Сәнубәр турсун билән абдуреһим һейтниң йеңи йилда сәһнидә пәйда болуши күчлүк инкас қозғимақта

Мухбиримиз гүлчеһрә
2020-01-03
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Атақлиқ нахшичи-музикант сәнубәр турсун.
Атақлиқ нахшичи-музикант сәнубәр турсун.
Social Media

Йеқиндин буян хитай мухбирлири мәхсус хәлқаралиқ таратқуларда гуваһлиқ бәргән бир қисим уйғурларниң туғқанлирини зиярәт қилип ишлигән видейолуқ хәвәрлири хитайниң чәтәлләргә қаратқан тәшвиқатлирида көрситилмәктә.

Хитайниң бу хилдики видеойолуқ хәвәрлири чәтәлләрдики уйғурларниң йеқинқи 2-3 йилдин буян из-дерикини алалмайватқан яки лагерларға елип кетилгәнлики мәлум болған уруқ-туғқанлири һәққидә бәргән гуваһлиқлирини ялғанға чиқиришни мәқсәт қиливатқанлиқи мәлум болмақта.

Йеқиндин буян хитай һөкүмити йәнә «лагерлар тақалди, уйғурлар бәхтлик яшаватиду» дегәнни көрситиш үчүн сәнәт саһәсидики илгири тутқун қилинған вә лагерларға елип кетилгән бир қисим уйғур сәрхиллирини сәһниләргә вә тәшвиқат вастилиригә чиқиришқа башлиғанлиқи мәлум болмақта. 

2018-Йили-11 айниң ахирлиридин башлап ғайип болған, 2019-йили январда 5 йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилинғанлиқи илгири сүрүлгән атақлиқ нахшичи сәнубәр турсун «тик-ток», йәни хитайчә «довйин» таратқусида өзиниң «сәнубәр 2020» намлиқ һесабини хитайчә тонуштурған қисқа бир син көрүниши йеңи йил һарписида тарқалди. 

Бу видейо чәтәлләрдики уйғурлар кәң қоллиниватқан бир қисим иҗтимаий алақә вастилириға кәң тарқилип ғулғула пәйда қилди. Бу һәқтики инкасларда бәзиләр сәнубәрни һаят көргәнликидин сөйүнгәнликини баян қилишса, йәнә бир қисим кишиләр униң илгирикидин көп сулғун көрүниватанлиқи, чачлириниң ақирип кәткәнлики, чәтәл ахбаратиниң көзини бояш үчүн уни хитайчә сөзлитип тәшвиқат вастилириға чиқириватқанлиқини баян қилған. Йәнә бәзиләр буниң сәнубәгә охшаш әл сөйгән бир сәнәткарниң ғурурини дәпсәндә қилиш һесаблинидиғанлиқи, униң еғир роһий бесимда икәнлики һәққидики қияслири вә әндишилирини ипадә қилған. 

Буниңдин бирқанчә күн аввал йәнә бир даңлиқ нахшичи абдуреһим һейтниң үрүмчи доңкөврүк мәһәллә кометети тәрипидин уюштурулған йеңи йиллиқ паалийәттә нахша ейтиватқан көрүниши тарқалди. Бу көрүнүш хитай иҗтимаий таратқулири арқилиқ чәтәлләрдики иҗтимаий таратқуларға тарқалған болуп, чәтәлләрдики уйғур җамаити арисида күчлүк инкас пәйда қилди. Инкасларда нөвәттә бир қисим уйғур сәнәткарлар, даңдар шәхсләр лагердин қутулған тәқдирдиму хитайниң мәҗбурй елип бериватқан тәшвиқатлири үчүн васитә сүпитидә пайдилиниливатқанлиқи муназирә қилинмақта. 

Атақлиқ сәнәткар абдуреһим һейтниң хитай түрмисидә җан үзгәнлики һәққидики хәвәр өткән йили февралда дуня мәтбуатлирида, болупму түркийәдә зор инкас қозғиған иди. Бу һәтта түркийә ташқи ишлар министирлиқиниң уйғурлар учраватқан зулум һәққидики сүкүтини бузуп, баянат елан қилишиға сәвәб болған иди. Буниң билән хитай һөкүмити узун өтмәйла абдуреһим һейитниң тирикликини илгири сүрүп, бир видийолуқ хәвәр тарқитишқа мәҗбур болған иди. 26 Секунтлуқ бу видейода абдуреһим һейит өзиниң «қанун орунлири тәрипидин гуманлиқ дәп қаралғанлиқи үчүн тәкшүрүлүш мунасивити билән тутуп турулуватқанлиқи» ни илгири сүргән иди. 
Йеңи йиллиқ мәһәллә комитетиниң сәнәт паалийитидики көрүнүш абдуреһим һейтниң өткән қетимлиқ һаятлиқи көрситилгән видейолуқ хәвәрдин кейин тунҗи қетим сәһнидә нахша орунлиған көрүниши болуп һесаблиниду.

Лондон университетиниң тәтқиқатчиси, доктор рачел һаррис ханим «йәр шари почтиси» гезитидә мақалә елан қилип, өзиниң даңлиқ уйғур сәнәткари сәнубәр турсун билән болған нормал алақисиниң 2018-йили ноябирдин башлап пүтүнләй үзүлүп қалғанлиқини илгири сүргән иди. У мақалисидә өзиниң сәнубәр вә шуниңға охшаш из-дерәксиз йоқилип кетиватқан уйғур сәрхиллири шуниңдәк хитай җаза лагерлириға қамалған милйондин артуқ уйғурлардин әндишә қиливатқанлиқини ипадә қилған иди. У йәнә хәлқара җамаәтни уйғурларниң бу еғир вәзийитигә көңүл бөлүшкә чақирған иди. Арқидинла фирансийә, белгийә, әнглийә, америка қатарлиқ дөләтләрдики 40 тин артуқ уйғур музикиси вә мәдәнийәт-сәнитини тәтқиқ қиливатқан мутәхәсисләр хитайдин сәнубәр турсун қатарлиқ уйғур сәрхиллирини қоюп беришни тәләп қилип, имзалиқ бирләшмә баянат елан қилған иди.

Зияритимизни қобул қилған рачел һаррис ханим өзиниң бир йилдин артуқ вақит ғайип болған сәнубәрни көрүп, унң һаят икәнликидин сөйүнгәнликини, әмма униң пәришан һалитини көрүп бәкму азабланғанлиқини билдүрди. 

Рачел ханим мундақ деди: «адәттә башқиларға қариғанда артист яки сәнәтчиләрдин пайдилинип чәтәлгә тәшвиқат елип беришниң үнүми чоң болиду. Шуңа хитай нөвәттә сәнубәр турсун, абдуреһим һейт, адил миҗиттәк бир қатар даңдар сәнәткарни телевизийәгә чиқирип көз боямчилиқ қилмақчи боливатиду. Уларниң көрүнишидинла чиқип туриду, улар пәқәт қуп-қуруқ җисми билән сәһнидә, улар әркинликидин пүтүнләй мәһрум, халиғанчә һәрикәт қилишқа, һәтта сөзләшкиму имканийити йоқ. Уларниң бу хил писихикилиқ зулумларни чекиватқанлиқи мени бәкму азаблайду.»

Рачел ханим йәнә «хитай бир қачә инсанни сәһнигә чиқирип тәшвиқ қилиши билән өзиниң җинайитини йошуруп қаламайду. Буниң билән бизниму, дуняниму ишәндүрәлмәйду,» дәп тәктлиди.

Яаврупа уйғур мәдәнийәт иснститутиниң қурғучиси, доктор дилнур рәйһан ханим хәлқарада, болупму илим саһәсидә лагерларға қамалған уйғур сәрхиллирини қутқузуш вә сүрүштә қилиш паалийәтлиридә актип рол ойнап келиватқан зиялийларниң бири. Униң көрситишичә, һәр хил кишилик һоқуқ органлири тәрипидин тизимға елинған лагердики уйғур сәрхиллириниң сани 450 кә йеқинлашқан болуп, хитай һөкүмитиниң мушуниңға охшаш җамаәт ичидә бәлгилик тәсири бар сәнәт саһәсидики шәхсләрни мәҗбурий сөзлитип сәһниләргә чиқиришниң өзи хитайниң хәлқарниң диққитини бурмилашни мәқсәт қиливатқанлиқини ениқ көрситип беридикән.

Дилнур ханим «бу видейолардин уларниң гәрчә қорқунучлуқ лагердики җисманий җазалардин қутулди дәп ойлисақму, әмма уларни пәқәтла кичик даиридики лагердин кәң даиридики лагерға чиқти дәйәләймиз. Униңдин башқа бирәр өзгиришниң барлиқини җәзимләштүрәлмәймиз.»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт