Shi jinpingning yéngi tebiri: “Bingtu'en-muqimliq saqlash qorali, milletlerni éritidighan chong péch”

Muxbirimiz méhriban
2022.06.29
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Shi jinpingning “Uyghur qirghinchiliqi” ni kéngeytishtiki alte qorali Xitay re'isi shi jinpingning süriti ékranda körsitilgen xoten bazirigha kirish éghizining tekshürüsh ponkitida qatar öchiret turghan Uyghurlar. 2017-Yili 3-noyabir, xoten.
AP

28-Iyun küni xitayning shinxu'a tori mexsus sinliq xewer élan qilip, shi jinpingning 18-qurultaydin buyanqi “Shinjangning muqimliqi we tereqqiyati toghrisidiki istratégiye” lirige medhiye oqughan.

Xewerde mundaq déyilgen: “Shinjang xizmiti partiye we döletning muhim ishlirida alahide istiratégiyelik orun tutidu. Partiyening 18-qurultiyidin kéyin, bash sékritar shi jinping shinjangda chongqur tekshürüsh élip bardi. U merkezning ikki qétimliq ‛shinjang xizmiti yighini‚ da muhim yolyoruqlarni berdi. Shuningdin bashlap, omumiy jehettin partiyening yéngi dewrdiki shinjangni idare qilish istratégiyesi belgilendi.”

Xewerde yene shi jingpingning 2014-yili 4-aydiki “Shinjang ziyariti” mezgilide, qeshqerde “Shinjangning muqimliqini saqlashta bingtu'enning istiratégiyelik rolini jari qildurush” toghriliq mexsus yolyoruq bergenliki alahide tilgha élin'ghan.

Xewerde shi jinpingning 2014-yili 4-ayda qeshqerni ziyaret qilghanda, bingtu'enning roli heqqide bergen yéngi tebiri alahide neqil keltürülgen. Shi jinping shu qétim qeshqerde sözligen nutuqida: “Bingtu'en shinjangning muqimliqini saqlashtiki qoral, milletlerni yughurup éritiwétishtiki chong péch (ochaq)” dégen.

Chet ellerdiki mutexessisler, shi jinpingning bingtu'en heqqide bergen yéngi tebiri we uning mahiyiti heqqide jiddiy inkas qayturdi. Türkiye hajitepe uniwérsitétining dotsénti, istratégiye ilmi mutexesisi, “Uyghur tetqiqat inistituti” ning mudiri doktor erkin ekrem ependi radiyomiz ziyaritini qobul qilip, shi jinpingning bingtu'en toghriliq éytqan yoquriqi sözlirining mahiyiti toghrisida öz qarashlirini bayan qildi.

Uning qarishiche, shi jinpingning bingtu'en toghrisida bergen bu tebiri heqiqetenmu bingtu'enning mahiyiti we ich yüzini échip körsetken. Erkin ekremning tekitlishiche, bingtu'en qurulghan yillardin buyan, bolupmu yéqinqi nechche on yildin buyan, yérim herbiy xaraktérdiki bu gheyriy-resmiy organ xitayning sherqiy türkistanni idare qilishidiki “Muqimliq saqlash qurali”, shundaqla rayondiki Uyghurlarni asas qilghan yerlik milletlerni éritip tügitidighan “Chong péch”, yeni “Ochaq” rolini oynap kelmektiken.

Dunya Uyghur qurultiyi ijra'iye komitétining mu'awin re'isi élshat hesen ependimu ziyaritimizni qobul qilip, shi jinpingning Uyghur rayonini xitaylashturush siyasiti we bingtu'enning “Muqimliq saqlash” wezipiliri heqqide öz qarashlirini otturigha qoydi.

Élshat hesen ependining tekitlishiche, nöwette amérika bashchiliqidiki gherb démokratik döletliri parlaméntliri birining keynidin biri xitayning Uyghurlargha yürgüziwatqan yoquri bésimliq zulumlirini “Irqiy qirghinchiliq” we “Insaniyetke qarshi jinayet” dep élan qilmaqta. Shu sewebtin amérika qatarliq bir qisim gherb elliri xitayning Uyghurlarni basturush siyasitide muhim rol oynighan bingtu'en we uning bir qisim emeldarlirigha jaza élan qildi. Bingtu'en qarimiqidiki zawutlar we karxanilar Uyghur mejburiy emgiki arqiliq ishlepchiqarghan mehsulatlargha imbargo qoydi. Mushundaq bir mezgilde, Uyghur irqiy qirghinchiliqning bash pilanlighuchisi bolghan shi jingpingning bingtu'en toghrisidiki tebirlirining xitay taratqulirida arqa-arqidin körülüshi, xelq'ara jem'iyetning jiddiy diqqitini qozghishi, shundaqla bingtu'en'ge bolghan jaza tedbirlirining kücheytilishi intayin zörür iken.

Xewerde yene xitayning qeshqer, xoten, aqsu, qizilsu qatarliq jenubiy Uyghur rayonidiki 3 wilayet bir oblastta qolgha keltürülgen atalmish “Muqim tereqqiyat weziyiti”, bir qisim Uyghur déhqanliri we kadirlirining bayanliridin teshwiq qilin'ghan, ularning shi jinpinggha oqughan medhiye sözliri kirishtürülgen.

Élshat hesen ependining bildürüshiche, xitay hökümitining bu mexsus sinliq xewerde atalmish “Uyghur wekilliri” ni sözlitishi emeliyette siyasiy éhtiyajdin bolghan bolup, xitay hökümiti bu arqiliq Uyghurlargha yürgüziwatqan irqiy qirghinchiliqi we insaniyetke qarshi jinayetlirini yoshurushqa urunmaqta iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet