Садам абдусаламниң аяли австралийәдики хитай әлчисиниң сөзлирини рәт қилди

Мухбиримиз ирадә
2020.02.26
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Sadam-Abdusalamning-Ayali-202002.jpg Садам абдусалам аялиниң “мән йолдишимниң йениға кетишни халаймән” дәп хәт йезилған қәғәзни көтүрүп туруп чүшкән рәсими. 2020-Йили 25-феврал.
Social Media

Һөрмәтлик радио аңлиғучилар, австралийәниң ABC қанилиниң даңлиқ программилиридин болған “соал-җаваблар” программисида бу һәптә хитай вә униң австралийә билән болған мунасивити талаш-тартиш темиси болди. Программиға хитайниң австралийәдә турушлуқ муавин әлчиси ваң шиниң билән бирликтә, бир қисим мустәқил журналистлар, вирус мутәхәссиси вә иқтисадшунаслар тәклип қилинған. Программида хитай әлчи хитайниң һазирқи вирус мәсилиси, хитайдики бесим түзүминиң корона вирусиниң тарқилишида ойниған роли, хитай иқтисадий, кишилик һоқуқ қатарлиқ темиларда аңлиғучилардин кәлгән соалларға җаваб бәргән. Программида уйғур елидә йолға қоюлуватқан лагерлар сиясити мәсилисиму әң кәскин муназирә темилириниң бири болди. Хитай әлчи бу соалларға җаваб бериштә қаттиқ қийналди. Программида хитай әлчигә австралийәдики уйғурлардин садам абдусалам вә алмас низамидинниң сориған соали көрситилди. Садам хитай әлчидин алмас низамидинниң аялиниң һечқандақ җинайити йоқ туруп түрмигә ташланғанлиқини, өзиниң австралийә пуқраси болған 3 яшлиқ балиси билән аялиниң нәзәрбәнттә туруватқанлиқини, уларниң австралийәгә қайтишиға рухсәт қилинмайватқанлиқини ейтип, хитайдин немишқа уларниң австралийәгә келишигә йол қоймайватқанлиқини вә немә үчүн милйонларчә уйғурниң лагерларда икәнликини сориди.

Хитай әлчи бу соалға удул җаваб бериш орниға гәпни йорғилитип, уйғурларниң райондики 55 милләтниң пәқәт бири икәнлики, уларниң нопусиниң районниң омумий нопусиниң бәштин иккисини тәшкил қилидиғанлиқини вә районда еғир террорлуқ мәсилиси барлиқини сөзлигән. Риясәтчи хитай әлчигә соалдин чәтнәп кәтмәсликни әскәрткәндин кейин, хитай әлчи йәнә гәпни йорғилитип “садамниң уйғур әмәс, өзбек миллитидин икәнликини, хитайниң қануни бойичә қош пуқралиққа йол қоюлмиғанлиқтин, униң балисиниң австралийә пуқралиқини тонумайдиғанлиқини ипадә қилиду. У буниң билән қалмай садам абдусаламниң аялиниң австралийәгә келишни халимайдиғанлиқини илгири сүрди. У: “йәрлик даириләрниң бизгә ейтишичә надирә өмәр вә униң оғли кетишни халимайдикән” дәйду.

Программа тарқитилғандин кейин, садам абдусалам тивиттирға 25-феврал күни аяли “мән йолдишимниң йениға кетишни халаймән” дәп хәт йезилған қәғәзни көтүрүп туруп чүшкән рәсимини чиқириш арқилиқ хитай әлчиниң илгири сүргәнлирини рәт қилди. Хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң австралийә шөбиси вә хәлқара кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати австралийә шөбиси баянат елан қилип, муавин хитай әлчи ваң шиниңниң илгири сүргәнлирини рәт қилди. Улар баянатида “садам вә алмас низамидин һәр иккилисиниң аяллири әрлири билән җәм болушни арзу қилиду” деди. Дуня уйғур қурултийиму баянат елан қилип австралийә һөкүмити вә австралийә ташқи ишлар минситирлиқини садам абдусаламниң мәсилисидә хитайға қаритилған бесимни күчәйтип, униң, аяли вә балилири билән җәм болушиға капаләтлик қилишни тәләп қилди. 

Муавин хитай әлчи ваң шиниң программа җәрянида уйғур елидики сиясәтлирини ақлап қилған гәплири билән көп қетим күлкигә қалған болуп, у тамашибинларға “силәр мениң гәплиримгә күлүватисиләр, чүнки силәр сахта хәвәрләрниң тәсиригә учриған” дәп өзини ақлашқа урунған. У чәтәл ахбарат васитилиридә садам абдусалам һәққидә вә район һәққидә чиқиватқан хәвәрләрниң һәммисиниң ялғанлиқини, бир қисим кишиләрниң шәхсий мәнпәәтлирини көзлигәнлики сәвәблик вә яки бир қисим чәтәл күчлириниң өз мәнпәәти үчүн австралийә җамаәтчиликигә хитайни яман көрситиватқанлиқини илгири сүриду. Буниң билән риясәтчи “сиз қайси чәтәл күчини демәкчи” дәп сорайду. Муавин хитай әлчиси буниңға “америка” дәп җаваб қайтуриду. Униң бу җаваби зал ичидики тамашибинларниң күлкисигә қалиду. 

Программиға тәклип қилинған шү фамилилик мустәқил журналист вә тәтқиқатчи болса ташқи күчләр әмәс, австралийә ташқи ишлар министири маррис пәйнниң бу һәқтики әндишилирини биваситә оттуриға қойғанлиқини ейтип: “сиз австралийә ташқи ишлар министирини ялған хәвәр оқуйду-демәкчиму?” дәйду. 

Хитай әлчи уйғур ели һәққидә дейиливатқанларниң ялғанлиқини илгири сүрүшни давам қилиду. Буниң билән риясәтчи униңдин “әмисә немишқа силәр мустәқил мухбирларниң у йәрни зиярәт қилип әмәлийәтни көрүшигә йол қоймайсиләр?” дәп сорайду. У буниңға: “биз әлвәттә рухсәт қилимиз, биз мухбирларни чәклимәймиз. Мана биз билән олтурған стан бир қанчә қетим шинҗаңни зиярәт қилип баққанғу” дәйду. Мәзкур программиға тәклип қилинғанлар ичидә илгири CNN қатарлиқ һәр қайси телевизийә қаналлириниң мухбири болуп хитайда узун йил турған стан грантму бар болуп, у буниңға қарита: “шундақ, биз барғанда кәйнимизгә давамлиқ адәм чүшкән, қолға елинған һәтта зорлуқ-зомбулуққа учриған” дәп җаваб қайтуриду. 

Муавин хитай әлчиси ваң шиниң программа давамида уйғур елидә лагерларниң мәвҗутлуқини изчил рәт қилиду. У бу орунларниң лагер әмәс, кәспий тәрбийәләш мәркизи икәнликини, нурғунлиған ислам дөләтлиридин кәлгән зиярәтчиләрниң бу орунларни зиярәт қилип, хитайниң бу һәрикитини қоллиғанлиқини дәйду. Викий шү болса муавин хитай әлчисиниң сөзлиригә қаттиқ рәддийә берип: “бу орунларниң әтрапи сим тосуқлар билән оралған, көзитиш мунарлири арқилиқ назарәт қилинидиған лагерлиқини, зиярәтчиләрниң алдин орунлаштурулған җайларни зиярәт қилғанлиқини, хитайни қоллап сөзлигән дөләтләрниң һәммисиниң хитай билән охшаш көз қараштики дөләтләр икәнликини әскәртиду. Викий шү сөзи давамида уйғур елидики лагерларда бир милйондин ошуқ киши қамалғанлиқини вә бу рәқәмниң бирләшкән дөләтләр тәшкилати қатарлиқ хәлқаралиқ органлар тәрипидин бирдәк етирап қилинған рәқәмликини баян қилиду.

Муавин хитай әлчиниң уйғур елидики лагерлар һәққидә илгири сүргәнлири, болупму униң садам абдусаламниң аялиниң “өзиниң австралийәгә кәлгүси йоқ”, дегәнлири BBCтелевизийәси, әл-җәзирә телевизийәси қатарлиқлардиму хәвәр қилинди. Улар бирдәк, садамниң аяли вә хәлқаралиқ органларниң буниңға етираз билдүргәнликини тәкитлиди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.