Sadam abdusalamning ayali awstraliyediki xitay elchisining sözlirini ret qildi

Muxbirimiz irade
2020-02-26
Share
Sadam-Abdusalamning-Ayali-202002.jpg Sadam abdusalam ayalining "Men yoldishimning yénigha kétishni xalaymen" dep xet yézilghan qeghezni kötürüp turup chüshken resimi. 2020-Yili 25-féwral.
Social Media

Hörmetlik radi'o anglighuchilar, awstraliyening ABC qanilining dangliq programmiliridin bolghan "So'al-jawablar" programmisida bu hepte xitay we uning awstraliye bilen bolghan munasiwiti talash-tartish témisi boldi. Programmigha xitayning awstraliyede turushluq mu'awin elchisi wang shining bilen birlikte, bir qisim musteqil zhurnalistlar, wirus mutexessisi we iqtisadshunaslar teklip qilin'ghan. Programmida xitay elchi xitayning hazirqi wirus mesilisi, xitaydiki bésim tüzümining korona wirusining tarqilishida oynighan roli, xitay iqtisadiy, kishilik hoquq qatarliq témilarda anglighuchilardin kelgen so'allargha jawab bergen. Programmida Uyghur élide yolgha qoyuluwatqan lagérlar siyasiti mesilisimu eng keskin munazire témilirining biri boldi. Xitay elchi bu so'allargha jawab bérishte qattiq qiynaldi. Programmida xitay elchige awstraliyediki Uyghurlardin sadam abdusalam we almas nizamidinning sorighan so'ali körsitildi. Sadam xitay elchidin almas nizamidinning ayalining héchqandaq jinayiti yoq turup türmige tashlan'ghanliqini, özining awstraliye puqrasi bolghan 3 yashliq balisi bilen ayalining nezerbentte turuwatqanliqini, ularning awstraliyege qaytishigha ruxset qilinmaywatqanliqini éytip, xitaydin némishqa ularning awstraliyege kélishige yol qoymaywatqanliqini we néme üchün milyonlarche Uyghurning lagérlarda ikenlikini soridi.

Xitay elchi bu so'algha udul jawab bérish ornigha gepni yorghilitip, Uyghurlarning rayondiki 55 milletning peqet biri ikenliki, ularning nopusining rayonning omumiy nopusining beshtin ikkisini teshkil qilidighanliqini we rayonda éghir térrorluq mesilisi barliqini sözligen. Riyasetchi xitay elchige so'aldin chetnep ketmeslikni eskertkendin kéyin, xitay elchi yene gepni yorghilitip "Sadamning Uyghur emes, özbék millitidin ikenlikini, xitayning qanuni boyiche qosh puqraliqqa yol qoyulmighanliqtin, uning balisining awstraliye puqraliqini tonumaydighanliqini ipade qilidu. U buning bilen qalmay sadam abdusalamning ayalining awstraliyege kélishni xalimaydighanliqini ilgiri sürdi. U: "Yerlik da'irilerning bizge éytishiche nadire ömer we uning oghli kétishni xalimaydiken" deydu.

Programma tarqitilghandin kéyin, sadam abdusalam tiwittirgha 25-féwral küni ayali "Men yoldishimning yénigha kétishni xalaymen" dep xet yézilghan qeghezni kötürüp turup chüshken resimini chiqirish arqiliq xitay elchining ilgiri sürgenlirini ret qildi. Xelq'ara kechürüm teshkilatining awstraliye shöbisi we xelq'ara kishilik hoquqni közitish teshkilati awstraliye shöbisi bayanat élan qilip, mu'awin xitay elchi wang shiningning ilgiri sürgenlirini ret qildi. Ular bayanatida "Sadam we almas nizamidin her ikkilisining ayalliri erliri bilen jem bolushni arzu qilidu" dédi. Dunya Uyghur qurultiyimu bayanat élan qilip awstraliye hökümiti we awstraliye tashqi ishlar minsitirliqini sadam abdusalamning mesiliside xitaygha qaritilghan bésimni kücheytip, uning, ayali we baliliri bilen jem bolushigha kapaletlik qilishni telep qildi. 

Mu'awin xitay elchi wang shining programma jeryanida Uyghur élidiki siyasetlirini aqlap qilghan gepliri bilen köp qétim külkige qalghan bolup, u tamashibinlargha "Siler méning geplirimge külüwatisiler, chünki siler saxta xewerlerning tesirige uchrighan" dep özini aqlashqa urun'ghan. U chet'el axbarat wasitiliride sadam abdusalam heqqide we rayon heqqide chiqiwatqan xewerlerning hemmisining yalghanliqini, bir qisim kishilerning shexsiy menpe'etlirini közligenliki seweblik we yaki bir qisim chet'el küchlirining öz menpe'eti üchün awstraliye jama'etchilikige xitayni yaman körsitiwatqanliqini ilgiri süridu. Buning bilen riyasetchi "Siz qaysi chet'el küchini démekchi" dep soraydu. Mu'awin xitay elchisi buninggha "Amérika" dep jawab qayturidu. Uning bu jawabi zal ichidiki tamashibinlarning külkisige qalidu. 

Programmigha teklip qilin'ghan shü famililik musteqil zhurnalist we tetqiqatchi bolsa tashqi küchler emes, awstraliye tashqi ishlar ministiri marris peynning bu heqtiki endishilirini biwasite otturigha qoyghanliqini éytip: "Siz awstraliye tashqi ishlar ministirini yalghan xewer oquydu-démekchimu?" deydu. 

Xitay elchi Uyghur éli heqqide déyiliwatqanlarning yalghanliqini ilgiri sürüshni dawam qilidu. Buning bilen riyasetchi uningdin "Emise némishqa siler musteqil muxbirlarning u yerni ziyaret qilip emeliyetni körüshige yol qoymaysiler?" dep soraydu. U buninggha: "Biz elwette ruxset qilimiz, biz muxbirlarni cheklimeymiz. Mana biz bilen olturghan stan bir qanche qétim shinjangni ziyaret qilip baqqan'ghu" deydu. Mezkur programmigha teklip qilin'ghanlar ichide ilgiri CNN qatarliq her qaysi téléwiziye qanallirining muxbiri bolup xitayda uzun yil turghan stan grantmu bar bolup, u buninggha qarita: "Shundaq, biz barghanda keynimizge dawamliq adem chüshken, qolgha élin'ghan hetta zorluq-zombuluqqa uchrighan" dep jawab qayturidu. 

Mu'awin xitay elchisi wang shining programma dawamida Uyghur élide lagérlarning mewjutluqini izchil ret qilidu. U bu orunlarning lagér emes, kespiy terbiyelesh merkizi ikenlikini, nurghunlighan islam döletliridin kelgen ziyaretchilerning bu orunlarni ziyaret qilip, xitayning bu herikitini qollighanliqini deydu. Wikiy shü bolsa mu'awin xitay elchisining sözlirige qattiq reddiye bérip: "Bu orunlarning etrapi sim tosuqlar bilen oralghan, közitish munarliri arqiliq nazaret qilinidighan lagérliqini, ziyaretchilerning aldin orunlashturulghan jaylarni ziyaret qilghanliqini, xitayni qollap sözligen döletlerning hemmisining xitay bilen oxshash köz qarashtiki döletler ikenlikini eskertidu. Wikiy shü sözi dawamida Uyghur élidiki lagérlarda bir milyondin oshuq kishi qamalghanliqini we bu reqemning birleshken döletler teshkilati qatarliq xelq'araliq organlar teripidin birdek étirap qilin'ghan reqemlikini bayan qilidu.

Mu'awin xitay elchining Uyghur élidiki lagérlar heqqide ilgiri sürgenliri, bolupmu uning sadam abdusalamning ayalining "Özining awstraliyege kelgüsi yoq", dégenliri BBCtéléwiziyesi, el-jezire téléwiziyesi qatarliqlardimu xewer qilindi. Ular birdek, sadamning ayali we xelq'araliq organlarning buninggha étiraz bildürgenlikini tekitlidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.