллиқ кримней ишләпчиқиришида мәҗбури әмгәкни ишләткәнликигә аит йетәрлик дәлилләр барлиқи", униң америка "1930-йили чиқарған таможна қануниниң 307-маддисики бәлгилимиләрдин һалқип кәткәнлики" тәкитләнгән. Мәктупта йәнә "таможна вә чегра қоғдаш идариси дәрһал қанунлиримизни ишлитип, мәҗбурий әмгәк вә қул әмгики мәһсулатлириниң дөлитимизгә киришини чәклиши керәк," дейилгән.

Буниң алдида президент байденниң келимат ишлири алаһидә вәкили җон кәрий америка авам палатасида гуваһлиқ берип, қуяш ениргийә тахтилириниң уйғур мәҗбури әмгикидә ишләпчиқирилидиғанлиқини етирап қилған. У авам палата әзаси микколниң бу һәқтики суалиға җавап берип: "буниң һәқиқәтән бир мәсилә ‍икәнлики, шинҗаң өлкиси бир қисим қуяш ениргийә тахтилирини ишләпчиқирипла қалмай, буларниң бир қисминиң уйғур мәҗбурий әмгикидә ишләпчиқирилғанлиқиға ишинидиғанлиқи" билдүргән.

Җон кәрий йәнә "байден һөкүмитиниң буниңға қарита нишанлиқ җазалаш тәдбири йүргүзүш-йүргүзмәслик мәсилисини музакирә қиливатқанлиқи" ни ейтқан иди.

"сиясәт" жорнилиниң хәвири дәрһал кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң қарши ‍елишиға еришкән. Америкадики уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң ташқий ишлар директори луиса гревниң ейтишичә, қуяш ениргийә тахтисиға алақидар сиясәт алаһидә муһим қарар ‍икән.

У 22-июн бу һәқтики зияритимизни қобул қилип мундақ диди: "бу пәвқуладдә муһим сияси қарар. Биз буниңға аит күчлүк дәлилләр шундақла интайин күчлүк һөҗҗәтләрниң барлиқини билимиз. Қуяш ениргийә санаеитиниң уйғур мәҗбурий әмгикигә зич арилишипла қалмай, хитай һөкүмитиниң уйғур районидики қабаһәтлик бастуруш сиясәтлиригиму арлашқанлиқи мәлум."

Луиса гревниң қәйт қилишичә, "шинҗаң даирилири" кишилик һоқуқни дәпсәндә қилиш бәдилигә ‍адаләтсиз сода риқабити яратқан болуп, бу әһвлда башқа дөләтләр униң билән нормал сода алақиси қилмаслиқи керәк ‍икән.

Луиса грев йәнә мундақ деди: "шинҗаң даирилириниң иқтисадий пилани еғир дәриҗидә мәҗбурий әмгәккә таянған. Кишиләрни уларниң разилиқисиз әмгәккә селиш мутләқ рәвиштә адаләтсиз сода риқабити болуп, шуниң үчүн америка, канада, әнгилийә, явропа вә австралийәниң бу тоғрисида қануни бар. Униңда буниң адаләтсиз сода риқабити ‍икәнлики етирап қилинған. Шинҗаң һөкүмитиниң иқтисадий тәрәққиятта кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә тайиниши хата. Пүтүн дуня бу әһвалда униң билән нормал сода алақиси қилмаслиқи керәк."

Мутәхәсиссләрниң ейтишичә, хитайниң уйғур елидики көп кристаллиқ кримней мәһсулатлирини чәкләштә дуч келивтқан йәнә бир қийинчилиқ бар болуп, у болсиму буниң қуяш ениргийә базариға көрситидиған тәсири икән. Германийәлик базар анализчиси җоһаннес бренриютер, уйғур елиниң сиртидики қуяш ениргийә тахтиси ишләпчиқириш карханилириниң асасән һәммиси уйғур елиниң көп кристаллиқ кримей мәһсулатини ишлитидиғанлиқини билдүрди.

У мундақ дәйду: "3-бир мәсилә қуяш ениргийә тахтиси ‍ишләпчиқарғучилар асасән хитайға мәркәзләшкән. Қуяш ениргийә тахтиси ишләпчиқарғучи ширкәтләр көп кристаллиқ кримней қетишмисини еритиштә охшимиған тәминат зәнҗирлириниң мәһсулатлирини ишлитиду. Бу зәнҗирдики мәһсулат болса шинҗаңда ишләпчиқирилиду. Қуяш ениргийәси тахтилириниң асасән һәммисигә мәлум шәкилдә шинҗаңда ишләпчиқирилған көп кристаллиқ криминей қошулған. Чүнки бу башқа материяллар билән арлишип кәткән. Мана тәминат зәнҗиридики 3-бир мәсилә."

Мутәхәсиссләрниң билдүрүшичә, уйғур елиниң әрзан баһалиқ көмүр еликтир ениргийәси дунядики көп кристаллиқ кримней ‍ишләпчиқиришиниң бу районға мәркәзлишип қелишидики муһим сәвәбләрниң бири ‍икән. Хитай һөкүмити 2009-йилдин кейин "ғәрбниң токини шәрққә йөткәш" қурулуши елип берип, уйғур елида нурғун көмүр еликтир ‍стансисилирини қурған.

Буниң билән хитайниң 2017-йилидики чоң тутқуни башлинишниң ‍алдида уйғурлар райони дунядики елктир ениргийәси әң әрзан районға айлинип, қуяш ениргийә тахтиси карханилирини өз ‍өз ичигә алған нурғун завут-карханилар бу районға көчүп чиққан.

"сиясәт" жорнилиниң хәвиридә ейтилишичә, байден һөкүмити буниңда америка таможна даирилириниң тутуп қелиш-қоюп бериш механизимини ишлитидикән. Мәзкур механизимда америка таможна вә чегра қоғдаш идарисиға мәҗбурий әмгәктә ишләпчиқирилған гуманлиқ мәһсулатларни америка портлирида тутуп қелиш һоқуқи берилгән.

Байден һөкүмитиниң қараридин хәвәрдар бәзи әрбаблар мәзкур чәкләшниң райондики конкирет завут вә карханиларға қарита нишанлиқ елип берилиши мумкинликини ейтқан.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт