Хитай роза һейт хушаллиқи тәшвиқатидики көз боямчилиқини чандуруп қойди

Мухбиримиз гүлчеһрә
2021-05-14
Share
Хитай роза һейт хушаллиқи тәшвиқатидики көз боямчилиқини чандуруп қойди
AFP/ RFA_Sintash

Рамзан башлиниши билән хитай һөкүмитиниң уйғурларни мәсчитләргә беришкә үндәп һәтта мәҗбурлаватқанлиқи, әмма 4 йилдин буян давам қиливатқан ирқий қирғинчилиқ һәмдә тутқундин қорқуп кәткән хәлқ аммисиниң, мәсчиткә зорлисиму беришкә җүрәт қилалмайватқанлиқи радийомиз тәрипидинму дәлилләнгәниди. Бир қанчә күндин буян хитайдики иҗтимаий таратқулардин тарқалған қисқа видийолуқ учурлардин хитайниң уйғурларни хушал һейт өткүзүватқанлиқини намаян қилидиған сахта бир сәһнә ясашқа киришкәнликиниң шәписини көрүлүшкә вә чәтәлләрдики уйғурлар иҗтимаий тартқуларда, бу һәқтики учурларни мулаһизә қилишқа башлиғаниди.
3-4 Күн егири, хитай тәрипидин 4 йилдин буян саяһәт орниға айландурулуп, намаз оқуш чәкләнгән, һейтларда сама селинмас болған һейтгаһ мәсчитиниң қайтидин җамаәткә ечилғанлиқи, һәтта һейтқа үлгүртүп нағриларниң тошулуп, тизип тәқ қилип қоюлуватқанлиқи ипадиләнгән қисқа видийоларму ашкариланғаниди.
Һейтниң һарписида, техи һейт болмай турупла, һейтгаһ мәйданида асасән яшларниң тәшкиллик һалда топ -топ болуп, сама селишни мәшиқ қилип рәпитис қиливатқанлиқидәк ғәлитә көрүнүшләр тарқилип, зор инкас қозғиди.
Дәрвәқә 13- май пүтүн дунядики мусулман әһли һейт намазлирини җамаәт болуп оқуватқан бир пәйттә, хитай даирилири уйғурларни һейт намизида мәсчитләргә топлап өзиниң дөләт марши билән байрақ чиқиришип мурасими тәшкилләп, сиясий тәшвиқатиниң техиму юқири пәллисини яратқанлиқи ведийолардин ашкариланди.
Кишиләрниң янфонлири арқилиқ тартилип чәтәлләрдики иҗтимаий таратқуларғичә таралған бу сиясйилашқан һейт намазлиридики көрүнүшләргә қарайдиған болсақ, мәсчитләрниң ислами бәлгилири асасән еливетилгән, һәммисиниң өгзисигә хитайниң қизил байриқи санҗилған, мәсчит әтрапиға хитайниң қизил пануслири есилған. Топ - топ кишиләр мәхсус аптобуслар билән мәсчитләргә тошуп келингәнлики мәлум болиду.
Чәтәлләрдики уйғурларда әң зор инкас қозғиған вә хитайниң оюнини чандуруп қойғанлиқи һәққидики кинайилик инкасларға сәвәб болған көрүнүш болса 4-5 йилдин буян саяһәтчиләргила ечилип, намаз оқуш чәклинип кәлгән һейтгаһ җамаәси алдидики мәйданда қайтидин уйғурларниң һейтлиқ сама ойнаватқандәк көрүнүшләр болуп, буниң бир сахта сәһнә икәнлики уйғурларниң болупму қәшқәрдә туғулуп өскән, кичикидин һейтгаһта намаз оқуп, сама усули ойнап чоң болған қәшқәр кишилириниң көзидин қечип қутулалмиған.
Он нәччә йилдин буян түркийәдә яшаватқан қәшқәрлик муһаҗир уйғурлардин адилҗан әпәнди буниң хитайниң қирғинчилиқ елип бериватқанлиқини йошуруш үчүн, уйғурларни һейтгаһқа йиғип хушал көрситип самаға салған бу бир мәйдан оюн икәнликини тәкитләп, буниңдики чандуруп қойған көрсәтти:

Дуня уйғур қурултийиниң муавин рәиси пәрһат юруңқаш әпәндиниң қаришичә, хитай йеқиндин буян мәхсус ахбарат елан қилиш йиғинлирини ечип аталмиш тәрбийәләш мәркәзлирини пүттүргән уйғурларни сөзлитип, диний затлар билән етиқадчи аммини оттуриға чиқирип хитайниң диний вә миллий сиясәтлири һәққидә мәхсус тәшвиқат елип барған. Униң бу қетим өз җинайитини йошуруш вә хәлқара җамаәт бесимиға тақабил туруш үчүн роза һейттинму пайдилинип, бундақ сәһниләрни тәйярлашқа мәҗбур болуватқанлиқидин хәлқара җамаәт вә ахбаратларниң бесиминиң үнүми болуватқанлиқини көрүвалғили болидикән.

Хитайниң көрүнүшкә нормал һейт кәйпиятини ясап көрсәткән болсиму йәнила қәшқәр һейтгаһ мәсчитиниң дәрвазисидики айәт тахтисини орниға есип қоюшни унтуғанлиқи уйғурларниң өткүр нәзиридин қечип қутулалмиған.
Хитай даирилири 2016-йилдин буян уйғур елидә мәсчит-җамә қатарлиқ диний қурулушларни вә қәдимий қәбристанлиқларни чеқиш һәрикитини башлиған болуп, бу һәрикәт 2018-йилидин башлап юқири пәллигә чиққан мәзгилидә һейтгаһ дәрвазидики бу ләвһәниңму ғайиб қилинғанлиқи радийомиз тәрипидин дәлилләнгәниди.
2019-Йили америкадики уйғур кишилик һоқуқ қурулуши бу һәқтә "етиқад вәйранчилиқи: уйғур мәсчитлири вә мәқбәрилириниң чеқилиши" намлиқ чоң һәҗимлик доклат тәйярлиған. Бу доклатта хитай даирилириниң уйғур елидә мәсчит, мазар, вә башқа диний сорунларни өз ичигә алған ислам услубидики 10 миңдин 15 миң ғичә қурулушниң бәзилирини пүтүнләй чеқип ташлиғанлиқи, аз дегәндә 613 имамниң тутқун вә бастурушқа учриғанлиқи елан қилинғаниди.
Уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң 12- май йеңи елан қилип, хитай һөкүмитиниң уйғур имамлириға қарита елип барған кәң көләмлик тутқуни вә уларни җазалиши һәққидики йеңи санлиқ мәлуматларни ашкарилиған доклатида, уйғур диярида тутқун қилинған вә еғир җазаланған имам вә диний затларниң саниниң 1046икәнлики көрситилди.

Хитай һөкүмити уйғурларға қарита йүргүзүп келиватқан инсанийәткә қарши җинайәтлирини вә ирқий қирғинчилиқини өз тәшвиқатлири билән йепишқа урунуп келиватқан болсиму, лекин униң бу урунушлири вә тәшвиқатлири әмәлийәттә, хәлқаралиқ кишилик һоқуқ органлири вә ахбаратчиларниң елан қиливатқан дәлил испатлиқ җинайәт пакитлири алдида һечқандақ үнүмгә еришәлмиди, йәни хәлқара җәмийәт хитайниң бу тәшвиқатлириға ишәнмиди халас!

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт