"Chaqchaq emes, irqiy qirghinchiliq" : istanbulda ötküzülgen axbarat élan qilish yighini we resim körgezmisi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2021-04-01
Share
Istanbulda "Chaqchaq emes, irqiy qirghinchiliq: sherqiy türkistan" dégen témida axbarat élan qilish yighini we resim körgezmisi ötküzüldi. 2021-Yili 1-aprél, türkiye.
RFA/Arslan

1-Aprildiki "Dunya aldash bayrimi" künide istanbulda "Chaqchaq emes, irqiy qirghinchiliq: sherqiy türkistan" dégen témida axbarat élan qilish yighini we resim körgezmisi ötküzüldi.

Türkiye we dunyaning oxshimighan jayliridiki 200 din artuq ijtima'iy teshkilatlarning qollap quwwetlishi bilen "Sherqiy türkistan munbiri" dégen namda élip bérilghan bu axbarat élan qilish yighini we resim körgezmisi istanbulning beyazit meydani qatarliq 34 orunda we türkiyening 81 shehiride oxshash waqitta ötküzüldi.

Igilinishiche, bu pa'aliyetning meqsiti Uyghur diyarida dawamlishiwatqan zulum we bésimlarni dunyagha anglitishtin ibaret iken.

Istanbulning beyazit meydanida échilghan axbarat élan qilish yighinida adwokat ughur yildirim ependi "Sherqiy türkistan munbiri" ge wakaleten bayanat élan qildi. U bayanatida xitay konsolxanisi aldida 10 yashliq bir Uyghur qizining yighlap turup: "Silerning balliringlar yoqmu? töt yildin buyan dadamni we qérindashlirimni körelmidim" dep warqirighan sözlirini xatirlitip ötti. U éghizidin téxi ana süti purap turghan bir ösmürning béshidin ötken bu paji'elerge héch kimning chüshenche bérelmeydighanliqini, yéqinqi 9 yildin buyan Uyghur diyarida mushundaq éghir bir paji'elerning üzülmey yüz bérip turghanliqini tekitlidi.

Axbarat élan qilish yighinida xitayning Uyghur diyaridiki yighiwélish lagérlirining taqilishi üchün chaqiriq qilindi.

Ughur yildirim sözining axirida mundaq dédi: "Sherqiy türkistandiki jaza lagérliri shertsiz halda pütünley taqilishi kérek. U yerde élip bériliwatqan pütkül kishilik hoquq depsendichiliklirige derhal xatime bérilishi kérek. B d t xitayning rayonda yürgüzüwatqan kishilik hoquq depsendichiliklirini, jaza lagérlirini taqash üchün derhal ünümlük bir qedem bésishi kérek. Dunya islam hemkarliq teshkilati yaki islam döletlirini bu zulumgha qarshi turushqa seperwer qilishi yaki özining mewjutluqini emeldin qaldurushi kérek. Emeliyette dunya islam hemkarliq teshkilatining hazirqi pozitiyisi xitayni téximu jasaretlendürüp, sherqiy türkistandiki zulumning téximu chékidin éshishigha yol échiwatidu. Türkiye bu zulumning xatime bérilishi üchün bash rol oynishi kérek. Xitay bu zulumgha xatime bermigüche, pütkül dunya jama'iti xitay mallirigha bayqut élan qélishi kérek."

Axbarat élan qilish yighinida söz qilghan i ha ha insaniy yardem wexpining re'isi bulent yildirim xitayning jaza lagérliri toghrisida toxtilip, mundaq dédi: "Epsuslinarliqi shuki, sherqiy türkistanliqlar lagérlarda qiyin-qistaqqa uchrawatsa, komunist partiye emeldarliri yalghanchiliq qilip, bu lagérlarda 'ashqunluqqa giriptar bolghan' insanlargha terbiye bériwatqanliqini dawa qiliwatidu. Uzaq tarixqa we shanliq medeniyetke ige Uyghurlarni terbiyesiz we medeniyetsiz dep körsitip, sherqiy türkistan xelqige haqaret qiliwatidu."

Bulent yildirim sözide yene Uyghurlarning irqiy qirghinchiliqqa uchrawatqanliqini bildürdi we dunya jama'itige xitap qilip mundaq dédi: "Bügün 1-april xitayning jaza lagérlirining qurulghanliqigha töt yil bolghan kündur. Insanlar 1-april künini 'aldash bayrimi' dep qaraydu we öz'ara bir-birini aldap chaqchaqlishidu. Emma bu kün sherqiy türkistan üchün bir chaqchaq emes, u yerde qirghinchiliq dawamlishiwatidu. Bu yerdin pütkül dunyagha shuni xitap qilimenki, sherqiy türkistan xelqi sistémiliq shekilde her xil qiyin-qistaqlar bilen yoq qiliniwatsa, dunya bixaraman halda uxlimasliqi kérek. Bolupmu türkiye xelqi bixaraman uxlimasliqi kérek. Bügün dunyaning oxshimighan jaylirida we türkiyening köpligen rayonlirida axbarat élan qilish yighini ötküzüliwatidu. Xel'arada mushunchiwala naraziliq pa'aliyetliri boluwatqan bir mezgilde xitay hökümiti buninggha perwa qilmay turuwalsa, buningdinmu chong yürüshler we namayishlar élip bérilishi mumkin. Egerde islam dunyasi Uyghurlarning yénida tursa, kochilar heriketlense, xitayning 'bir yol bir belwagh' pilanigha qattiq zerbe bergili bolidu."

Bulent yildirim sözining axirida xitap qilip, mundaq dédi: "Kélinglar, silermu ziyan'gha uchrimanglar, Uyghur xelqimu qiyin-qistaqqa uchrimisun, bu xata ishlardin waz kéchinglar!"

Yighinda yene yette hilal jem'iyitining tashqiy ishlar mutexessisi mustafa sürüjini öz ichige alghan bir qanche jem'iyetning mes'ulliri ayrim-ayrim söz qilip, Uyghurlarni qollap-quwwetleydighanliqini ipadileshti.

Yighinda yene Uyghurlargha wakaleten sherqiy türksitan kishlik hoquqni közitish jem'iyitining bash katipi dokturant nuriddin izbasar ependi söz qilip, bu pa'aliyetni uyushturghan we Uyghurlarni qollighan ijtima'iy teshkilatlargha rehmet éyitti. U mundaq dédi: "Biz sherqiy türkistanliqlar héch bir zaman ümidsizlenmeymiz. Sherqiy türkistan xelqi erkinlikke érishmigüche, bu küreshtin waz kechmeymiz. Musulmanlarning süküt qilishi zalim xitayni téximu jasaretlenduridu. Shuning üchün xitayning wehshiyiliklirige birlikte qarshi turushimiz kérek. Bir küni pütün dunya sherqiy türkistanliqlarning yénida bolidu. Xitay irqiy qirghinchiliq qilish bilen sherqiy türkistanda hergizmu ebediy turalmaydu."

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet