D u q re'isi dolqun eysa: sérikjanning tutqun qilinishi "Pütünley siyasiy qarar"

Muxbirimiz irade
2019-03-11
Élxet
Pikir
Share
Print
Sérikjan bilash'oghli ependi sot binasi ichide tuyuqsiz méngisige qan chüshüp qaza qilghan qazaq tor yazghuchisi naghashbay ésmirza ependi we yene bir sepdishi bilen. 2019-Yili mart.
Sérikjan bilash'oghli ependi sot binasi ichide tuyuqsiz méngisige qan chüshüp qaza qilghan qazaq tor yazghuchisi naghashbay ésmirza ependi we yene bir sepdishi bilen. 2019-Yili mart.
Sérikjan Bilash’oghli teminligen

10-Mart yekshenbe küni, xitaydiki lagérlar mesilisini, bolupmu u lagérlarda yétiwatqan qazaqlarning mesilisini dunyagha ashkarilash üchün pa'aliyet qilip, bu jehette belgilik tesir qozghighan qazaq pa'aliyetchi sérikjan bilashning "Milliy öchmenlikni terghib qilghan" dégen guman bilen tutqun qilin'ghanliqi heqqide xewer tarqaldi.

Firansiye agéntliqi shu küni tarqatqan xewiridin qarighanda, qazaqistan dölet bixeterlik idarisining alahide xadimliri yekshenbe sa'et 1:00 lerde sérikjan bilashni almutada qolgha alghan we uni kéyin paytext astanagha yötkigen.

Melum bolushiche, shu küni bu alahide xadimlar yene sérikjan bilashning bashchiliqidiki "Atayurt pida'iyliri" ning ishxanisi ichidiki barliq matériyallar, höjjetler, kompyutérlar we xitayning ziyankeshlikige uchrighan qazaqlarning bergen yazma guwahliqlirini élip ketken. Sérikjan bilashning xanimi leyla adiljanning bildürüshiche, bu xadimlar kétishtin burun "Atayurt pida'iyliri" ning ishxanisini resmiy péchetligen.

Sérikjanning tutqun qilin'ghanliq xewiri ijtima'iy axbarat wasitiliride we birleshme agéntliqi, firansiye agéntliqi, washin'gton pochtisi géziti qatarliqlarda keng xewer qilinip küchlük inkas peyda qildi.

Dunya Uyghur qurultiyimu sérikjan blashning tutqun qilinishi we uning lagérlardiki qazaqlar shuningdek yene Uyghur we bashqa milletlerning teqdirige köngül bölüsh pa'aliyetlirining dexli-teruzgha uchrishigha alahide diqqet qilghan bolup. Dunya Uyghur qurultiyining re'isi dolqun eysa ependi bügün radiyomizgha qilghan sözide sérikjanning tutqun qilinishini pütünley "Siyasiy qarar" dep qaraydighanliqini ipadilidi.

Dolqun eysa ependi sözide, sérikjan bilashning özining pikir qilish hoquqidin paydilinip turup, xitay lagérlirida yétiwatqan bir milyondin oshuq Uyghur we qazaq qatarliq milletlerning derdini dunyagha ashkarilighanliqini eskertip: "Qazaqistan hökümitining qarari qazaqistanning öz qanunlirigha we xelq'araliq qanunlargha xilap," dédi.

Xitay hökümiti 2017-yili bashliridin bashlap 800 mingdin 2 milyon'ghiche Uyghur, qazaq we bashqa türkiy xelqlerni jaza lagérlirigha tashlighandin béri, sérikjan bilash qazaqistanda "Atayurt pida'iyliri" dégen teshkilatni qurghan we bu teshkilat Uyghur élidiki lagérlargha qamalghan qazaqlarning mesilisige jümlidin lagér mesilisige diqqet tartishta zor rol oynighan. U bu jeryanda nurghun cheklime we tosuqlargha duch kelgen idi.

Téxi yéqinda, almuta sheherlik edliye bashqarmisi sérikjan bilashni almuta sheherlik sot mehkimisige "Qanunsiz teshkilatqa bashchi bolush" dégen jinayet bilen erz qilghan we 12-we 13-féwral künliri échilghan sotta sérikjan 252 ming ten'ge, yeni alahazel 670 dollar jerimane töleshke buyrulghan. Gerche sérikjan sotning qararigha naraziliq bildürüp erz sun'ghan bolsimu, 5-mart küni échilghan qayta sotta sot yenila sérikjan üstidiki qararini saqlap qalghan idi.

Weqeni yéqindin közitip kéliwatqan bir qisim közetküchiler sérikjan bilashqa qaritilghan bu xil mu'amile, uning qazaqistan hökümitining xitay aldidiki ajizliqini shundaqla xitay hökümitining lagérlarni qurup, zor sandiki ahalini solighanliq qilmishlirini ashkarilighanliqi üchün uni jimiqturushqa urunushning ipadisi dep qarimaqta.

Uyghur élidiki lagérdin qutulup chiqqan tunji shahit we nöwette türkiyede panahliniwatqan qazaqistan puqrasi ömer békali ependimu bügün radiyomizgha qilghan sözide xitay hökümitining bu mesilide qazaqistan'gha qattiq iqtisadiy we diplomatik bésim ishletken bolushi mumkinlikini bildürdi.

Sérikjanning tutqun qilinip astanagha ep kétilgenlik xewiri dunyaning herqaysi jaylirida Uyghur élidiki lagérlar mesilisini közitip kéliwatqan közetküchilerning küchlük diqqitini qozghap, uning hörlükke chiqishi üchün ammiwi heriketler qozghalghan bir peytte qazaqistan soti uni öyide nezerbentke élishni qarar qildi.

Birleshme agéntliqining xewer qilishiche, 11-mart düshenbe küni qazaqistan soti uni öyide nezerbentke élish we ikki aydin kéyin sotigha qayta qarap chiqish heqqide qarar chiqarghan.

Biz bu heqte amérikadiki qazaqistan elchixanisining inkasini élishqa tirishqan bolsaqmu, bir netijige érishelmiduq.

Sérikjanning nezerbend qilinishi we "Atayurt" teshkilatining taqilish weziyiti xitay lagérliridiki uruq-tughqanlirini sürüshte qiliwatqan qazaq dewagerlerge qandaq tesiri bolidighanliqi diqqet qozghimaqta.

Toluq bet