Muhajirettiki Uyghur jama'iti shöhret zakirning gérmaniyediki qérindashlirining qilmishini qattiq eyiblidi

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2020-01-15
Élxet
Pikir
Share
Print
Sh u a r ning re'isi shöhret zakir xitay xelq qurultiyida terlirini sürtmekte. 2015-Yili 10-mart, béyjing.
Sh u a r ning re'isi shöhret zakir xitay xelq qurultiyida terlirini sürtmekte. 2015-Yili 10-mart, béyjing.
AP

Dunyaning her yerliridiki Uyghurlar küchlük inkas bildürüp, Uyghur aptonom rayonining re'isi shöhret zakirning gérmaniyediki uruq-tughqanlirini qattiq eyiblimekte.

12-Yanwar myunxéndiki bir ammiwi sorunda Uyghur aptonom rayonining re'isi shöhret zakirning singlisi méhriban zakir d u q re'isi dolqun eysaning aldini tosup: "Sen shöhret zakirni tilgha alghuchi bolma, uning uruq-tughqanlirini tilgha alghuchi bolma, shöhret zakirni xa'in dégüchi bolma, sen wetendiki uruq-tughqanliringning hayatini oylap qoy!" dep tehdit salghan. Arqidin méhriban zakirning éri ghalip zakir shu sorunda dolqun eysani urush üchün aldigha étilip kelgen, emma sorundiki jama'et teripidin tosuwélin'ghan.

Dolqun eysagha qilin'ghan bu hujum toghrisidiki xewer 13-yanwar küni erkin asiya radiyosi we d u q ning tor sehipiliride élan qilin'ghandin kéyin, muhajirettiki Uyghur jama'iti arisida zor ghulghula qozghidi. Köpligen kishiler ijtima'iy taratqularda küchlük inkas bildürüp, shöhret zakirning uruq-tughqanlirini qattiq eyiblidi hemde ulargha jiddiy rewishte chare körüsh telepliride bolushti. 

Bu munasiwet bilen biz shöhret zakirning chet'eldiki biwasite tughqanlirining xitay bilen parallél meydanda turup d u q ning re'isi dolqun eysagha qilghan hujumi toghrisida herqaysi ellerdiki bir qisim Uyghurlarning közqarashlirini igileshke tirishtuq.

Ilishimizche, qazaqistandiki Uyghurlarmu bu weqedin qattiq ghezeplen'gen. Almutadiki Uyghur siyasiy pa'aliyetchiliridin qehriman ghojamberdi ependi bu xususta ziyaritimizni qobul qilghanda, "20 Milyon Uyghur xelqining qatili sanilidighan shöhret zakirni qoghdimaqchi bolghan herqandaq kishini qattiq eyibleydighanliqi" ni bildürdi. 

Norwégiyediki Uyghur ziyaliyliridin xelchem xanimmu ipade bildürüp, "Bu hujum muhajirettiki musteqilliq herikitimizge qilin'ghan hujumdur, chet'ellerdiki xitay ghalchilirigha zerbe bérish-xitaygha zerbe bergen bilen barawer," dégenlerni tilgha aldi.

D u q re'isige qilin'ghan bu hujumdin köp bi'aram bolghanliqini izhar qilghan gérmaniyening stutgart shehiridiki Uyghur mötiwerliridin abdushükür hajim bu heqte toxtalghanda Uyghur jama'itini ejdadliri tarixta ötküzgen xatalarni tekrarlimasliqqa, öz rehberlirige ige chiqishqa chaqirdi.

12-Yanwar myunxénda yüz bergen bu weqe Uyghurlarning küchlük diqqitini qozghapla qalmastin, bir qisim gherb metbu'atliridinmu orun élishqa bashlidi. 13-Yanwar yawropa ittipaqining "Yawropaliqlarning menpe'eti" namliq tor xewerliri bétide "Xitay hökümiti dunya Uyghur qurultiyigha wehime we tehdit salmaqta" serlewhilik xewer élan qilindi. Xewerde d u q we uning re'isi dolqun eysa ependining xitay hakimiyitining ziyankeshliki bilen xelq'arada hazirgha qeder uchrap kelgen qiyinchiliqliri, xitayning türlük shekillerdiki hujum we tehditliri bayan qilinish bilen birge 12-yanwar myunxénda yüz bergen weqemu tilgha élindi. 

Xewerde shöhret zakirning bir tughqan qérindashlirining dolqun eysagha qilghan bu hujumi "èGhir weqe" dep atalghan hemde zakiroflar jemetining dolqun eysadin shöhret zakir ötküzüwatqan insaniyetke qarshi jinayetlerni eyibleshni toxtitishni telep qilghanliqi, eksi teqdirde dolqun eysaning sherqiy türkistandiki uruq-tughqanlirining hayatining xewpke uchraydighanliqini éytip tehdit salghanliqi tepsiliy yézilghan. 

Melum bolghinidek, axirqi aylardin buyan xitay hökümiti "Yer shari waqit géziti" qatarliq hökümet taratquliri arqiliq d u q we uning re'isige qarshi hujumni kücheytken, hetta dolqun eysaning hedisi arzugülni sözlitip "Apam-dadam qériliqtin öz ejili bilen öldi. Lagérda ölmidi. . ." dégüzüp, dolqun eysani yalghanchigha chiqirishqa urunup kelgen. Halbuki, dolqun eysa ependi apisining 2 yil ilgiri lagérda qaza qilghanliqini bilgen bolsimu, emma 90 yashliq dadisining hayat yaki ölgenlikidin hazirghiche héchqandaq melumatqa ige bolmighan. 

Dolqun eysa ependi yéqinqi birqanche aydin buyan xitayning téximu küchlük hujum nishanigha aylan'ghandin kéyin bezi döletlerning diplomatliri we axbarat xadimliri uning bixeterlik mesilisige köngül bölüshke bashlighan. Dolqun eysa bu heqte toxtalghanda herqandaq hujumgha idiyewi teyyarliqta ikenlikini eskertti. U sözide shöhret zakirning gérmaniyediki biwasite uruq-tughqanlirini sotqa erz qilip, gérmaniye qanuni boyiche ularni tégishlik jazagha tartish hazirliqida boluwatqanliqini tekitlidi.

Toluq bet