Көзәткүчиләр: “русийә украинаға таҗавуз қилиш арқилиқ ғәрбкә болған тәһдитини ашкарилимақта”

Мухбиримиз нуриман
2022.02.25
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
rusiye-ukraina-urush.jpg От өчүргүчиләр русийәниң кийев шәһиригә қилған ракетамийот һуҗумида от кәткән бинадики отни өчүрмәктә. 2022-Йили 25-феврал, украина.
AP

Русийә армийәси зор көләмлик һәрбий таҗавуз арқилиқ украинаға бастуруп киргәндин кейин, америка башчилиқидики ғәрб дөләтлири дәрһал инкас қайтуруп, бу таҗавузчилиқни “русийә дуняниң тинчлиқини бузди” дәп әйиблигән. Әмма пүтүн дуня тинчлиқни тәләп қиливатқан мушундақ бир мәзгилдә, хитай вә иран қатарлиқ мустәбит дөләтләр русийәни вастилик һалда қоллайдиғанлиқини билдүргән. Анализчилар, русийәниң бу таҗавузчлиқи дуняви тәртипниң икки қутуплишииш еһтималлиқини күчәйтиду, дәп қарашмақта.

Русийә вә хитай иккила тәрәпниң рәсмий ахбарат қаналлирида көрситилишичә, русийә президенти путин билән хитай рәиси ши җинпиң 25-фиврал телефунда көрүшкән. Хәвәргә қариғанда, путин ши җинпиңға русийәниң һазир украина билән сөһбәтлишишкә тәйяр икәнликини ейтқан, ши җинпиң буни қоллайдиғанлиқини билдүргән.

Хәлқара ахбарат вастилирниң бу һәқтә бәргән хәвиригә қариғанда, дуня хитай вә русийәниң тупрақ кеңәйтишкә болған қара нийитиниң қайтидин баш көтүргәнликигә диққәт қилишқа башлған. Америка, әнгилийә қатарлиқ демократик ғәрб әллири украинани қоллайдиғанлиқини билдүргән вә арқа-арқидин баянат елан қилған.

Ройтирис агинтлиқиниң 25-фиврал бәргән хәвиригә қариғанда, шималий атлантик әһди тәшкилатиниң баш катипи җенс столтенберг җүмә күни украинаға һава мудапийәсини өз ичигә алған қоралларни әвәтип ярдәм қилидиғанлиқини ейтқан.

Охшаш бир вақитта хитай вә иран қатарлиқ мустәбит дөләтләрниң иқтисадий вә һәрби җәһәттин русийәни вастилик қоллаватқанлиқи мәлум болған. CNN Ниң 25-фиврал бәргән хәвиригә қариғанда, хитай русйәдин буғдай импорт қилишни чәкләш қарарини бикар қилған. Австиралийә баш министири моррисон мухбирларни күтүвелиш йиғинида “дуня росийәгә қошумчә җаза йүргүзмәкчи болуватқан бир пәйттә, хитай росийәниң буғдай киргүзүш чәклимисини бикар қилди, буни пәқәт қобул қилғили болмайду,” дегән.

Бу һәқтә түркийә һаҗәттәпә университетиниң дотсенти, истратегийә мутәхәссиси әркин әкрәм әпәнди радийомизниң зияритини қобул қилди. У мундақ деди: “әгәр ғәрб дөләтлириниң русийәгә йүргүзгән имбаргоси ишқа яримса, 2-дуня урушидин кейин ғәрбликәрниң қуруп чиққан дуня сиситемиси бузғунчилиққа учрайду.”

У йәнә русийәниң бу уруштин қандақ бир нәтиҗигә иришмәкчи болғанлиқи вә ақивити һәққидики тәһлиллирини оттуриға қойди.

Ройтирис агинтлиқниң хәвиригә қариғанда, америка ташқий ишлар министири билинкин билән хитай ташқий ишлар министири ваң йи телефунда көрүшкән. Мәлум болушичә, улар бир қанчә қетим русийәниң украинаға таҗавуз қилғанлиқ мәсилиси һәққидә пикир алмаштурған болуп, хитайниң русийәгә қарши америка билән бир сәптә туруши һәққидики пикри рәт қилинған.

Анализчилар, бу қетилиқ русийә-украина оттурисидики урушниң дуняниң қайта икки қутуплишишини кәлтүрүп чиқириш еһтималлиқни илгири сүрүшмәктә.

Бу һәқтә америкадики мустәқил сиясий анализчи, дуня уйғур қурултийи иҗраийә комитетиниң муавин рәиси илшат һәсән әпәнди мундақ деди: “америка хитайни йиллардин бири иқтисадий җәһәттин йөләп мушундақ күчлүк һаләткә келишигә сәвәб болған, лекин хитай әлвәттә өзигә охшаш мустәбит һакимийәтниң йенида туршни таллайду. Чүнки һәр иккисиниң өз алдиға киңәймичилик пилани бар.”

Қисқиси, көзәткүчиләр росийәниң украинаға таҗавуз қилиши, путииниң ғәрбкә тәһдит селиватқанлиқини ениқ көрситип бериду, дәп қарашмақта.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.