Бил гертс: «ши җинпиң дуняға һөкүмран болуш ‹чүши' ни көрүватиду»

Мухбиримиз сада
2019-09-17
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Бил гертсниң имзасида йезилған «дуняни алдаш: хитай компартийәсиниң йәр шариви зомигәрлики» намлиқ китаб.
Бил гертсниң имзасида йезилған «дуняни алдаш: хитай компартийәсиниң йәр шариви зомигәрлики» намлиқ китаб.
Social Media

Бил гертсниң имзасида йезилған «дуняни алдаш: хитай компартийәсиниң йәр шариви зомигәрлики» намлиқ бу китабта әң аввал хитайниң америкаға, җүмлидин пүтүн дуняға нисбәтән бир тәһдиткә айланғанлиқи илгири сүрүлүп, бу тәһдитниң 1980-йилидин башлап техиму күчийишкә башлиғанлиқи охшимиған нуқтилар арқилиқ тәпсилий баян қилинған.

Бил гертсниң қәйт қилишичә, у хитайниң һәқиқий әпти-бәширисини ечип бериш йолида 20 йил күрәш қилған болуп, бу җәрянда у изчил америкалиқларни хитайниң тәһдитидин агаһландуруп кәлгән икән. У мәзкур китабиға өткән 20 йил мабәйнидә игилигән чоңқур мәзмунлуқ доклатлар вә муһим мәлуматларни киргүзүш арқилиқ хитай һөкүмитиниң һәқиқий маһийитини йорутуп бәргән.

Хитай һөкүмити 2013-йили аталмиш «хитай чүши» дегән бир аталғуни пәйда қилған болуп, бу хитай дөлити вә һөкүмити ичидики кишиләрниң аталмиш «миллий роһи» вә «миллий арзуси» ни әкс әттүргән бир термин болуп қалди. Аптор китабида мәхсус мушу һәқтә тохтилип мунуларни билдүргән: «нөвәттә хитай рәиси ши җинпиңниң һөкүмранлиқи астидики ‹хитай чүши' һәқиқәтәнму бир ‹қорқунчлуқ чүш' кә айланди. Ши җинпиң нәзәрини пүтүн дуняға һөкүмран болушқа тикти, у хитайниң дунядики дәриҗидин ташқири күч болушини халайду. Хитай бу ‹чүш' ни әмәлгә ашуруш үчүн американиң күчини аҗизлитиш урунушида болиду.»

«Хитай чүши» ғәлибә қазиналамду? хитай вәзийитини йеқиндин көзәткүчи, америка уйғур бирләшмисиниң һәйәт әзаси җүрәт обул әпәнди бу темида пикир йүргүзүп, «хитай чүши» гә қисқичә тәбир бәргәндин кейин, бу «чүш» ниң мәңгү әмәлгә ашмайдиғанлиқини тәкитләп өтти.

Йеқиндин буян елан қилинип келиватқан хәвәр вә доклатларда иқтисадий җәһәттә дуняда 2-орунда туруватқан хитайниң иқтисадтики әвзәлликлиридин пайдилинип хәлқаралиқ қанунларға бойсунмайватқанлиқи мәлум болуватқан иди. Буниң типик мисали америка-хитай сода уруши мәзгилидә хитай даирилиниң изчил келишимниң мәзмунини өзгәртиш вә алдин бәргән вәдисидин йенивелиш қатарлиқ урунушларда болушидур.

Бил гертс китабида юқириқи нуқта һәққидә тәпсилий тохтилип, американиң буниңдин илгирики президентлириниң өткән 40 йилдин бери хитайға интайин юмшаққоллуқ қилғанлиқини баян қилған шундақла хитайниң америкаға җасуслирини орнитип американиң юқири техникилирини оғрилап, бүгүнки күнгә кәлгәндә американиң «бешиға дәссәйдиған» һаләткә берип йәткәнликини алаһидә оттуриға қойған.

У йәнә мундақ дәйду: «доналд трамп һәқиқәтән хитайға қарита бир мәйдан инқилаб вә сиясий характерлик өзгириш қозғиди. Өткән 40 йилда биз хитай билән бир чоң қимар ойнидуқ, йәни биз хитай билән сода қилсақ яки хитайға яхши муамилә қилсақ, хитай демократийә йолиға қарап маңиду, дәп ойлаптуқ. Әмәлийәттә бу түптин хата икән. Доналд трамп хитайниң бу маһийитини тонуп йәткән бирдин-бир киши. Шуңа у хитайға қаттиққол муамилидә болди. У хитайниң иқтисадиға қарита күчлүк тәдбир қолланди. Нәтиҗидә униң бу тәдбирлири хитайниң башқа җәһәтлиригиму тәсир көрсәтти. Йәни хитайниң қанун иҗра қилиш, америкадин истихбарат топлаш, җасуслуқ қилиш қатарлиқлар.»

Хитайниң юқириқидәк қилмишлири хәлқара ахбарат васитилири арқилиқ көпләп оттуриға чиққандин кейин, ғәрб вә явропа әллириниң буниңға қарши күчлүк наразилиқ билдүргәнлики мәлум болмақта. Һалбуки, йеқиндин буян оттуриға чиққан бәзи учурлардин хитайниң хәлқара җәмийәтниң наразилиқиға писәнт қилмай өзиниң натоғра қилмишлирини давамлаштуруватқанлиқи оттуриға чиқмақта. Буниң типик ипадиси дәл уйғур мәсилисидур.

Хитай уйғур диярида җаза лагерлири тәсис қилғандин кейин милйонлиған уйғурлар буниң қурбанлириға айланғанлиқи илгири сүрүлмәктә. Гәрчә америка башчилиқидики башқа демократик әлләрниң һөкүмәт хадимлири шундақла кишилик һоқуқ тәшкилатлири буниңға қаршилиқ билдүргән болсиму, хитайниң уйғурларға тутқан муамилиси изчил еғирлашмақта.

Әгәр «хитай чүши» ғәлибә қилса, уйғурларға қандақ ақивәтләрни пәйда қилиши мумкин? җүрәт обул әпәндиниң қәйт қилишичә, уйғурлар хитайниң бу «чүши» ниң әмәлгә ешишидики бир тосалғу икән. Әгәр «хитай чүши» әмәлгә ешип қалса, хитай һөкүмитиниң қилидиған тунҗи иши уйғурларни йоқитиш болидикән. Әлвәттә пүткүл дуняғиму бир балайиапәт болидикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт