Хитайниң ирқий қирғинчилиқиға қарши күрәш үчүн берилгән мукапат вә сайрагүл саутбайниң һаяҗини

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2022-05-18
Share
Хитайниң ирқий қирғинчилиқиға қарши күрәш үчүн берилгән мукапат вә сайрагүл саутбайниң һаяҗини 2021 Йиллиқ “нүрнберг кишилик һоқуқ мукапати” лагер шаһити сайрагүл саутбайға берилгәнлики тәбрикләнмәктә. 2022-Йили 15-май, германийә.
RFA/Ekrem

15-Майдин башлап германийәдә нәширдин чиқидиған “җәнубий германийә гезити”, “дуня” қатарлиқ нопузлуқ гезитләр вә асаслиқ телевизийә қаналлири 2021-йиллиқ “нүрнберг кишилик һоқуқ мукапати” тоғрисида бәс-бәстә хәвәрләр тарқатти. Хәвәрләрдә бу мукапатниң хитайниң җаза лагерлирида давам қиливатқан “ирқий қирғинчилиқ” вә “инсанийәткә қарши җинайәт” лирини хәлқараға билдүрүш йолида мәрданилиқ билән күрәш қиливатқан лагер шаһиди сайрагүл саутбайға лайиқ көрүлгәнлики баян қилинған иди.

3 Күндин буян, бизниң сайрагүл саутбай билән алақә қилишимиз тәскә тохтиди. Чүнки “нүрнберг кишилик һоқуқ мукапати” ниң бу саһиби нүрнберг шәһириниң әзиз меһминиға айланған, шәһәр башлиқи вә бу шәһәрдики кишилик һоқуқ органлири уни түрлүк мурасимларға көмивәткән иди. Йолдиши һәм икки пәрзәнти билән нүрнберг шәһиридә қиммәтлик шәхскә айланған сайрагүл саутбай бүгүн тәстә вақит чиқирип, бизгә “нүрнберг кишилик һоқуқ мукапати” мурасими тоғрисида қисқичә учур бериш пурситигә еришти.

Сайрагүл саутбайниң билдүришичә, 15-май нүрнберг шәһридики чоң опера залида өткүзүлгән бу мукапат тарқитиш мурасимға германийәниң һәрқайси шәһәрлиридин кәлгән сиясийонлар вә кишилик һоқуқ актиплиридин сирт, америка вә явропадики башқа әлләрдинму көплигән муһим сиясий шәхсләр һәм даңлиқ сәнәткарлар келип қатнашқан. Шәһәр башлиқи маркус көниг сайрагүл саутбайға мукапат тәқдим қилғанда, залдики йүзләрчә инсан орунлиридин туруп һөрмәт билдүргән вә алқишлар яңратқан. Сәнәткарлар түрлүк сәнәт номурлирини орунлаш арқилиқ өзлириниң қоллашлирини ипадә қилған.

Мәлум болишичә, “нүрнберг кишилик һоқуқ мукапати” ниң соммиси 15 миң явро болсиму, униң сиясий қиммити ғайәт зор икән. Германийәниң “адаләт мәркизи” дәп қарилидиған нүрнберг шәһири 2-дуня урушидин кейин уруш җинайәтчилирини, йәһудилар үстидин ирқий қирғинчилиқ елип барған натсистларниң һәрбий қоманданлирини вә инсанийәткә қарши җинайәт садир қилған әскәр, офитсерларни сотлаш билән даңқи чиққан бир шәһәрдур. Нүрнберг шәһири “нүрнберг кишилик һоқуқ мукапати” ни натсистларниң “миллий-сотсиялистик ирқчилиқ қануни” мақуллинип 60 йилдин кейин, 2-дуня уруши ахирлишип 50 йилдин кейин йолға қойған болуп, 1995-йили 9-айниң 17-күни тунҗи қетимлиқ мукапатини тарқатқан.

Һәр икки йилда бир қетим тарқитилидиған бу мукапат “адаләт мәркизи” болған нүрнбергниң өз дөлитиниң тарихта садир қилған инсанийәткә қарши җинайәтлиригә бәргән җаваби болуш билән биргә, бүгүнки германийә дөлитиниң пүтүн дуняға теничлиқ, яришиш, чүшиниш вә кишилик һоқуқни һөрмәтләштин башқа учур бәрмәйдиғанлиқини ипадиләшниң бир символи болуп һесаблинидикән. Шу сәвәбтинму, 2021-йили 3-айда бу мукапатниң сайрагүл саутбайға берилгәнлики елан қилинғанда, хитайниң мюнхендики консулханиси қаттиқ наразилиқ билдүргән. Хитайниң шенҗин шәһри билән нүрнберг шәһриниң “қериндаш шәһәр” лик мунасивити зәрбигә дуч кәлгән.

Германийәдики вәзийәт анализчиси әнвәр әһмәтниң баян қилишичә, бу мукапатниң сайргүл саутбайға берилиши, әмәлийәттә германийәниң қарар мәркизи болған нүрнберг шәһириниң германийә дөлитигә вакалитән хитайниң ирқий қирғинчилиқи вә инсанийәткә қарши җинайәтлиригә қарита билдүргән кәскин инкаси болуп һесаблинидикән.

Диққәткә сазавәр болғини, “нүрнберг кишилик һоқуқ мукапати” мурасимида сайрагүл саутбай ингилиз тилида җаза лагерлириға беғишланған бир нахша оқуған. Бу нахшиниң дәсләпки мисралири “зулмәткә толған вәһимилик кечиләрдә, бириниң кәйнидин бири тутуп кетилмәктә, арқимизда турмақта җаза лагери, сим тосақларға орулуп һәйвәттә” дегән мәзмундики җүмлиләр билән башланған болуп, чоң залдики униң нахшисини аңлиған нурғунлиған инсанлар өзини тутувалалмай йиғлап кетишкән.

Сайрагүл саутбайниң тилға елишичә, мукапат тарқитиш мурасимида нурғунлиған муһим шәхсләр нутуқлар сөзләп, шәрқий түркистанда давам қиливатқан ирқий қирғинчилиқ вә инсанийәткә қарши җинайәтләрни тохтитишни тәшәббус қилишқан. У сөзидә, хитайниң бу зулум сиясәтлирини йүзлигән мәшһур инсанлар алдида йәнә бир қетим аңлитиш пурситигә еришкәнликидин хурсәнд болғанлиқини әскәртти.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт